داوودبن فرقد
معرف
راوى امامى قرن دوم
متن
داوودبن فَرقَد، راوى امامى قرن دوم. در اینکه داوودبن فرقد، مولاى آل‌ابى‌سَمّال (نجاشى، ص 158؛ قس علامه حلّى، 1415، ص 177، پانویس 4؛ اردبیلى، ج 1، ص :305 مولاى آل‌ابى‌سماک) همان داوودبن ابى‌یزید عطار (نجاشى، همانجا) باشد، اختلاف هست. نجاشى (همانجا) و طوسى (1420، ص 183ـ184؛ 1415، ص 201)، شرح‌حال داوودبن ابى‌یزید و داوودبن فرقد را جداگانه و متفاوت با یکدیگر آورده‌اند (نیز ← علامه حلّى، 1417، ص 141، 143؛ ابن‌داوود حلّى، ستون 142، 145) که حاکى از یکى نبودن آنهاست، اما شواهدى هم وجود دارد که نشان مى‌دهد این دو یک نفرند؛ از جمله کنیة فرقد، ابویزید بوده (برقى، 1342ش، ص 32؛ نجاشى، همانجا؛ نیز ← علامه حلّى، 1417؛ ابن‌داوود حلّى، همانجاها) و کلینى (ج 8، ص 327ـ328) نیز نام پدر داوودبن ابى‌یزید را فرقد ذکر کرده‌است (نیز ← همان، ج 3، ص 257)؛ هر دو کوفى و از اصحاب امام‌صادق و امام‌کاظم علیهماالسلام بوده‌اند (← برقى، 1342ش، ص 32، 47؛ نجاشى، همانجا؛ طوسى، 1415، همانجا؛ نیز ← خویى، ج 8، ص120)؛ و در روایات از هر دو با لقب عطار یاد شده‌است که احتمالاً به شغل آنان اشاره دارد (← کلینى، ج 4، ص 237، ج 6، ص 97، ج 7، ص 420؛ ابن‌بابویه، 1363ش، ج 2، ص 666). ابن‌بابویه نیز با اینکه هر دو عنوان را در اسناد روایاتش آورده (براى نمونه ← 1404، ج 3، ص 295ـ296، 450، ج 4، ص 24، 145، 172، 203، 211)، در مشیخه (← همان، ج 4، ص 111) فقط طریق خود به داوودبن ابى‌یزید را ذکر کرده (نیز ← نورى، ج 4، ص 277) که از اعتقاد او به اتحاد این دو حکایت دارد (← موحد ابطحى، ج 5، ص470). به علاوه، طوسى در مواردى (← 1401، ج 1، ص 371، ج 2، ص 25، 28، 289) به یکى بودن این دو تصریح کرده‌است (قس خویى، ج 7، ص 116ـ117 که این دلایل را براى یکى بودن این دو کافى نمى‌داند). رجالیان متأخر و معاصر هم این دو را یکى دانسته‌اند (← تفرشى، ج 2، ص 208؛ اردبیلى، ج 1، ص 302؛ بهبهانى، ص 136؛ مامقانى، ج 26، ص 131؛ زنجانى، ص 738؛ شوشترى، ج 4، ص 231، 302). بنابراین، اختلاف در تعبیر از این راوى در سند روایات احتمالاً از آنجا ناشى شده که او نزد عده‌اى به داوودبن فرقد و نزد جمعى دیگر به داوودبن ابى‌یزید شهرت داشته‌است؛ یا اینکه عده‌اى به‌رغم شهرت پدرش به کنیه، از او با اسم یاد مى‌کردند (مامقانى، ج 26، ص 131، 133). به عقیدة موحد ابطحى (ج 5، ص 466) یاد کرد پدر داوود با کنیه حاکى از آن است که او اصالتاً عرب نبوده، چنان‌که نجاشى (همانجا) او را مولا خوانده‌است. همچنین نسبتهاى اسدى و نَصْرى براى او (← همانجا؛ طوسى، 1415، ص 201؛ قس علامه حلّى، 1417، ص :141 ازدى) جز با پیوند ولاء باهم قابل جمع نیستند (موحد ابطحى، ج 5، ص 470).دربارة نسب داوود در روایات و کتب تراجم مطلبى نیامده‌است. نام پدرش فرقد و کنیه‌اش ابویزید بود (برقى، 1342ش، ص 32؛ نجاشى، همانجا؛ قس طوسى، 1415، ص 201؛ نیز ← الاختصاص، ص 289؛ ابن‌داوود حلّى، ستون 145؛ علامه حلّى، 1417، همانجا). استرآبادى (ص 259) احتمال مى‌دهد پدر او همان فرقد حجام، از اصحاب امام‌صادق علیه‌السلام (← طوسى، 1415، ص270؛ همو، 1401، ج 6، ص 354؛ نیز ← موحد ابطحى، ج 5، ص 466، 471)، باشد. داوود پنج برادر به نامهاى یزید، عبدالرحمان، عبدالحمید، عبدالملک و عبداللّه داشت (← برقى، 1342ش، ص 22؛ طوسى، 1415، ص240، 264ـ265، 324؛ نجاشى، همانجا؛ قس موحدابطحى، ج 5، ص 475 که على‌بن فرقد را نیز در شمار برادران داوود ذکر کرده‌است) که از آنها با عنوان بنوفرقد یاد شده‌است (← بحرالعلوم، ج 1، ص 382).از سوانح حیات داوود اطلاع چندانى در دست نیست. باتوجه به اینکه از اصحاب امام‌صادق و امام‌کاظم علیهماالسلام بوده، باید در اواخر قرن نخست یا اوایل قرن دوم به دنیا آمده باشد. مؤید این فرض، روایتى است که داوود از امام‌صادق علیه‌السلام دربارة خواص طبى هویج نقل کرده و گفته که او در آن زمان فاقد دندانهاى آسیاب بوده‌است (← کلینى، ج 6، ص 371ـ372؛ قس برقى، 1330ش، ج 2، ص 524؛ کلینى، ج 6، ص 372 که از امام‌کاظم نقل شده‌است). موحد ابطحى (ج 5، ص 467ـ468) به فرض صحت روایت داوود از شهربن حَوشَب* (متوفى 112؛ ← کلینى، ج 1، ص 298) احتمال مى‌دهد که او امام‌باقر علیه‌السلام (متوفى 114) را نیز درک کرده و از ایشان حدیث شنیده باشد. داوود را راوى روایتهایى از ابوالحسن ثالث یعنى امام‌هادى علیه‌السلام نیز ذکر کرده‌اند، اما داوود از اصحاب امام‌صادق و امام‌کاظم بوده‌است و نمى‌توانسته از امام هادى نقل حدیث کند (← ابن‌شهید ثانى، 1362ـ 1365ش، ج 2، ص 38ـ39؛ زنجانى، ص 739؛ خویى، ج 7، ص 93؛ شوشترى، ج 4، ص 228، 254ـ255). احتمالاً راوى این روایتها داوودبن بوزید* از اصحاب امام‌هادى علیه‌السلام بوده که نام پدرش در اسناد روایات به یزید، ابى‌یزید و فرقد تصحیف شده‌است (شوشترى، همانجاها؛ نیز ← صفّار قمى، ص 544؛ ابن‌بابویه، 1404، ج 1، ص270؛ طوسى، 1401، ج 2، ص 235، 309؛ همو، 1363ش، ج 1، ص 334). روایات فراوان داوود از امام‌صادق علیه‌السلام و مضمون روایتى که او از قرائت سورة حمدِ آن حضرت گزارش کرده (← عیاشى، ج 1، ص 22ـ 23) نشان مى‌دهد که داوود از نزدیکان حضرت بوده و بسیار با وى نماز گزارده‌است.رجالیان متقدم داوود را توثیق کرده‌اند (← نجاشى، همانجا؛ طوسى، 1415، ص 336؛ نیز ← موحد ابطحى، ج 5، ص 466، 473ـ474) و نجاشى (همانجا) به نقل از اِبن‌فَضّال تعبیر «ثقةٌ ثقةٌ» را براى او آورده‌است. همچنین کشّى (ص 345ـ346) روایاتى از داوودبن فرقد از امام‌صادق علیه‌السلام آورده که ظاهراً حاوى تأیید آن حضرت و دالّ بر مدح و جلالت قدر وى است (← ابن‌شهید ثانى، 1411، ص 189ـ190؛ مامقانى، ج 26، ص 239؛ قس موحد ابطحى،ج 5، ص 474).روایات داوود در موضوعات مختلف، شامل عقاید و فقه و تفسیر و تاریخ، است. به علاوه، او صاحب کتاب نیز بوده‌است که اکنون در دست نیست. این کتاب را ابراهیم‌بن ابى‌بکر ابن‌اَبى‌سَمّال، صفوان‌بن یحیى، على‌بن حسن طاطَرى، احمدبن محمدبن ابى‌نصر و قاسم‌بن اسماعیل و عبداللّه‌بن محمد حَجّال روایت کرده‌اند (نجاشى، ص 158ـ159؛ طوسى، 1420، ص184ـ 185). اینکه بزرگان شیعه و مشایخ سرشناس حدیث و راویان مورد اعتماد، کتاب داوود را روایت کرده‌اند، خود گویاى جایگاه والاى اوست و نشان مى‌دهد که روایات داوود، صحیح و پیراسته از هرگونه وهن است (← موحد ابطحى، ج 5، ص 476). نام داوودبن فرقد در اسناد قریب به 140 روایت در کتب اربعة شیعه آمده‌است (← خویى، ج 7، ص 97ـ98، 121ـ122؛ مدرسى طباطبائى ، ج 1، ص 214؛ براى فهرست روایات وى در کتب اربعة حدیثى شیعه ← خویى، ج 7، ص 398ـ 399، 404ـ408). داوود علاوه بر روایت از امام‌صادق که بیشتر احادیث اوست، و روایت از امام‌کاظم که ظاهراً یک مورد بیشتر نیست، از بسیارى از راویان و اصحاب سرشناس امامان شیعه نظیر مُعَلَّى‌بن خُنَیس، بُرَیدبن معاویه، یعقوب‌بن شعیب و نیز از پدر و برخى برادران خود روایت کرده‌است. همچنین به‌سبب وثاقت و اعتبار داوود، جماعت فراوانى از راویان امامى نیز از او نقل حدیث کرده‌اند، از جمله ابن‌اَبى‌عُمَیر، حسن‌بن محبوب، حسن‌بن على‌بن فَضّال، سیف‌بن عُمَیرَه، صفوان‌بن یحیى، عبداللّه‌بن مُسکان، فَضاله‌بن ایوب، محمدبن سنان و یونس‌بن عبدالرحمان (← خویى، ج 7، ص 92، 117ـ118).منابع: ابن‌بابویه، کتاب من لایـَحضُرُه الفقیه، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1404؛ همو، کمال‌الدین و تمام‌النعمة، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1363ش؛ ابن‌داوود حلّى، کتاب الرجال، چاپ جلال‌الدین محدث ارموى، تهران 1342ش؛ ابن‌شهید ثانى، التحریر الطاووسى، چاپ فاضل جواهرى، قم 1411؛ همو، منتقى‌الجمان فى الاحادیث الصحاح و الحسان، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1362ـ1365ش؛ الاختصاص، ]منسوب به[ محمدبن محمد مفید، چاپ على‌اکبر غفارى، بیروت: مؤسسة الاعلمى للمطبوعات، 1402/1982؛ محمدبن على اردبیلى، جامع‌الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الاسناد، ج 1، ]قم[: مکتبة المحمدى، ]بى‌تا.[؛ محمدبن على استرآبادى، منهج‌المقال فى تحقیق احوال الرجال المعروف بالرجال الکبیر، چاپ سنگى ]تهران[ 1307؛ محمدمهدى بحرالعلوم، رجال السید بحرالعلوم، المعروف بالفوائد الرجالیة، چاپ محمدصادق بحرالعلوم و حسین بحرالعلوم، تهران 1363ش؛ احمدبن محمد برقى، کتاب الرجال، در ابن‌داوود حلّى، همان منبع؛ همو، کتاب المحاسن، چاپ جلال‌الدین محدث ارموى، تهران 1330ش؛ محمدباقربن محمداکمل بهبهانى، تعلیقات على منهج‌المقال، در محمدبن على استرآبادى، منهج‌المقال فى تحقیق احوال الرجال المعروف بالرجال الکبیر، چاپ سنگى ]تهران [1307؛ مصطفى‌بن حسین تفرشى، نقدالرجال، قم 1418؛ خویى؛ موسى‌بن عبداللّه زنجانى، کتاب الجامع فى الرجال، ]قم [1394؛ محمدتقى شوشترى، قاموس‌الرجال، قم 1410ـ1424؛ محمدبن حسن صفّار قمى، بصائر الدرجات الکبرى فى فضائل آل‌محمد (ع)، چاپ محسن کوچه‌باغى تبریزى، تهران 1362ش؛ محمدبن حسن طوسى، الاستبصار، چاپ حسن موسوى خرسان، نجف 1375ـ1376/ 1956ـ1957، چاپ افست تهران 1363ش؛ همو، تهذیب‌الاحکام، چاپ حسن موسوى خرسان، بیروت 1401/ 1981؛ همو، رجال الطوسى، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1415؛ همو، فهرست کتب‌الشیعة و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب‌الاصول، چاپ عبدالعزیز طباطبائى، قم 1420؛ حسن‌بن یوسف علامه حلّى، ایضاح‌الاشتباه، چاپ محمد حسون، قم 1415؛ همو، خلاصة‌الاقوال فى معرفة الرجال، چاپ جواد قیومى اصفهانى، ]قم[ 1417؛ محمدبن مسعود عیاشى، کتاب التفسیر، چاپ هاشم رسولى محلاتى، قم 1380ـ1381، چاپ افست تهران ]بى‌تا.[؛ محمدبن عمر کشّى، اختیار معرفة‌الرجال، ]تلخیص [محمدبن حسن طوسى، چاپ حسن مصطفوى، مشهد 1348ش؛ کلینى؛ عبداللّه مامقانى، تنقیح‌المقال فى علم الرجال، چاپ محیى‌الدین مامقانى، قم 1423ـ ؛ محمدعلى موحدابطحى، تهذیب المقال فى تنقیح کتاب الرجال للشیخ الجلیل ابى‌العباس احمدبن على النجاشى، ج 5، قم 1417؛ احمدبن على نجاشى، فهرست اسماء مصنّفى الشیعة المشتهر ﺑ رجال النجاشى، چاپ موسى شبیرى زنجانى، قم 1407؛ حسین‌بن محمدتقى نورى، خاتمة مستدرک‌الوسائل، قم 1415ـ1420؛Hossein Modarressi Tabātabā'i, Tradition and survival: a bibliographical survey of early Shī`ite literature, vol.1, Oxford 2003.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمد اصغری نژاد

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده