دخواریه مدرسه
معرف
مشهورترین مدرسة پزشکى شهر دمشق در قرن هفتم
متن
دَخواریه، مدرسه، مشهورترین مدرسة پزشکى شهر دمشق در قرن هفتم. بنیان‌گذار مدرسه، مهذب‌الدین عبدالرحیم‌بن على‌بن حامد، معروف به دخوار* (متوفى 628) بود. در 612، ملک‌عادل ایوبى ریاست پزشکان و چشم‌پزشکان مصر و شام را به دخوار سپرد (← ابن‌ابى‌اصیبعه، ص 731). وى در دمشق برنامة روزانة منظمى براى درمان بیماران و تدریس و تحقیق داشت. نخست در بیمارستان کبیر نورى به مداواى بیماران مى‌پرداخت، سپس در خانه‌اش پزشکى تدریس مى‌کرد و سرانجام به تحقیق و مطالعه مى‌پرداخت (← همان، ص 731ـ732). دخوار در 622 همین خانه را که در جنوب جامع اموى قرار داشت، به مدرسة پزشکى تبدیل و املاکى را بر آن وقف کرد (همان، ص 733؛ علبى، ص 257). به نوشتة ابن‌کثیر (ج 7، جزء13، ص 139) او این مدرسه را بر پزشکان وقف کرده‌بود. این مدرسه از مشهورترین و بزرگ‌ترین مدرسه‌هاى پزشکى دمشق بوده‌است و پزشکان بسیارى در آن پرورش یافته‌اند (← سامرائى، ج 2، ص 113). مقالة فى‌الاستفراغ، یکى از نوشته‌هاى اوست که دخوار آن را در این مدرسه تدریس مى‌کرد (ابن‌ابى‌اصیبعه، ص 751).در باب فعالیت مدرسه پس از مؤسس آن، اطلاعات اندکى به‌دست ما رسیده‌است و تنها از طریق زندگینامه شاگردان او و دانش‌آموختگان مدرسة دخواریه مى‌توان به پیشینة فعالیت و اهمیت آن پى برد. بنابه وصیت دخوار، پس از وى شاگردش، حکیم شرف‌الدین على‌بن رَحْبى، در ربیع‌الآخر 628 تدریس در مدرسه را آغاز کرد (همان، ص 733ـ 734). عزالدین سویدى* از مدرّلسان دخواریه، مانند استاد خویش مهذب‌الدین، کتابهایى را در پزشکى تألیف کرد (← همان، ص 728، 759).با وجود آنکه دخواریه از مدارس خصوصى به‌شمار مى‌آمد، پس از مهذب‌الدین، تعیین مدیر و مدرّسان مدرسه را حاکم دمشق عهده‌دار شده‌بود؛ چنان‌که الملک‌الجواد ایوبى در 637، بدرالدین مظفربن قاضى بعلبک، از شاگردان دخوار، را که ریاست پزشکان و چشم‌پزشکان و جراحان دمشق نیز با او بود، مدیر و مدرّس دخواریه کرد (همان، ص 734، 751).دست‌کم تا حدود یک‌صد سال پس از تأسیس مدرسه، فعالیت آن ادامه داشته‌است. کمال‌الدین محمدبن عبدالرحیم (متوفى 687) از مدرّسان این مدرسه بود (← ذهبى، حوادث و وفیات 681ـ690ﻫ .، ص 316) و جمال‌الدین محمدبن شهاب‌الدین کحال در 717 ضمن تدریس در دخواریه به فرمان تنکز*، نایب‌السلطنه شام، ریاست پزشکان را عهده‌دار شد (ابن‌کثیر، ج 7، جزء14، ص 85). اطلاع دقیقى از سرانجام کار مدرسه در دست نیست؛ ظاهراً رفته‌رفته ویران یا به منزل مسکونى تبدیل شده و گویا در اواخر دورة ممالیک از میان رفته‌است (← یوسف جمیل نعیسه، ج 1، ص 141؛ علبى، ص 257).منابع : ابن‌ابى‌اصیبعه، عیون‌الانباء فى طبقات‌الاطباء، چاپ نزار رضا، بیروت ] 1965[؛ ابن‌کثیر، البدایة و النهایة، ج 7، چاپ احمد ابوملحم و دیگران، بیروت 1407/1987؛ محمدبن احمد ذهبى، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ عمر عبدالسلام تدمرى، حوادث و وفیات 681ـ690ﻫ .، بیروت 1421/2000؛ کمال سامرائى، مختصر تاریخ‌الطب العربى، بغداد 1404ـ1405/ 1984ـ1985؛ اکرم حسن علبى، خطط دمشق: دراسة تاریخیة شاملة على مَدَى الف عام من سنة 400 ﻫ ـ حتى سنة 1400ﻫ ، دمشق 1410/1989؛ یوسف جمیل نعیسه، مجتمع مدینة دمشق فى الفترة مابین 1186ـ1256ﻫ / 1772ـ 1840م، دمشق 1986.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

علی جلیلی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده