داوودبن محبر
معرف
محدّث حنفى عراقىِ قرن دوم و سوم
متن
داوودبن مُحَبَّر، محدّث حنفى عراقىِ قرن دوم و سوم. کنیة او ابوسلیمان است (ابن‌حِبّان، ج 1، ص 291) و نسبتهاى بَکْراوى (← عقیلى، سفر2، ص 35)، طائى، بَصْرى (خطیب بغدادى، ج 9، ص 326) ثَقَفى (مِزّى، ج 8، ص 444) را براى وى ذکر کرده‌اند. از تاریخ تولد و سوانح حیاتش اطلاع چندانى در دست نیست. او اهل بصره بود (سمعانى، ج 4، ص 38؛ قس ابن‌حِبّان، همانجا: بغداد) و در آنجا به استماع حدیث اشتغال داشت (عقیلى، همانجا). سپس به عَبّادان (آبادان)، در آن زمان از نواحى بصره، رفت و همنشین صوفیان گردید و مدتى اشتغال به حدیث را کنار گذاشت. آنگاه به بغداد مهاجرت کرد و در آنجا ساکن شد و به نقل حدیث پرداخت (همانجا) و در همانجا، در سال 206 درگذشت (خطیب بغدادى، ج 9، ص 329؛ ابن‌ابى‌الوفا، ج 2، ص 193).از مشایخ حدیثى داوودبن محبّر به‌جز پدرش، محبّربن قَحْذَم (از راویان ضعیف)، شُعْبَة‌بن حَجّاج*، محدّث عراقى (متوفى 160)، حَمّادبن سَلَمَه*، محدّث و ادیب عراقى (متوفى 167)، مُقاتل‌بن سلیمان*، محدّث و مفسر بلخى (متوفى 150) و مَیْسَرة‌بن عبدرَبِّه (متوفى 189)، بوده‌اند (ابن‌ابى‌حاتم، ج 3، ص 424؛ خطیب بغدادى، ج 9، ص 326، 328؛ براى فهرست کامل مشایخ وى ← مزّى، همانجا). حسین‌بن عیسى‌بن حَمران، محدّث عراقى (متوفى 247) و فَضل‌بن سهل اَعرج، محدّث بغدادى (متوفى 255) و محمدبن اسحاق صاغانى، محدّث (متوفى 270) نیز از راویان وى بوده‌اند (ابن‌ابى‌حاتم، همانجا؛ خطیب بغدادى، ج 9، ص 326؛ براى فهرست کامل راویان وى← مزّى، ج 8، ص 444ـ445).در منابع به مذهب داوود تصریحى نشده، اما چون در کتب طبقاتِ حنفیه شرح‌حال او آمده‌است، مى‌توان وى را حنفى مذهب دانست (از جمله ← ابن‌ابى‌الوفا، ج 2، ص 192ـ193؛ ابن‌قطلوبغا، ص 100).وثاقت او در نقل حدیث نیز مورد اختلاف است. بیشتر رجالیون وى را غیرمعتمَد و ناآشنا با حدیث دانسته‌اند (← احمدبن حنبل، ج 1، ص 388؛ خطیب بغدادى، ج 9، ص 328ـ 329). به اعتقاد ابن‌حبّان (همانجا)، او روایاتى ساختگى را به راویانى قابل اعتماد نسبت داده‌است. ابن‌جوزى (ج 1، ص 173، 175ـ176، 254، ج 2، ص 9، ج 3، ص 88 ، 219) احادیثى نادرست و ساختگى را با موضوعاتى از قبیل عقل، فقر و مرگ نقل کرده و یکى از علل ضعف آنها را وجود نام داوودبن محبّر در سند آنها دانسته‌است. از این گذشته، او (ج 2، ص 55ـ56) حدیثى را دربارة فضیلت شهر قزوین نقل کرده که ابن‌ماجه نیز آن را در سُنَن خود (ج 2، ص 929) ذکر کرده‌است و نام داوود هم در سند آن دیده مى‌شود. ابن‌جوزى این حدیث را ساختگى دانسته و از اینکه ابن‌ماجه با وجود اطلاعاتش از این امر آن را در کتابش آورده، اظهار تعجب کرده و این کار ابن‌ماجه را ناشى از تعصبش به شهر قزوین دانسته‌است. ذهبى (ج 2، ص 20) نیز از این کار ابن‌ماجه انتقاد کرده‌است (نیز ← ابن‌ابى‌الوفا، همانجا). برخلاف آنها، در تاریخ بازیافته یحیى‌بن مَعین، محدّث و رجالى مشهور (متوفى 233)، ضمن پذیرش اشتباهات داوودبن محبّر در نقل حدیث، او راوى معتمدى دانسته شده که تعمدى در نقل روایات ضعیف نداشته‌است و به‌سبب دور ماندن از امر حدیث به علت هم‌نشینى با صوفیه و تأثیرات منفى مصاحبت با معتزلیان، دچار خطاهاى بسیار در نقل حدیث شده‌است (ج 2، ص 299؛ نیز ← خطیب بغدادى، ج 9، ص 327). کتاب‌العقل مجموعه‌اى از احادیث دربارة فضیلت عقل است که داوودبن محبّر آنها را گردآورى کرده‌است (ابن‌عَدى، ج 3، ص 101؛ ابن‌ابى‌الوفا، ج 2، ص 192). از نظر برخى محدّثان دیگر، در اعتبار این احادیث تردید وجود دارد (← ابونعیم اصفهانى، ص 78؛ خطیب بغدادى، ج 9، ص 328؛ ابن‌حجر عسقلانى، ج 1، ص 282)، گرچه به اعتقاد ابن‌عدى (همانجا) از داوود روایاتى غیر از روایات این کتاب نیز نقل شده که پسندیده و پذیرفتنى است. از سوى دیگر، به‌ادعاى خطیب بغدادى (همانجا)، داوودبن محبّر این کتاب را از میسرة‌بن عبدربّه ربوده و پس از تغییر سند روایات، تألیف آن را به خود نسبت داده‌است (نیز ← ابن‌ابى‌الوفا، همانجا). ذهبى (همانجا) نیز گفته است که اى کاش داوود آن را تصنیف نکرده بود (نیز ←ابن‌ابى‌الوفا، همانجا).منابع : ابن‌ابى‌الوفا، الجواهر المضیّة فى طبقات‌الحنفیّة، چاپ عبدالفتاح محمد حلو، ریاض 1413/1993؛ ابن‌ابى‌حاتم، کتاب الجرح و التعدیل، حیدرآباد، دکن 1371ـ1373/ 1952ـ1953، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[؛ ابن‌جوزى، کتاب الموضوعات، چاپ عبدالرحمان محمد عثمان، ]بیروت[1403/1983؛ ابن‌حِبّان، کتاب المجروحین من المحدثین و الضعفاء و المتروکین، چاپ محمود ابراهیم زاید، حلب 1395ـ1396/ 1975ـ1976؛ ابن‌حجر عسقلانى، تقریب‌التهذیب، چاپ مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت 1415/1995؛ ابن‌عُدى، الکامل فى ضعفاء الرجال، چاپ عادل احمد عبدالموجود و على محمد معوض، بیروت1418/ 1997؛ ابن‌قطلوبغا، تاج‌التراجم فى من صنّف من الحنیفة، چاپ ابراهیم صالح، بیروت 1412/1992؛ ابن‌ماجه، سنن ابن‌ماجة، چاپ محمد فؤاد عبدالباقى، ]قاهره 1373/ 1954[، چاپ افست ]بیروت، بى‌تا.[؛ ابونعیم اصفهانى، کتاب الضعفاء، چاپ فاروق حماده، مغرب ]بى‌تا.[؛ احمدبن حنبل، کتاب العلل و معرفة‌الرجال، چاپ وصى‌اللّه عباس، بیروت 1408/1988؛ خطیب بغدادى؛ محمدبن احمد ذهبى، میزان الاعتدال فى نقدالرجال، چاپ على‌محمد بجاوى، قاهره 1963ـ1964، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[؛ سمعانى؛ محمدبن عمرو عقیلى، کتاب الضعفاء الکبیر، چاپ عبدالمعطى امین قلعجى، بیروت 1418/ 1998؛ یوسف‌بن عبدالرحمان مِزّى، تهذیب‌الکمال فى اسماءالرجال، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1422/2002؛ یحیى‌بن معین، تاریخ یحیى‌بن معین، روایة عباس‌بن محمدبن حاتم دورى، چاپ عبداللّه احمد حسن، بیروت ]بى‌تا.[.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

علیرضا سعید

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده