درامه
معرف
شهرى ‌باستانى ‌و مرکز یکى ‌از سنجق (شهرستان)هاى عثمانى در مقدونیه یونان
متن
درامه، شهرى ‌باستانى ‌و مرکز یکى ‌از سنجق (شهرستان)هاى عثمانى در مقدونیه یونان. این شهر در 120 کیلومترى شمال‌شرقى سِلانیک* قرار دارد (سامى، ذیل مادّه). نام آن در مآخذ عثمانى، به‌صورتهاى دیراما (اولیا چلبى، ج8 ، ص122)، دِرَمه و دیرامه (← د.ا.د.ترک، ذیل "Drama") نیز ضبط شده و برگرفته از نام قدیم آن، یعنى درابسکوس است (موستراس ، ص264). نام امروزى این شهر دراما است (سزن ، ص156). تاریخ بناى شهر معلوم نیست، اما اطلاعات تاریخى دربارة آن به دوران پادشاهى مقدونیه باز مى‌گردد (د.ا.د.ترک، همانجا). این شهر در تابستانها محل اقامت فیلیپ دوم (ﺣک : 382ـ336ق م) و پسرش اسکندر مقدونى بود (اولیا چلبى، ج 8 ، ص 123، 126) و سالها تحت حاکمیت روم شرقى قرار داشت تا اینکه در 746/ 1345، استفان دوشان، پادشاه صربستان، منطقة سیروز، از جمله درابسکوس را تصرف کرد. حاکمیت صربها در این منطقه تا772 /1370 ادامه یافت. در این تاریخ صربها در جنگ چرمن مغلوب عثمانیان شدند و منطقه سیروز و درابسکوس تحت حاکمیت امانوئل، حاکم بیزانسى سلانیک، قرار گرفت (د.ا.د.ترک، همانجا). بدین‌سان، و در ادامة فتوحات عثمانیان به‌سمت سرزمینهاى بلغارستان و مقدونیه در سالهاى بعد (← دانشمند، ج1، ص56) لالاشاهین‌پاشا، سردار عثمانى، منطقة سیروز و از جمله درامه را تصرف کرد (صولاق‌زاده محمد همدمى، ص35). در خصوص تاریخ پیوستن درامه به سرزمینهاى عثمانى اختلاف‌نظر هست: صولاق‌زاده (همانجا) و راسم (ص 59) تاریخ آن را 775، و اولیا چلبى (ج 8 ، ص 123) سال فتح قلعه درامه را 787 ذکر کرده‌اند (نیز ← ارسلان ، 2010، ص 27، پانویس 6).درامه پس از پیوستن به قلمرو عثمانى، ابتدا مرکز یکى از قضا (= شهرستان)هاى سنجقِپاشا (میرمیران) در ایالت روم‌ایلى شد و تا 1281 مرکز این قضا باقى ماند (همان، ص 26؛ چاکار ، ص 269؛ نیز← ادامة مقاله). با اسکان مردمانى از آناطولى در درامه، این شهر که در ابتدا قلعه ـ شهر کوچکى بود، به‌تدریج در قرون نهم و دهم گسترش یافت (د.ا.د.ترک، همانجا؛ نیز← چاکار، همانجا). در اواسط قرن نهم، درامه محل مسکونى کوچکى با جمعیتى حدود هزار تن بود. در 892 ، درامه داراى هفت محله شده بود که مسلمانانش (حدود چهارصد تن) در محله‌اى به نام محله مسجد ساکن بودند و شش محلة دیگر سکونتگاه مسیحیان بود. در نیمة نخست قرن دهم، نیمى از جمعیت 500،1 نفرى درامه را مسلمانان تشکیل مى‌دادند. در 969، عواید درامه و روستاهاى تابعه آن براى سه سال، وقف عمارتى شدند که سلیمان قانونى در استانبول بنا کرد. در این زمان، مسلمانان، هفت محله، و مسیحیان فقط یکى از هشت محله درامه را در اختیار داشتند (د.ا.د.ترک، همانجا). بنا به نوشتة اولیا چلبى که در اواسط قرن یازدهم درامه را دیدهاست، قلعة درامه در درون جنگل به شکل مربع ساخته شده بود و ظرفیت اسکان دو هزار تن را داشت. خود شهر نیز داراى هفت محله، حدود ششصد خانه، دوازده مسجد، پنج مدرسه و مکتب، دو خانقاه، ده کاروانسراى کوچک، یک حمام، و سیصد دکان بودهاست (← ج 8 ، ص 123ـ126).درامه در 1281، به‌موجب نظامنامة ولایات، یکى از چهار سنجقِ ولایت سلانیک، از ولایات ششگانة ایالت روم‌ایلى*، شد. در این دوره، سنجق درامه شامل چهار قضا به نامهاى درامه، قواله ، ینیجه ـ قراسو و دارى‌دره ، و سه ناحیه پراویشته ، چچو صارى شعبان بود (ارسلان، 2010، ص 26؛ یاووز ، ص141). اگرچه در 1284، سنجق درامه براى مدت کوتاهى با سنجق سیروز ادغام شد، در 1290 دوباره به‌صورت سنجق مستقلى درآمد (ارسلان، 2009، ص 157؛ د.ا.د.ترک، همانجا). در دهة 1290، جمعیت شهر درامه حدود دو هزار تن بود و در 1307، بیش از سه هزار تن از جمعیت این شهر مسلمان بودند. جمعیت 583،7 نفرى و تعداد 287 دکان و 109 مغازه در سالهاى 1312ـ 1315، نشان مى‌دهد که در آن سالها درامه مرکز تجارى شده بود. جمعیت درامه در 1324، به سیزده هزار تن و مجموع دکان و مغازه‌هاى آنجا به حدود هفتصد باب رسیده بود (د.ا.د.ترک، همانجا). خط آهن سلانیک ـ دده‌آغاج ـ استانبول که در 1314 افتتاح شد، از درامه عبور مى‌کرد (ارسلان، 2010، ص 34).درامه به‌عنوان شرقى‌ترین سنجق ایالت سلانیک، از جانب مغرب و شمال‌غربى به سنجق سیروز، از جانب مشرق و شمال‌شرقى به سنجق گوملجنه در ایالت اَدرنه و از جنوب به دریاى اژه محدود مى‌شد (سامى، همانجا؛ نیز← نصراللّه و همکاران، ص 23، نقشه) و رشته‌کوه رودوپ این سنجق را از نواحى داخلى بالکان جدا مى‌کرد. مستا یا قره‌سو مهم‌ترین و بزرگ‌ترین رود این سنجق بود (ارسلان، 2009، ص157ـ 158) و بیشتر آبهاى جارى این سنجق در بندر قواله به دریاى اژه مى‌پیوست (سامى، همانجا). این سنجق دشتهاى حاصلخیز بسیارى داشت و گندم، جو، چاودار، توتون و پنبه مهم‌ترین محصولات کشاورزى درامه بود (همانجا).پنبة مرغوب درامه موجب شهرت پارچه آن منطقه شده بود و بیشتر اهالى آنجا به بافت پارچه خیمه مشغول بودند. پارچة درامه مطلوب پادشاهان عثمانى بود و به سراسر قلمرو عثمانى صادر مى‌شد (اولیاچلبى، ج8 ، ص 126؛ راسم، همانجا). سنجق درامه از لحاظ اقلیمى و نوع خاک براى کشت توتون بسیار مناسب بود و به‌ویژه از اواسط قرن سیزدهم/ نوزدهم، توتون عمده‌ترین محصول صادراتى آن شد و برخى مشاغل وابسته به آن نیز توسعه یافت. توتون مرغوب درامه از بندر قواله به مناطق مختلف در داخل قلمرو عثمانى و سایر کشورها، به ویژه به اروپا، صادر مى‌شد (سامى، همانجا؛ ارسلان، 2009، ص 158، 160ـ 161).درامه در دورة نخست جنگ بالکان* (26 شوال 1330/ 8 اکتبر 1912)، مدت کوتاهى به اشغال بلغارستان درآمد. در دورة دوم جنگ بالکان (27 شوال 1331/ سپتامبر 1913) به دست یونانیان افتاد و براساس معاهده‌اى که در کنفرانس لندن ( 23 جمادى‌الآخره 1331/ 30 مه 1913) به امضا رسید، به یونان واگذار شد. اگرچه در جنگ جهانى اول (1914ـ1918)، بلغارستان درامه را اشغال کرد، پس از جنگ این شهر بار دیگر ضمیمة یونان شد. بیشتر ترکان مسلمان درامه از زمان جنگهاى بالکان و به‌ویژه در 1301ش/ 1922به ترکیه مهاجرت کردند (د.ا.د.ترک، ذیل "Drama", "Balkan Savașι").منابع : اولیاچلبى؛ مصطفى راسم، ممالک محروسه شاهانه جغرافیاسى، ]استانبول? 1305[؛ شمس‌الدین بن‌خالد سامى، قاموس الاعلام، چاپ مهران، استانبول 1306ـ 1316/ 1889ـ 1898؛ صولاق‌زاده محمد همدمى، صولاق‌زاده تاریخى، استانبول 1297؛ ک. موستراس، المعجم‌الجغرافى للامبراطوریة‌العثمانیة، ترجمه و تعلیق عصام محمد شحادات، بیروت 1423/ 2002؛İsmail Arslan," İngiliz konsolos raporlarι ιșιğιnda XIX. yüzyιl ortalarιnda Drama sancağι'nda tütün yetiștiriciliği ve ticareti", Turkish studies, vol. 4, no.3 (Spring 2009); idem, "19. yüzyιlda Balkanlar'da bir liman șehri: Kavala", History studies, vol. 2, no.3 (2010); Enver Çakar, "Kanuni Sultan Süleyman kanun-namesine göre 1522 yιlιnad Osmanlι imparatorluğu'nun idarî taksimatι", Frat Üniversitesi sosyal bilimler dergisi, vol. 12, no.1 (Elaz 2002); İsmail Hami Danișmend, İzahl Osmanl tarihi kronolojisi, İstanbul 1971-1972; Binbașι M. Nasrullah, Kolağasι Rüșdü, and Mülazιm Eșref, Osmanl atlas: XX. yüzyl bașlar, ed. Rahmi Tekin and Yașar Baș, İstanbul 2003; Tahir Sezen, Osmanl yer adlar, Ankara 2006; TDVİA, s.vv. "Balkan Savașι" (by Cevdet Küçük), "Drama" (by Feridun Emecen); Nuri Yavuz, "Birinci Balkan harbi ve Selanik'in kaybι", Akademik bakș, vol. 1,no.2 (Yaz 2008).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

حسن اسدی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده