دجیل ← بهمنشیر
معرف
دُجَیل ← بهمنشیر#
متن
دُجَیل ← بهمنشیرNNNNدُجَیْلى، عبدالکریم، ادیب و شاعر معاصر عراقى. خاندان دجیلى از خانواده‌هاى سرشناس نجف و خاستگاهش منطقة دجیل، میان بغداد و سامراست. نسب آنان به قبیلة خزرج مى‌رسد (خاقانى، ج 1، ص 254؛ آل‌محبوبه، ج 2، ص 268). سال تولد دجیلى را به‌اختلاف، 1324 (شامى، ج 3، ص 209) و 1327 (خاقانى، ج 5، ص 519) آورده‌اند. او در اوایل جوانى علوم عربى و منطق را آموخت؛ هرچند این مطالعات عمیق و جدّى نبود. او به فراگیرى خطابه و ذکر مصائب امام‌حسین علیه‌السلام اشتیاق بسیار داشت و با ملازمت شخصى که در این زمینه توانا بود توانست خطیبى ماهر شود (همان، ج 5، ص 519ـ520؛ آل‌محبوبه، ج 2، ص 279ـ280).دجیلى در فضاى ادبى نجف سرودن شعر را آغاز کرد و گاهى بدیهه‌سرایى مى‌کرد. در 1313ش (1353)/ 1934 عازم قاهره شد و به دانشسراى عالى علوم پیوست و چهار سال در آنجا به تحصیل مشغول بود. در این دوره، تقریباً هیچ شعرى نسرود. پس از پایان تحصیل، به عراق بازگشت و در دبیرستانها و مراکز علمى بغداد چون دانشسراى ‌عالى معلمان و وزارت فرهنگ عراق به تدریس زبان عربى و تحقیق پرداخت. وى از بنیادگذاران انجمن ادبى (الرابطة الادبیة) نجف در اوایل دهة 1350/ 1930 است (خاقانى، ج 5، ص 519ـ520؛ آل‌محبوبه، ج2، ص 280؛ مطبعى، ج 1، ص 131ـ132). وى متواضع، اهل تسامح، شوخ‌طبع و نکته‌سنج بود (خاقانى، ج 5، ص522ـ 523).با آنکه دجیلى را از شاعران و اندیشمندان نوگرا خوانده‌اند، او شعر نو را سست و بى‌اعتبار مى‌دانست و عقیده داشت شاعران برجسته و آشنا به سبک و زبان شعر به شعر نو نمى‌پردازند و آن را کلامى کم‌مایه مى‌دانند. مخالفت او نیز همانند دیگر شاعران و ادیبان نجف، شاید به‌سبب پایبند نبودن شعر نو به قالب معمول وزن و قافیة سنّتى بود (← همان، ج 4، ص 298؛ آل‌محبوبه، همانجا؛ موسوى، ص 574). دجیلى در اوایل جوانى موشحاتى سروده که بیانگر تأثیرپذیرى او از ادبیات سنّتى است (← خاقانى، ج 5، ص 523). وى در اشعارش به موضوعات اجتماعى و مسائل سیاسى داخلى و منطقه‌اى و رویدادهاى بین‌المللى توجه داشته‌است (براى نمونه ← ص 6ـ7، 21ـ26، 50). او شعرى با عنوان «هِتْلر فى حَیْره» دارد (← ص 32) که آن را هنگام سقوط ارتش نازى و آلمان در جنگ جهانى دوم سروده‌است (← خاقانى، ج 5، ص 525؛ سامرائى، ص56ـ57). دجیلى در حمایت از نهضت ملى شدن نفت در ایران و در مدح مصدق اشعارى سروده (← ص 14ـ15) و جمال عبدالناصر* را نیز مدح کرده‌است (← ص 21ـ23) که از طبع ضداستعمار او حکایت دارد. او همچنین در 1337ش/ 1958 زن جوان مبارز الجزایرى به نام جمیله بوحُرَید/ حَیْرَد (بوپاشا) را، که حکومت استعمارى فرانسه در الجزایر او را به اعدام محکوم کرده‌بود، مدح کرد و وطن‌پرستى و ایثار او را ستود (← ص 9ـ10). دجیلى با برخى از شاعران بزرگ نظیر محمدمهدى جواهرى* و معروف رصافى* دوستى نزدیک داشت (← خاقانى، ج 5، ص520، 528) و در سوگ رُصافى مرثیه‌هایى سرود (← ص 18ـ20). دجیلى در 1353ش (1394)/ 1974 از دنیا رفت (شامى، همانجا).آثار او عبارت‌اند از: البند فى الادب العربى: تاریخه و نصوصه (بغداد 1959)، این کتاب از مهم‌ترین آثار او و محل توجه ناقدان و ادیبان معاصر است. او در این اثر مجموعه‌هاى بسیارى از سروده‌هاى بند ]بحر طویل[ را گرد آورده و آراى خود را دربارة بند بیان کرده‌است. اگرچه با پاره‌اى از آراى دجیلى مخالفت شده، ولى اهمیت این کتاب از دید ادیبان برجسته پوشیده نمانده‌است (براى نمونه ← نازک‌الملائکه، ص 8 ـ13؛ جیّوسى، ج 2، ص 553ـ556؛ شفیعى‌کدکنى، ص 509ـ514)؛محاضرات عن‌الشعر العراقى الحدیث (قاهره 1959)؛ المرشد فى الاملاء و رسم‌الخط العربى (نجف 1949)؛ مع‌السائرین ]دیوان شعر [(بغداد 1960)؛ تصحیح دیوان ابوالاسود الدؤلى (بغداد 1954؛ ← کورکیس عوّاد، ج 2، ص 306ـ307؛ مطبعى، همانجا)؛ و الجواهرى شاعرالعربیة (نجف 1972؛ ← موسوى، ص 219، پانویس 1) که شاید صورت کامل‌شدة کتاب الجواهرى من شعره باشد که خاقانى (ج 5، ص520) از قول دجیلى از آن نام برده‌است. دجیلى قصد داشت کتابى با نام شعراءالنجف بنویسد، ولى این کتاب ناتمام ماند (خاقانى، ج 5، ص520، ج10، ص 106، پانویس 1). او دیوان خطى شیخ‌على شرقى، از شعراى معروف عراق (دربارة او ← همان، ج 7، ص 3ـ14) را نیز گردآورى کرده‌است (همان، ج 7، ص 15).منابع : جعفربن باقر آل‌محبوبه، ماضى‌النجف و حاضرها، بیروت 1406/ 1986؛ على خاقانى، شعراء الغرى، او، النجفیات، نجف 1373/1954، چاپ افست قم 1408؛ عبدالکریم دجیلى، مع‌السائرین، بغداد 1380/ 1960؛ ماجد سامرائى، التیارالقومى فى‌الشعر العراقى الحدیث: منذالحرب‌العالمیة الثانیة 1939 حتى نکسة حزیران 1967، ]بغداد 1403/ 1983[؛ یحیى شامى، موسوعة شعراء العرب، بیروت 1999؛ محمدرضا شفیعىکدکنى، موسیقى شعر، تهران 1376ش؛ کورکیس عوّاد، معجم‌المؤلفین العراقیین فى القرنین التاسع‌عشر و العشرین، بغداد 1969؛ حمید مطبعى، موسوعة اعلام العراق فى القرن العشرین، بغداد 1995ـ1998؛ عبدالصاحب موسوى، حرکة‌الشعر فى النجف الاشرف و اطواره خلال القرن الرابع عشر الهجرى: دراسة نقدیة، بیروت 1408/ 1988؛ نازک‌الملائکه، قضایا الشعر المعاصر، بیروت 1989؛Salma Khadra Jayyusi, Trends and movements in modern Arabic poetry, Leiden 1977.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عظیم طهماسب

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده