دراچ
معرف
شهرى بندرى در ساحل دریاى آدریاتیک در غرب آلبانى
متن
دِراچ، شهرى بندرى در ساحل دریاى آدریاتیک در غرب آلبانى. این شهر باستانى در چهل کیلومترى تیرانا*، پایتخت آلبانى واقع است (پتیفر و ویکرز، ص 37).نام دراچ به‌صورتهاى دیراچیوم/ دیراخیوم، دیراچ و دوراکیو نیز ذکر شده‌است و امروزه در آلبانى دورّس، درایتالیایى دورازو و در صربى دراچ نامیده مى‌شود (← همپ، ص 106؛ هال ، ص 73؛ آگرو ، ص 13). در ترکى عثمانى نام آن دراچ/ دراج یا دیراچ بوده‌است (← سامى، ذیل مادّه؛ على جواد، ذیل «دراج»؛ د.ا.د.ترک، ذیل مادّه). در اوایل سدة نهم، پیرى رئیس* دریادار و نویسندة عثمانى، نام شهر را تُراج ذکر کرده‌است (← د.ا.د.ترک، همانجا).شهر دراچ در دوران باستان اپیدامنوس نام داشت که از نام بنیان‌گذار آن، اپیدامنوس، فرمانرواى سرزمین قدیم ایلیریا گرفته شده بود. همچنین گفته شده چون اپیدامنوس در یونانى به‌معناى پرمخاطره است و شهر همواره در معرض توفانهاى شدید دریایى بوده، آن را اپیدامنوس نامیدند (سامى؛ د.ا.د.ترک، همانجاها).رومیان، با درهم شکستن ایلیریا، دراچ را تسخیر کردند و آن را توسعه دادند. با رونق گرفتن شهر، شمارى از خاندانهاى سرشناس رومى به آنجا مهاجرت کردند که به افزایش اهمیت شهر منجر شد (همانجاها). در دورة تسلط رومیها بر دراچ، آمفى‌تئاترى با گنجایش پانزده‌هزار تن ساخته شد (← د.ا.د.ترک، همانجا). پس از تجزیة امپراتورى روم (395م)، این شهر به روم شرقى الحاق شد. امپراتوران روم شرقى براى استحکام شهر کوشیدند به‌طورى که این شهر پس از قسطنطنیه مهم‌ترین شهر امپراتورى بود (سامى؛ على‌جواد، همانجاها). پس از فروپاشى امپراتورى روم، دراچ بین حکمرانان نورمان، ناپل و صِرب دست‌به دست مى‌شد (سامى، همانجا) تا اینکه در 770/ 1369 شارل توپیا، حکمران آلبانیا، شهر دراچ را تصرف کرد. در 787/1385، شاهزاده‌اى آلبانیایى به نام بالشه شهر را از سلطة توپیا خارج کرد. توپیا براى بازپس‌گیرى دراچ به ترکان عثمانى متوسل شد و توانست در همان سال به کمک قره‌خلیل خیرالدین‌پاشا، صدراعظم عثمانى، بالشه را شکست دهد. در 790/1388 با مرگ توپیا، دراچ به دست ونیزیان افتاد (اوزون چارشیلى ، ج 1، ص 176ـ177، 203، پانویس 1، 204، 556).پس از فتح اشقودره به‌دست سلطان‌محمد فاتح (ﺣک : 855 ـ 886)، راه براى فتح دراچ هموار شد. مهم‌ترین انگیزة عثمانیان براى فتح شهر، معدن نمکى بود که در شمال شهر قرار داشت و نمک مورد نیاز اروپا را تأمین مى‌کرد. به‌هر رو محمدبیگ، سردار عثمانى، با حمله به دراچ آن را از سلطة ونیزیان خارج کرد، اما پس از مدتى شهر بار دیگر به دست ونیزیان افتاد (اولیاچلبى، ج 8 ، ص710ـ711؛ شرف، ج 2، ص 182). در 907 یا 908، محمدبیگ، سردار عثمانى، دراچ را بار دیگر به قلمرو عثمانى ضمیمه کرد (← صولاق‌زاده محمد همدمى، ص 314ـ315؛ سعدالدین‌افندى، ج2، ص113ـ114). عثمانیان پس‌از فتح دراچ، آنجا را مرمت و مسجد فاتح/ جامع بایزید را در آنجا بنا کردند (سعدالدین‌افندى، ج2، ص114؛ اولیاچلبى، ج8 ، ص711). یکى‌از بناهاى این ‌دوره، قلعة کوچکى بود که همچنان پابرجاست (د.ا.د.ترک، همانجا). این قلعه چهارگوش هشتصد تن گنجایش داشت (اولیاچلبى، همانجا). باروى دراچ، که آناستاسیوس، امپراتور بیزانس (متوفى 518م)، به مساحت هزار در هزار متر بنا نهاده بود، بارها بر اثر زلزله تخریب شد (د.ا.د.ترک، همانجا). در دورة عثمانى نیز از ویرانى بارو سخن رفته‌است (← على جواد، همانجا)، اما سرانجام در 1316ش/ 1937 بر اثر زلزله‌اى شدید به کلى ویران شد (د.ا.د.ترک، همانجا).در زمان سلطان‌سلیمان قانونى (ﺣک : 926ـ974)، دراچ جزو سنجق ایلبصان/ البصان و شاهراه بازرگانى آن بود (اولیاچلبى، ج 8 ، ص710ـ711)، اما پس از دورة تنظیمات (قرن سیزدهم) یکى از سنجقهاى ولایت اشقودره شد. سنجق دراچ داراى 303 روستا و چهار قضا (واحد ادارى کوچک‌تر از سنجق) به نامهاى تیران، قَوایه، شیاق و آقچه‌حصار بود (شرف، ج 2، ص 181؛ سامى، همانجا). بیشتر اراضى سنجق دراچ جلگه‌اى و تنها قسمتهاى شرقى قضاهاى تیران و قوایه کوهستانى بود (سامى، همانجا). در بخش کوهستانى، رودهاى ایشم و آرسن موازى هم جریان داشتند و به دریاى آدریاتیک مى‌ریختند. سنجق دراچ داراى آب و هواى نامساعد و زمینهاى باتلاقى و بى‌حاصل بود، اما در جنگلها و برخى نواحى آنجا غلات و محصولات دیگر کشت مى‌شد (سامى؛ على‌جواد،همانجاها).با تبدیل دراچ به مرکز سنجق، این شهر به سرعت پیشرفت کرد و مهم‌ترین بندرگاه روم‌ایلى در دریاى آدریاتیک شد (سامى، همانجا). بندرگاه که پیشتر براى جلوگیرى از حملات ونیزیان مسدود شده بود، با افزایش اهمیت شهر بازگشایى شد. در این دوره ساختمانهاى ادارى، مساجد، کلیساها و مکتبخانه‌هاى متعددى تأسیس و هتلها و رستورانهایى به سبک غربى بنا شد. اکثر اهالى دراچ مسلمان بودند و مسیحیان در اقلیت قرار داشتند (د.ا.د.ترک، همانجا).در اواسط ذیحجة 1330/ اواخر نوامبر 1912، ارتش صربستان دراچ را تصرف کرد. حضور صربها در آدریاتیک مخالفت آلبانیاییها را برانگیخت؛ زیرا در آن دوره دراچ مهم‌ترین بندر آلبانى محسوب مى‌شد (هال، ص 73). ازاین‌رو بود که پس از تشکیل دولت جدید آلبانى، در 1332/1914، دراچ تا 1338/ 1920 پایتخت آلبانى بود. جمعیت شهر در 1323ش/ 1944، ده هزار تن بود و حکومت آلبانى، بندر دراچ را که بر اثر جنگ جهانى دوم ویران شده بود، بازسازى و زمینهاى باتلاقى ساحلى (عامل اصلى کمبود جمعیت) را به اراضى کشاورزى بدل کرد. همچنین دراچ با خط آهن به تیرانا، ایلبصان و کورچه متصل شد (د.ا.د.ترک، همانجا). دراچ امروزه با نام دورّس در غرب آلبانى قرار دارد و در سرشمارى 1387ش/2008، 000،305 تن جمعیت و 847 کیلومتر مربع (با حومه) مساحت داشته‌است ( آلبانى، ص 4).منابع : آلبانى، تهران: وزارت امورخارجه، دفتر مطالعات سیاسى و بین‌المللى، 1388ش؛ اولیاچلبى؛ شمس‌الدین‌بن خالد سامى، قاموس‌الاعلام، چاپ مهران، استانبول 1306ـ1316/ 1889ـ1898؛ محمدبن حسنجان سعدالدین افندى، تاج‌التواریخ، ]استانبول [1279ـ1280؛ عبدالرحمان شرف، جغرافیاى عمومى، ج 2، استانبول 1325؛ صولاق‌زاده محمد همدمى، صولاق‌زاده تاریخى، استانبول 1297؛ على جواد، ممالک عثمانیه نک تاریخ و جغرافیا لغاتى، استانبول 1313ـ1317؛Dritan Egro, "Islam in the Albanian lands (XVth-XVIIth century)", in Religion und Kultur im albanischsprachigen Südosteuropa, ed. Oliver-Jens Schmitt, Frankfurt am Main: Peter Lang, 2010; Richard C. Hall, The Balkan wars: 1912-1913, prelude to the first World War, London 2000; Eric P. Hamp, "The position of Albanian", in Ancient Indo-European dialects, ed. Henrik Birnbaum and Jaan Puhvel, California 1966; James Pettifer and Miranda Vickers, The Albanian question: reshaping the Balkans, London 2007; TDVİA, s.v. "Draç" (by Machιel Kιel); İsmail Hakkι Uzunçarșιlι, Osmanl tarihi, vol.1, Ankara 2003.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

طاهر بابائ

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده