داوود خضر حسنی
معرف
خواننده و موسیقى‌دان یهودى مصرى داراى ساخته‌هاى متنوعى از موسیقى سنّتى تا نوعى اپراى مصرى
متن
داوود خضر حُسنى، خواننده و موسیقى‌دان یهودى مصرى داراى ساخته‌هاى متنوعى از موسیقى سنّتى تا نوعى اپراى مصرى. وى در 1286/ 1870 در خانواده‌اى یهودى در قاهره متولد شد. نام عبرى او داوود خضر حییم هالِوى است. پدرش، معلم خضر (عبرى: اِلیاهو)، جواهرساز و زرگر و نوازندة چیره‌دست عود بود. داوود براى تحصیلات ابتدایى به مدرسة فرر ، در قاهره، رفت و به گروه هم‌سرایان مدرسه پیوست و اندکى بعد یکى از اعضاى شاخص این گروه شد. مدتى بعد، مدرسه را رها کرد و در کتاب‌فروشى سُکَّر به صحافى مشغول شد. داوود هنگام کار آواز مى‌خواند و شیخ‌على سُکَّر، که از علاقه‌مندان حلقه‌هاى ذکر بود، هنگامى که صداى شاگرد خود را شنید، او را بسیار تشویق کرد. از دیگر مشوقان داوود، شیخ‌محمد عبدُه بود که براى صحافى کتابهایش به کارگاه سکّر رفت‌وآمد مى‌کرد. گفته‌هاى عبده در داوود انگیزه ایجاد کرد تا حرفة موسیقى را دنبال کند. پدر داوود از علاقه او به موسیقى آگاه شد، اما با آنکه خود به موسیقى گرایش داشت، با تصمیم پسرش براى آموختن موسیقى مخالفت کرد. داوود به‌ناچار از خانه گریخت و به شهر منصوره رفت. در آنجا به دیدار محمد شعبان، اولین معلم خود، شتافت و دو سال نزد او به فراگیرى نوازندگى و اصول و قواعد مقامها پرداخت. سپس به قاهره بازگشت و در نهایت، پس از طى مراحل مقدماتى در فراگیرى موسیقى، پدرش پذیرفت که او به‌طور حرفه‌اى به موسیقى بپردازد («داوود حسنى» ، 2008؛ عبدالحمید توفیق زکى، ص 137ـ138).داوود حسنى به شهرتى زودهنگام رسید، چنان‌که از او در کنار خوانندگان و موسیقى‌دانان مشهورى چون شانطورى، عبده حامولى، مَنیَلاوى، و محمدصالح کبیر نام مى‌بردند. داوود به سرعت و از راه شنیدن و به‌صورت سینه‌به‌سینه آهنگها را مى‌آموخت؛ به‌همین‌سبب، او را «فَنّان ذوالاُذُن‌الذَّهَبیة» (هنرمندى با گوش طلایى) مى‌خواندند. او در آغاز، ترانه‌هاى شیخ عبدالرحیم مَسلوبى (قس عبدالحمید توفیق زکى، ص 138، که او را محمد عبدالرحیم مسلوب گفته‌است) را مى‌خواند. همچنین، ترانه‌هایى را از حامولى خواند که مورد تحسین وى قرار گرفت. صداى داوود به صداى محمد عثمان شبیه بود. محمد عثمان نیز او را مى‌ستود و گاهى گروه نوازندگان خود را در اختیار او مى‌گذارد. داوود در بیست سالگى آهنگ‌سازى را آغاز کرد. نخستین «دور»ى که ساخت با مطلع «الحقُّ عِندى لَکِ یا اللّی غَرامُکِ زایِد» بود که محمد عثمان وى را به‌سبب ساخت این اثر بسیار ستود و داوود را جانشین خود خواند. پس از درگذشت حامولى و محمد عثمان، داوود حسنى از بزرگ‌ترین استادان موسیقى مصر شد. او در 1316ش/ دسامبر 1937، براثر بیمارى درگذشت و در نزدیکى قاهره به خاک سپرده شد (همان، ص140؛ «داوود حسنى»، 2008).داوود حسنى در قالبهاى سنّتى موسیقى مصرى چون تواشیح، ادوار، مَواویل، و طَقاطیق (جمع طَقطوقه) آهنگهاى زیادى ساخته‌است. او براى قصیده‌هاى «یوم‌الوداع»، «عُیون‌المَهى»، و «یا لَیلى لِظُلّى» نیز آهنگ ساخته‌است («داوود حسنى»، 2008).برخى از آثار داوود حسنى را دسته‌هاى موسیقى نظامى نیز اجرا کرده‌اند، از جمله لَیلةٌ فى العُمر ما فیش مِنها، و اَدِرنة یا حِلَوة. تصنیف اخیر انتشارى وسیع یافت و حتى به‌رغم ممنوعیت آن از سوى استعمارگران بریتانیا، به استانبول هم راه یافت. داوود حسنى را از اولین کسانى دانسته‌اند که نواهاى فارسى، ترکى، بیزانسى، و اندلسى را که در آن هنگام در موسیقى مصرى ناشناخته بود، به این موسیقى وارد کرد و براساس آنها آهنگهایى نیز ساخت، از جمله القَلبُ فى حُبّ ِالهَوى، الحُبُّ سُلطانُهُ قاسى، قلبى یُحِّبُک ولکن (همانجا). او در 1285ش/ 1906 براى ساخت آهنگ اسیرُالحُبّ از کنگرة موسیقى که در پاریس برگزار شد جایزه‌اى دریافت کرد (همانجا؛ نیز ← غطاس عبدالملک خشبه، ج 2، ص 288، پانویس).در حدود 1289ش/ 1910 سبکى جدید در موسیقى داوود حسنى رخ نمود که از درآمیختن موسیقى سنّتى مصرى و کلاسیک اروپایى شکل گرفته بود. او در 1298/ 1919 به ساخت اُپِرِت روى آورد؛ نخستین اپرتى که ساخت صباح نام داشت. اپرتهاى معروفِ اِسکافى، برگرفته از قصه‌هاى هزارویک شب، و شاه بندر از دیگر آثارِ او در این زمینه است. او چند اُپرا نیز ساخته‌است، از جمله شَمشون و دَلیلة و کلئوپاترا. تأثیرپذیرى داوود حسنى از اروپاییان را مى‌توان به‌سبب تحولات اجتماعى دانست، زیرا او در دوره‌اى مى‌زیست که مصر در مسیر تحول قرار داشت. با اینکه تأثیر موسیقى اروپایى و موسیقى کشورهاى همجوار در کار داوود حسنى دیده مى‌شود، او بر این نظر بود که باید فضا و امکانات مناسبى براى موسیقى اصیل مصرى ایجاد شود و بر استفاده از فواصل رُبعِ پرده تأکید مى‌کرد («داوود حسنى»، 2008؛ احمد عبدالمجید، ص 121).موسیقى‌دانان و خوانندگان بسیارى با داوود حسنى همکارى داشته‌اند، از جمله زکى‌مراد، سیدمصطفى، محمد صابر، صالح عبدالحى، عبداللطیف بنّا، محمد عبدالمطلب، منیره المهدیه، آمال‌اَطرش که داوود حسنى به او لقب «اَسمَهان» داد، و امّکلثوم* (← «داوود حسنى»، 2008).منابع : احمد عبدالمجید، قصة الغناء و الموسیقى فى مصر، قاهره 2007؛ عبدالحمید توفیق‌زکى، اعلام‌الموسیقى المصریة عبر 150 سنة، ]قاهره [1990؛ غطاس عبدالملک خشبه، المعجم الموسیقى الکبیر، قاهره 2003ـ ؛"Daoud Hosni: music composer, 1870-1937", ed. David Marzouk, Abe Mourad, and Albert Gamill, Historical Society of Jews from Egypt, 2008. Retrieved Jan.4, 2012, from http:// hsje.org/ comdaoudhosn.htm(بیشتر مطالب این مقاله برگرفته از این منبع است).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ولی اللّه کاوسی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده