داوودبن محمود سلجوقی
معرف
غیاث‌الدین ابوالفتح، از سلاطین سلجوقى عراق
متن
داوودبن محمود سلجوقى، غیاث‌الدین ابوالفتح، از سلاطین سلجوقى عراق. او پسر سلطان محمود سلجوقى (ﺣک : 511ـ525) بود و با توجه به سن محمود در هنگام مرگ ( 27 سال)، به نظر مى‌رسد که داوود در آن هنگام کودک بوده‌است (← ابن‌اثیر، ج 10، ص 670). او دو سال پیش از درگذشت پدرش ولیعهد شد و پس از مرگ وى، با حمایت اتابکش، آق‌سُنقُر احمدیلى (← احمدیلیان*)، و ابوالقاسم دَرْگَزینى*، وزیر سلطان‌محمود، به سلطنت رسید (همان، ج 10، ص 669ـ 670؛ نیز ← تاریخ آل‌سلجوق در آناطولى، ص 68ـ69؛ باسورث ، ص 124) اما با مخالفت دیگر مدعیان جانشینى (برادرانش مسعود، طغرل و سلجوق) روبه‌رو شد.مسعود سپاهیانى گرد آورد و رهسپار همدان شد (ابن‌اثیر، ج 10، ص 670). در همان هنگام، داوود و مسعود هرکدام فرستادگانى نزد خلیفه المسترشدباللّه (ﺣک: 512ـ529) در بغداد فرستادند و از وى خواستند خطبه سلطنت را در عراق به نام آنان نماید. خلیفه پاسخ داد که خطبه فقط به اذن سنجر* (ﺣک :511ـ552) سلطان سلجوقى، خوانده مى‌شود (همانجا؛ نیز ← اقبال آشتیانى، ص 297). خلیفه از سوى دیگر، پیامى نزد سلطان‌سنجر فرستاد که اجازه ندهد به نام آن دو خطبه خوانده شود و خطبه فقط شایسته خود اوست (ابن‌اثیر، ج 10، ص 674؛ نیز ← باسورث، همانجا).سنجر، طغرل را به حکومت عراق برگزید (تاریخ آل‌سلجوق در آناطولى، ص 70؛ نیز ← کسروى، ص 232). در رمضان 526، داوود به همدان لشکر کشید و در روستاى وَهان، در نزدیکى این شهر توقف کرد، اما با بروز اختلاف بین سپاهیان داوود، برخى از سردارانش به اردوى طغرل پیوستند و آق‌سنقر و برخى از لشکریان داوود گریختند. داوود شکست خورد و تا اوایل ذیقعده همان سال سرگردان بود. سپس، به‌همراه آق‌سنقر که به وى پیوسته بود، به دربار خلیفة عباسى رفت. از سوى دیگر، مسعود که خبر شکست داوود را شنیده بود، عازم بغداد شد (حسینى، ص 101ـ102؛ ابن‌اثیر، ج 10، ص 681ـ682؛ بندارى، ص 191). با رسیدن مسعود به بغداد در 527، داوود در برابر او اظهار فرمان‌بردارى کرد. پس از خواندن خطبه حکومت عراق براى سلطان‌مسعود، داوود به همراه وى روانة جنگ با طغرل شد و در نبردى که در نزدیکى همدان روى داد، طغرل شکست خورد و آن دو در شعبان 527 بر همدان مسلط شدند (ابن‌اثیر، ج 10، ص 686). آنان سپس در تعقیب طغرل به رى لشکر کشیدند و در جنگى دیگر، دوباره طغرل شکست خورد (همان، ج 10، ص 687؛ تاریخ آل‌سلجوق در آناطولى، ص 71). در همین هنگام، داوود و مسعود خبر لشکرکشى سلطان‌سنجر را شنیدند و از بیم وى، رى را رها کردند و پراکنده شدند (تاریخ آل‌سلجوق در آناطولى، همانجا).در شوال 529، داوود بر مسعود شورید و مسعود براى سرکوب داوود در نزدیکى مراغه مستقر شد (حسینى، ص 179). داوود به جانب فارس رفت و با کمک عبدالرحمان طُغایِرک (از سرداران سلجوقى) و حاکم خوزستان با لشکرى بزرگ به جنگ مسعود رفت، اما در این جنگ شکست خورد (تاریخ آل‌سلجوق در آناطولى، ص 72).در 530، بار دیگر، مسعود براى جنگ با داوود راهى بغداد شد. خطبة سلطنت که به نام مسعود بود، به نام داوود خوانده شد و خلیفه الراشد (ﺣک : 529ـ530) و داوود و اتابک عمادالدین زنگى با یکدیگر سوگند وفادارى یاد کردند. مسعود بیش از پنجاه روز بغداد را محاصره کرد، اما کارى از پیش نبرد و به سوى نهروان رفت (ابن‌اثیر، ج 11، ص 36ـ37، 41).داوود در همان سال، در نزدیکى مراغه با حملة قراسُنقُر (از امراى قدرتمند ترک در آذربایجان و اتابکِ داوود، متوفى 535) مواجه شد و شکست خورد. او سپس براى گردآورى لشکر به شوشتر رفت و عمویش، سلجوقشاه‌بن محمد، را شکست داد (← ابن‌قلانسى، ص 256؛ ابن‌اثیر، ج 11، ص 41، 46).تلاشهاى داوود براى شکست مسعود ثمرى نداشت. او در فاصلة سالهاى 531 تا 533 سه بار در نبرد با برادرش شکست خورد (← ابن‌قلانسى، ص 261؛ راوندى، ص 227؛ ابن‌اثیر، ج 11، ص 47، 60ـ62؛ بندارى، ص 223ـ225).از 533 تا 538، در منابع موجود از داوود اطلاعى به دست نمى‌آید. در ربیع‌الاول 538، چهار تن از باطنیان شام در تبریز سلطان‌داوود را کشتند (بندارى، ص 231؛ رشیدالدین فضل‌اللّه، ص 157؛ کاشانى، ص 190). سلطان‌داوود به کشتار وسیع باطنیان در آذربایجان دست زده‌بود (دفترى، ص 438ـ439). با رسیدن خبر قتل وى به بغداد، سه روز در دارالخلافه مجلس سوگوارى برپا شد (بندارى، همانجا).منابع: ابن‌اثیر؛ ابن‌قلانسى، ذیل تاریخ دمشق، چاپ آمدروز، بیروت 1908، چاپ افست قاهره ] 1968[؛ عباس اقبال‌آشتیانى، وزارت در عهد سلاطین بزرگ سلجوقى، به کوشش محمدتقى دانش‌پژوه و یحیى ذکاء، تهران 1338ش؛ فتح‌بن على بندارى، تاریخ سلسله سلجوقى = زبدة‌النُصرة و نخبة‌العُصرة، ترجمة محمدحسین جلیلى، تهران 1356ش؛ تاریخ آل‌سلجوق در آناطولى، چاپ نادره جلالى، تهران: دفتر نشر میراث مکتوب، 1377ش؛ على‌بن ناصر حسینى، زبدة‌التواریخ : اخبارالامراء والملوک السلجوقیة، چاپ محمد نورالدین، بیروت 1406/1986؛ فرهاد دفترى، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ترجمة فریدون بدره‌اى، تهران 1375ش؛ محمدبن على راوندى، راحة‌الصدور و آیة‌السرور در تاریخ آل‌سلجوق، به سعى و تصحیح محمد اقبال، بانضمام حواشى و فهارس با تصحیحات لازم مجتبى مینوى، تهران 1364ش؛ رشیدالدین فضل‌اللّه، جامع‌التواریخ: تاریخ اسماعیلیان، چاپ محمد روشن، تهران 1387ش؛ عبداللّه‌بن على کاشانى، زبدة‌التواریخ: بخش فاطمیان و نزاریان، چاپ محمدتقى دانش‌پژوه، تهران 1366ش؛ احمد کسروى، شهریاران گمنام، تهران 1353ش؛Clifford Edmund Bosworth, "The political and dynastic history of the Iranian world (A. D. 1000- 1217)", in The Cambridge history of Iran, vol. 5, ed. J. A. Boyle, Cambridge 1968.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فهیمه علی بیگی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده