داوودپاشا قوجه (درویش داوودپاشا)
معرف
صدراعظم عثمانى در اواخر قرن نهم
متن
داوودپاشا قوجه (درویش داوودپاشا)، صدراعظم عثمانى در اواخر قرن نهم. او که از دوشیرمه*هاى آلبانى‌تبار بود، در جوانى به اسارت نیروهاى عثمانى درآمد و در دربار پرورش یافت (سامى، ذیل مادّه؛ اوزون‌چارشیلى ، ج 2، ص 535). در ابتدا، از خواص سلطان‌محمد فاتح بود (عاشق‌پاشازاده، ص 232). وقتى فرماندار سنجق چرمن شد،به‌سبب موفقیتهایش در هجوم به مجارستان و ونیز در 875، به فرماندارى آنکارا رسید (د.ا.د.ترک، ذیل مادّه). وى از 878 تا 880 بیگلربیگى بوسنه بود و بعدها بیگلربیگى آناطولى شد (عاشق‌پاشازاده؛ د.ا.د.ترک، همانجاها). داوودپاشا در 876/ 1472 در مقابله با هجوم آق‌قوینلو*هاى حامى قره‌مانیان* به سرزمینهاى عثمانى فعالانه شرکت داشت. چنان‌که وقتى که نیروهاى آق‌قوینلو به فرماندهى یوسفچه‌میرزا، برادرزاده اوزون حسن، توقات را ویران کردند، داوودپاشا به کمک نیروهاى شاهزاده مصطفى، والى قونیه، شتافت (صولاق‌زاده محمد همدمى، ص 239ـ240؛ د.اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه). او در جنگ اوتلُق‌بِلى فرمانده پیش‌قراولان بود و در 16 ربیع‌الاول 878 ، نیروهاى آق‌قوینلو را شکست داد (سعدالدین افندى، ج 1، ص 535ـ537). داوودپاشا در 882/ 1477، بیگلربیگى روملى شد و نواحى اِشقودْره در سرزمین آلبانى را تصرف کرد (← هامر ـ پورگشتال، ج 2، ص 645ـ651).داوودپاشا در 887 بیگلربیگى روم‌ایلى* شد (سعدالدین افندى، ج 2، ص 216)، ولى به‌سبب مخالفت محمدپاشا قره‌مانى عزل گردید و به والى‌گرى بوسنه رسید. در دورة بایزید دوم، دوباره بیگلربیگى روم‌ایلى شد (د.ا.د.ترک، همانجا). در 888 ، صدراعظم شد (عثمان‌زاده احمد تائب، ص 15). در891 ، بایزید وى را مأمور آزاد ساختن طرسوس* و اَدَنه* کرد که به تصرف قره‌گوزپاشا (والى قره‌مان) درآمده بود. داوودپاشا با چهار هزار ینى‌چرى و نیروهاى روم‌ایلى و آناطولى و با کمک على‌پاشا (بیگلربیگى روم‌ایلى) و سنان‌پاشا (بیگلربیگى آناطولى)، ادنه و طرسوس را فتح کرد (صولاق‌زاده محمد همدمى، ص 297ـ299). در 897 نیز، سپاهیان آلبانى را شکست داد و غنایم فراوانى به‌دست آورد (منجم‌باشى، ج 3، ص 416ـ417).منظومة پانزده‌هزار بیتىِ جِنانىِ اَدرنه‌اى دربارة جنگهاى داوودپاشا در بوسنه سروده شده‌است (اوزون‌چارشیلى، ج 2، ص 593). داوودپاشا در 4 رجب 902 از صدارت عزل شد (سامى، همانجا). سبب عزل او فرار گوده احمدبیگِ آق‌قوینلو از استانبول به تبریز بود، که به کوتاهى کردن داوودپاشا در اداى وظیفه‌اش نسبت داده شد (← د.اسلام، همانجا). او پس از عزل در دیمتوقه اقامت گزید (اوزون‌چارشیلى، ج 2، ص 535) و در 904 یا 905 وفات یافت (← حسین هزارفن، ص 186؛اوزون‌چارشیلى؛ سامى، همانجاها). جنازه‌اش را به استانبول بردند و در محراب مسجدى که خودش ساخته بود، دفن کردند (سامى، همانجا). گفته شده‌است که او ثروت بسیارى از خود برجاى گذاشت (د.ا.د.ترک، همانجا). او دولتمردى مدبر و موفق و دوستدار علما و دستگیر فقرا بود (عثمان‌زاده احمد تائب؛ اوزون‌چارشیلى، همانجاها).داوودپاشا در ساخت مسجد، مدرسه، مؤسسات خیریه، وقف کاروانسراها و حمامها براى تأمین هزینه مؤسسات خیریه و نیز در آبادسازى روستاها کوشا بود (د.ا.د.ترک، همانجا؛ اوزون‌چارشیلى، ج 2، ص 585). از جمله آثار او مسجد داوودپاشا در استانبول با الحاقاتى چون مدرسه، عمارت، مکتب‌خانه، چشمه (آب‌انبار شیردار) و جز آن بوده‌است (ایوانسرایى و همکاران، ص 157ـ158). صحراى داوودپاشا که اردوگاه لشکریان داوودپاشا براى هجوم به اروپا بود، قرنها از اردوگاههاى معروف سپاهیان عثمانى به شمار مى‌رفت (هامر ـ پورگشتال، ج 2، ص 286ـ287؛ د.اسلام، همانجا).منابع: شمس‌الدین‌بن خالد سامى، قاموس‌الاعلام، چاپ مهران، استانبول 1306ـ1316/ 1889ـ1898؛ محمدبن حسنجان سعدالدین‌افندى، تاج‌التواریخ، ]استانبول[ 1279ـ1280؛ صولاق‌زاده محمد همدمى، صولاق‌زاده تاریخى، استانبول 1297؛ درویش احمد عاشق‌پاشازاده، عاشق‌پاشازاده تاریخى، چاپ عالى‌بیگ، استانبول 1332؛ عثمان‌زاده احمد تائب، حدیقة‌الوزرا، استانبول 1271، چاپ افست فرایبورگ 1969؛ احمدبن لطف‌اللّه منجم‌باشى، صحائف‌الاخبار (ترجمه ترکى)، ج 3، ]استانبول[ 1285؛Hafız Hüseyîn Ayvansarâyî, Alî Sâtı` Efendi, and Süleymân Besîm Efendi, Hadîkatü'l-cevâmi`: İstanbul câmileri ve diğer dînî-sivil mi`mârî yaplar, Ankara 2001; EI2, s.v. "Dāwūa, Pasha ,Kodja" (by M. Tayyib Gökbilgin); Joseph von Hammer - Purgstall, Geschichte des osmanischen Reiches, Graz 1963; Hüseyin Hezârfen, Telhîsü'l-beyân fī kavânîn-i Âl-i Osmân, ed. Sevim İlgürel, Ankara 1998; TDVİA, s.v. "Dâvud Paşa, Koca" (by Şerafettin Turan); İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanltarihi, vol.2, Ankara 1998.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

معصومه اسدی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده