داوودی عبدالرحمانبن محمد
معرف
محدّث و فقیه شافعى و شیخ خراسان در قرن چهارم و پنجم
متن
داوودى، عبدالرحمانبن محمد، محدّث و فقیه شافعى و شیخ خراسان در قرن چهارم و پنجم. کنیه‌اش ابوالحسن (سمعانى، ج 2، ص 448) و ملقب به جمال‌الاسلام بود (ذهبى، 1405، ج 2، ص 322؛ همو، 1401ـ 1409، ج 18، ص 222). وى اهل بُوشَنج* بود (سبکى، ج 5، ص 117ـ118) و از این رو به اختلاف، نسبتهاى بُوشَنجى (فارسى، ص 483؛ ذهبى، 1405، همانجا)، فوشنجى (سمعانى، همانجا) و بوسنجى (سبکى، ج 5، ص 117) را براى او ذکر کرده‌اند. نسبت داوودى هم انتساب او را به جد اعلایش، داوودبن محمد، بیان مى‌دارد (سمعانى، همانجا). ولادت او را در 374 دانسته‌اند (← فارسى، ص 484؛ سمعانى، ج 2، ص 449).داوودى فراگیرى علم را در بوشنج آغاز کرد و براى تکمیل دانش خویش در 399 راه نیشابور و عراق را در پیش گرفت (فارسى، ص 483؛ ذهبى، 1401ـ1409، ج 18، ص 223). او ادبیات را از ابوعلى فَنْجُکِردى، ادیب و فقیه نیشابورى (متوفى 399)، فقه را در مرو از ابوبکر قَفّال* (فقیه شافعى، متوفى 417)، و در بغداد از ابوحامد اسفراینى* (فقیه شافعى، متوفى 406) آموخت و در بوشنج نزد ابن‌حَمُویه سرخسى (متوفى 381)، در هرات نزد ابومحمدبن ابى‌شُرَیح (متوفى 391) و در بغداد نزد ابوالحسن صَلت مُجَبَّر (متوفى 405) به استماع حدیث پرداخت (سمعانى، ج 2، ص 448؛ ذهبى، 1405، همانجا).او با برخى از بزرگان صوفیه، از جمله ابوعلى دَقّاق* (متوفى 405) و ابوعبدالرحمان سُلَمى* (متوفى 413) نیز مجالست داشت (سمعانى، همانجا).اعتبار استادان داوودى به حدى است که به نظر سُبکى (ج 5، ص 118)، هیچ‌یک از عالمان شافعى چنین استادانى نداشته‌اند. از دیگر سو، با توجه به عبارات ذهبى (1405؛ 1401ـ1409، همانجاها)، سرخسى در میان آنان جایگاه ویژه‌اى داشته‌است، زیرا داوودى از او بسیار حدیث شنیده و آخرین کسى است که از وى روایت کرده‌است. وى همچنین کتابهاى صحیح، مُسند و تفسیر عَبدبن حُمَید، محدّث و مفسر سِندى (متوفى 249) و مسند دارِمى، محدّث سمرقندى (متوفى 255)، را از سرخسى روایت کرده و به واسطة عُلو اِسناد در نقل کتاب اخیر در دنیا یگانه است.داوودى صحیح بخارى را نیز از سرخسى، که از راویان این کتاب بوده، روایت کرده‌است (ذهبى، 1962، ج 1، ص 100) و به‌واسطة تسلط بر اسناد روایات این کتاب، دانش‌پژوهان از سرزمینهاى گوناگون براى سماع صحیح بخارى به نزد وى مى‌رفتند (فارسى، همانجا). سُبْکى (ج 5، ص 119) به نقل از عبداللّه‌بن یوسف جرجانى، محدّث و فقیه شافعى (متوفى 489)، نوشته که داوودى این کتاب را در شش سالگى استماع کرده‌است.از شاگردان و راویان داوودى، ابوالوقت عبدالاول‌بن عیسى سَجزى (محدّث هراتى، متوفى 466)، ابوالقاسم اسعدبن على زوزَنى (ادیب و شاعر نیشابورى، متوفى 492؛ فارسى، ص 484) و ابوالمحاسن اسعدبن على منفى (محدّث هراتى، متوفى 544؛ سمعانى، ج 2، ص 449) بوده‌اند.داوودى از نظم و نثرى نیکو برخوردار بود (ابن‌جوزى، ج 16، ص 169) و برخى از ابیات وى را ضمن شرح حالش آورده‌اند (← همانجا؛ ذهبى، 1401ـ1409، ج 18، ص 225ـ 226).در کتابهاى تراجم، داوودى را بزرگِ مشایخ خراسان در عصر خویش معرفى کرده (براى نمونه ← فارسى، ص 483؛ سمعانى، ج 2، ص 448) و با الفاظى مدح‌آمیز، از جمله امام، علامه و وَرِع، مقام او را در علم و تقوا ستوده‌اند (← فارسى؛ سمعانى، همانجاها؛ ذهبى، 1401ـ 1409، ج 18، ص 222؛ سبکى، ج 5، ص 118ـ119). همچنین، حکایاتى دربارة زهد و تقواى بسیار وى نقل کرده‌اند (← ابن‌جوزى، همانجا؛ ذهبى، 1401ـ1409، ج 18، ص 223ـ 225).داوودى در 405 از عراق به بوشنج بازگشت (فارسى، همانجا) و در آنجا به تدریس، نگارش، وعظ و اِفتا پرداخت (ذهبى، 1401ـ1409، ج 18، ص 225). با این حال، در منابع به نام تألیفات وى اشاره‌اى نشده‌است. او در 467 در بوشنج درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد (سمعانى، ج 2، ص 449؛ ذهبى، 1401ـ1409، ج 18، ص 226).منابع : ابن‌جوزى، المنتظم فى تاریخ‌الملوک والامم، چاپ محمد عبدالقادر عطا و مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت 1412/1992؛ محمدبن احمد ذهبى، سیر اعلام‌النبلاء، چاپ شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت 1401ـ1409/1981ـ1988؛ همو، العبر فى خبر من غبر، چاپ محمد سعیدبن بسیونى زغلول، بیروت 1405/1985؛ همو، المشتبه فى‌الرجال : اسمائهم و انسابهم، چاپ على محمد بجاوى، ]قاهره [1962؛ عبدالوهاب‌بن على سبکى، طبقات الشافعیة الکبرى، چاپ عبدالفتاح محمد حلو و محمود محمد طناحى، جیزه، مصر 1413/ 1992؛ سمعانى؛ عبدالغافربن اسماعیل فارسى، الحلقة الاولى من تاریخ نیسابور : المنتخب من السیاق، انتخاب ابراهیم‌بن محمد صریفینى، چاپ محمدکاظم محمودى، قم 1362ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مقداد ابراهیمی کوشالی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده