داوودی محمدبن علی
معرف
ملقب به شمس‌الدین، عالم مصرى قرن دهم
متن
داوودى، محمدبن على، ملقب به شمس‌الدین، عالم مصرى قرن دهم. دربارة تاریخ تولد و زندگى او اطلاع چندانى در دست نیست. بیشترین آگاهى دربارة او، مطلب کوتاهى از غَزّى (ج 2، ص 71ـ72) است. داوودى شاگرد سیوطى* (متوفى 911) بود (← همان، ج 2، ص 71) و در انتهاى نسخه طبقات المفسّرین سیوطى (ص 43) آمده که کاتب نسخه، داوودى بوده‌است. استاد دیگر وى، ابراهیم‌بن عَمروبن شعیب دَمیرى (متوفى 923) است (← بدرالدین قرافى، ص 47؛ تنبکتى، ص 67). داوودى شافعى‌مذهب بوده و ذیلى بر طبقات‌الشافعیة سُبکى نیز نگاشته‌است؛ هرچند از مالکى بودن او نیز سخن رفته‌است (← غزّى، همانجا). وى شیخ اهل حدیث در زمان خود در مصر بود و جاراللّه‌بن فهد و بدرالدین غزّى او را ستوده‌اند (همانجا؛ ابن‌عماد، ج 8 ، ص 264). غزّى تاریخ وفات داوودى را به نقل نوشته‌اى بر مجلدى از کتاب داوودى در شرح اصول، 18 شوال 945 ذکر کرده و از دفن او در مقبرة فیروز، خارج باب‌النصر، در قاهره خبر داده‌است. اما ابن‌طولون در وقایع 947 آورده که در 18 ربیع‌الآخر آن سال در مسجد دمشق، غیابى بر داوودى نماز گزارده‌است. در گزارش دیگرى، سال وفات داوودى 946 ذکر شده‌است (← غزّى، ج 2، ص 71ـ72).مهم‌ترین اثر داوودى کتاب طبقات‌المفسّرین است. پیش از او سیوطى کتابى با همین عنوان در دست تألیف داشته که آن را به پایان نرسانده و مُسَوَّده آن باقى بوده و داوودى آن را پاکنویس کرده‌است (← سیوطى، همانجا؛ حاجى‌خلیفه، ج 2، ستون 1107). سیوطى در کتاب خود نام 136 مفسر را آورده که داوودى آن را به 704 تن رسانده‌است. کتاب سیوطى از منابع مهم داوودى در تألیف کتابش بوده و در مواردى در شرح احوال افراد، فقط گفته‌هاى سیوطى را آورده (براى نمونه ← داوودى، ج 1، ص 5، 15ـ16؛ نیز ← سیوطى، ص 3) و در مواردى مطالبى بر آنها افزوده‌است (براى نمونه ← داوودى، ج 1، ص 56ـ57، 66ـ67؛ نیز ← سیوطى، ص 5). ترتیب کتاب طبقات‌المفسّرین براساس حروف الفباست. داوودى (ج 2، ص 386) فهرستى از کتابهایى که در تألیف طبقات‌المفسّرین از آنها بهره برده، ذکر کرده‌است. مهم‌ترین اثر غیرموجود از میان این آثار، کتاب السیاق تألیف عبدالغافربن اسماعیل فارسى (متوفى 529) است (← همان، ج 2، ص 32، 50).داوودى در طبقات‌المفسّرین، علاوه بر مفسران اهل سنّت، به مفسران مذاهب دیگر چون شیعیان نیز پرداخته‌است (براى نمونه ← ج 1، ص 72، 392، ج 2، ص 33، 122)، برخلاف سیوطى که فقط شرح احوال مفسران اهل سنّت را آورده‌است. داوودى، طبقات‌المفسّرین را در 941 به پایان رساند (داوودى، ج 2، ص 386). حاجى‌خلیفه (همانجا) آن را بهترین نوشته در این موضوع دانسته‌است. بروکلمان (ج 2، ص 372، >ذیل<، ج 2، ص 401) نسخه‌هاى خطى موجود این کتاب را معرفى کردهاست.اثر دیگر داوودى، ذیلى بر طبقات‌الشافعیة تاج‌الدین سُبْکى (متوفى 771) است. به گفتة ابن‌طولون، داوودى براى تهیه این کتاب، زندگینامه عده‌اى را از او درخواست کرده بود (← غزّى، ج 2، ص 71). وى کتابى نیز در شرح‌حال سیوطى نگاشته‌است (همانجا). جفرى (د. اسلام، چاپ دوم، ذیل «سیوطى») نام این کتاب را ترجمة‌السیوطى ثبت کرده‌است. داوودى ذیلى نیز بر کتاب لبُ اللباب فى‌الانساب سیوطى نوشته‌است (بغدادى، ج 2، ستون 237). بروکلمان (>ذیل<، ج 1، ص 741) کتاب الاِتحاف بتمییز ماتَبِعَ فیه البیضاوى صاحب‌الکشاف را متعلق به داوودى ذکر کرده، اما حاجى‌خلیفه (ج 1، ستون 193) آن را اثر محمدبن یوسف صالحى شامى* (متوفى 942) دانسته‌است. همچنین در نسخة خطى معرفى شده از الاتحاف در کتابخانه کوپریلى، مؤلف کتاب محمدبن یوسف شامى ذکر شده‌است (← ششن و همکاران، ج 3، ص 11).منابع:ابن‌عماد؛ محمدبن یحیى بدرالدین قرافى، توشیح‌الدیباج و حلیة‌الابتهاج، چاپ احمد شتیوى، بیروت 1403/1983؛ اسماعیل بغدادى، هدیة‌العارفین، ج 2، در حاجى‌خلیفه، ج 6؛ احمدبابابن احمد تنبکتى، نیل‌الابتهاج بتطریزالدیباج، چاپ عبدالحمید عبداللّه هرامه، طرابلس 1398/1989؛ حاجى‌خلیفه؛ محمدبن على داوودى، طبقات‌المفسّرین، بیروت 1403/1983؛ عبدالرحمان‌بن ابى‌بکر سیوطى، کتاب طبقات‌المفسّرین، چاپ مورسینگ، لیدن 1839، چاپ افست تهران 1960؛ رمضان ششن، جواد ایزگى، و جمیل آقپنار، فهرس مخطوطات مکتبة کوپریلى، استانبول 1406/1986؛ نجم‌الدین محمدبن محمد غزّى، الکواکب السائرة باعیان المئة‌العاشرة، چاپ جبرائیل سلیمان جبور، بیروت 1979؛Carl Brokelmann, Geschichte der arabischen Litteratur, Leiden 1943-1949, Supplementband, 1937-1942; EI2, s.v. "Al-Suyutī" (by E. Geoffroy).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سعید زعفرانی زاده

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده