داوودبن سلیمان
معرف
راوى امامى سدة دوم و سوم
متن
داوودبن سلیمان، راوى امامى سدة دوم و سوم. کنیه‌اش ابواحمد و اصالتاً اهل قزوین بود و به همین سبب به قزوینى شهرت داشت (← نجاشى، ص 161؛ رافعى قزوینى، ج 2، ص 414). همچنین در روایات، از او با لقب غازى یاد شده است (براى نمونه ← ابن‌بابویه، 1362ش، ج 1، ص 179؛ همو، 1363ش، ج 1، ص 227، 281، ج 2، ص 78؛ مفید، 1403، ص 99، 309؛ طوسى، 1414، ص 49، 56، 570). ظاهراً این لقب به سبب شرکت در جنگ به وى داده شده و گاه صیغة مبالغة غزّاء دربارة او به کار رفته‌است (← ابن‌بابویه،1357ش، ص 377، پانویس 2؛ مسندالرضا، مقدمة حسینىجلالى، ص 30). به گفتة حسینىجلالى (مسندالرضا، مقدمه، همانجا)، این لقب از پیوند نزدیک وى با حکام وقت نیز حکایت دارد. دیگر القاب او چون قارى، مغازى، قزّاز و فرّاء صورتهایى تصحیف شده‌اند (← شوشترى، ج 4، ص 245؛ مسندالرضا، همان مقدمه، ص 28ـ29). نام جد وى در منابع به صورتهاى مختلف ضبط شده‌است؛ ظاهراً نام صحیح او یوسف بوده (← رافعى‌قزوینى، ج 2، ص 414، و جاهاى دیگر؛ مِزّى، ج 21، ص 148؛ طوسى، 1415، ص 357، پانویس 3) و بقیة نامها تصحیف است (← نجاشى، همانجا: جعفر؛ عمادالدین طبرى آملى، ص 37؛ سیوطى، ج 1، ص 34 : وهب؛ قس شوشترى، ج 4، ص 244ـ245، که داوودبن سلیمان‌بن جعفر و داوودبن سلیمان‌بن وهْب را در دو عنوان مجزا آورده‌است).داوودبن سلیمان را در شمار اصحاب امام‌رضا علیه‌السلام یاد کرده‌اند (← طوسى، 1415، ص 357؛ قس شوشترى، ج 4، ص 244، که به‌خطا گفتة طوسى در رجال از او یاد نکرده‌است). ظاهراً او غیر از داوودبن سلیمان حَمّار کوفى از اصحاب امامصادق علیه‌السلام است (← برقى، ص 32؛ طوسى، 1415، ص 202؛ همو، 1420، ص 184، 534). همچنین، او سواى داوودبن سلیمان از اصحاب خاص امام‌کاظم علیه‌السلام و راوى نص آن حضرت بر امامت امام‌رضا علیه‌السلام است (← کلینى، ج 1، ص 313؛ مفید، 1413، ج 2، ص 247ـ248، 251). شوشترى (همانجا) به اتحاد دو فرد اخیر تصریح کرده و او را غیر از داوودبن سلیمان غازى دانسته‌است (نیز ← اردبیلى، ج 1، ص 304). در حالى که برخى داوودبن سلیمان غازى را همان راوى امام‌کاظم دانسته‌اند (← تفرشى، ج 2، ص 213؛ مامقانى، ج 26، ص 202؛ قس بهبهانى، ص 135، که احتمال اتحاد این دو را بعید دانسته‌است). خویى (ج 7، ص 107ـ108) تعیین هویت واقعى وى را میان چند تنى که به این نام خوانده شده‌اند، ناممکن دانسته‌است.در منابع اولیة رجال شیعه، سخنى ناظر به توثیق یا جرح داوود نیست (قس مسندالرضا، همان مقدمه، ص 30، که توثیق شیخ‌مفید دربارة داوودبن سلیمان، راوى امام‌کاظم علیه‌السلام، را شاهد توثیق وى دانسته‌است). در سده‌هاى بعد، ابن‌داوود حلّى او را در بخش نخست رجال خود (ممدوحان) آورده‌است (← ستون 144ـ145). بهبهانى (همانجا) روایت داوود از امام‌رضا با سلسله متصل از پدرانش از پیامبر را شاهدى بر سنّى بودن داوود دانسته‌است. اما به نظر مامقانى (ج 26، ص 194) صرف ذکر سند متصل لزوماً حاکى از سنّى بودن راوى نیست، بلکه ممکن است به قصد اتمام حجت با اهل سنّت باشد. مؤید امامى بودن داوود مضمون روایاتى است که از امام‌رضا نقل کرده‌است (← همان، ج 26، ص 198ـ199، پانویس). ظاهراً به سبب نقل همین روایات، رجالیان اهل سنّت او را کذاب یا مجهول دانسته‌اند (براى نمونه ← ذهبى، ج 2، ص 8؛ ابن‌حجر عسقلانى، 1390، ج 2، ص 417؛ سیوطى، ج 1، ص 34). به گفتة امین (ج 6، ص 372)، ذهبى داوودبن سلیمان را به سبب روایت احادیثِ فضائل ائمه علیهم‌السلام جرح کرده‌است.از سوانح حیات داوود اطلاعى در دست نیست. به گفتة رافعى‌قزوینى در التدوین فى اخبار قزوین (ج 2، ص 415، ج 3، ص 272)، امام‌رضا علیه‌السلام در زمان عبور از قزوین مدتى در خانة داوودبن سلیمان مخفى شده و داوود همانجا روایاتى از آن حضرت شنیده و در قالب نسخه‌اى گرد آورده‌است. اهل قزوین این نسخه را که گاه با عنوان صحیفه یا مسند نیز از آن یاد شده‌است، از داوود روایت کرده‌اند (براى نمونه ← رافعى‌قزوینى، ج 1، ص 244، 430، ج 2، ص 213، 247، ج 3، ص 322، 353). اما حسینىجلالى (مسندالرضا، مقدمه، ص 28) احتمال داده‌است که در خوانش نسخة خطى التدوین، به خطا کلمه مستخبئاً (مشتق از خِباء به معناى چادر) به مستخفیاً (به معناى مخفى) تصحیف شده باشد. در این صورت، مراد آن بوده که امام براى سکونت موقت در قزوین، در زمینى متعلق به داوود چادرى برپا کرده‌است (نیز ← الرضا، امام*). در منابع رجالى اهلسنّت نیز داوود را یکى از راویان خاص امام‌رضا علیه‌السلام دانسته‌اند که نسخه‌اى از سخنان وى داشته‌است (براى نمونه ← مزّى، ج 21، ص 148؛ ابن‌حجر عسقلانى، 1404، ج 7، ص 338). على‌بن محمدبن مهرویه قزوینى (متوفى 335؛ دربارة او ← خطیب بغدادى، ج 13، ص 538ـ539؛ رافعى‌قزوینى، ج 3، ص 261) شناخته‌ترین راوى این نسخه است که آن را از داوودبن سلیمان روایت کرده‌است (← رافعى‌قزوینى، ج 2، ص 415). بنابر روایتى که عمادالدین طبرى آملى در بشارة‌المصطفى (ص 37) آورده، ابن‌مهرویه این نسخه را در سال 266 از داوود سماع کرده‌است. طوسى (1420، ص 287) کتابى به ابن‌مهرویه نسبت داده که احتمالاً روایت ابن‌مهرویه از نسخة داوودبن سلیمان از احادیث امام‌رضاست (← مسندالرضا، همان مقدمه، ص 36). ظاهراً این همان نسخه‌اى است که نجاشى (ص 161) به عنوان کتابى از امام‌رضا علیه‌السلام به داوود نسبت داده‌است، هرچند طریق نجاشى به برادر داوود، ابوحمزه‌بن سلیمان، مى‌رسد. رافعى قزوینى (ج 1، ص 424، ج 2، ص 204) از راویان داوود به جز ابن‌مهرویه از کسانى چون محمدبن على‌بن طالب قزوینى و اسماعیل‌بن عبدالوهاب نام برده‌است، هرچند در منابع موجود، روایتى از آنان نقل نشده‌است. همچنین بنابر سندهاى روایات موجود در منابع روایى شیعه، گاه به‌جاى ابن‌مهرویه راویان دیگرى از داوود روایت کرده‌اند که ظاهراً نام ابن‌مهرویه از سندها افتاده‌است، از جمله سند روایتى که از طریق على‌بن ابراهیم از پدرش ابراهیم‌بن هاشم قمى از داوود نقل شده‌است (← ابن‌بابویه، 1363ش، ج 1، ص 313، قس ص 227، که تصریح دارد ابن‌مهرویه به سال 339 در قم احادیثى از مسند را روایت کرده‌است؛ براى نمونه‌هاى دیگر ← همو، 1362ش، ج 1، ص 196؛ همو، 1363ش، ج 1، ص 259).از مسند امام‌رضا به روایت ابن‌مهرویه از داوودبن سلیمان نسخه‌هاى مختلفى وجود داشته‌است (← مسندالرضا، همان مقدمه، ص 37ـ42): نسخة بلخى که ابن‌بابویه از طریق ابوعبداللّه حسین‌بن محمد اشنانى رازى در اختیار داشته و 187 روایت از آن را یکجا در عیون اخبار الرضا (ج 2، ص 25ـ49؛ براى نقل روایاتى از همین طریق در جاهاى دیگر ← همان، ج 1، ص 127، 141) نقل کرده‌است (براى نقل روایات از طرق دیگر ← همان، ج 1، ص 227ـ228، 259، 281، ج 2، ص 57، 78)؛ نسخة بغدادى که ابوحفص عمربن احمد ابن‌شاهین در 323 در بغداد از ابن‌مهرویه سماع کرده و ابن‌عقده گزیده‌اى از آن را در سه جزء گنجانده‌است (← رافعى‌قزوینى، ج 3، ص 261؛ قس مفید، 1403، ص99 : سال 302). ظاهراً مفید (1403، ص 99، 124، 309، 316) و طوسى (1414، ص 49، 56، 78، 84، 125، 157، 164، 166) از همین نسخه یا از منتخب ابن‌عقده (← همان، ص 336ـ337، 343ـ345) نقل کرده‌اند؛ نسخه بخارى که ابراهیم‌بن محمد بخارى (دربارة او ← رافعى قزوینى، ج 2، ص 41) در نیشابور (فارسى، ص 570) و بخارا (← مجلسى، ج 10، ص 367) روایت کرده و مجلسى (ج 10، ص 367ـ369) آن را عیناً آورده‌است. حسینىجلالى در مسندالرضا و محمد برکت در میراث مکتوب شیعه (دفتر 9، قم 1382ش، ص 55ـ72) دو نسخة دیگر به روایت بخارى را تصحیح کرده‌اند که با نسخة منقول در بحارالانوار تفاوت دارد (براى تفصیل بیشتر دربارة دیگر نسخه‌هاى مسندالرضا و روایات آن ← صحیفة‌الرضا*).منابع : ابن‌بابویه، التوحید، چاپ هاشم حسینى طهرانى، قم ?]1357ش[؛ همو، عیون اخبارالرضا، چاپ مهدى لاجوردى، قم 1363ش؛ همو، کتاب‌الخصال، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1362ش؛ ابن‌حجر عسقلانى، کتاب تهذیب‌التهذیب، ]بیروت[ 1404/1984؛ همو، لسان‌المیزان، حیدرآباد، دکن 1329ـ1331، چاپ افست بیروت 1390/1971؛ ابن‌داوود حلّى، کتاب‌الرجال، چاپ جلال‌الدین محدث ارموى، تهران 1383ش؛ محمدبن على اردبیلى، جامع‌الرواة و ازاحة‌الاشتباهات عن الطرق و الاسناد، ج 1، قم: مکتبة المحمدى، ]بى‌تا.[؛ امین؛ احمدبن محمد برقى، کتاب‌الرجال، در ابن‌داوود حلّى، همان منبع؛ محمدباقربن محمداکمل بهبهانى، تعلیقات على منهج‌المقال، در محمدبن على استرآبادى، منهج‌المقال فى تحقیق احوال‌الرجال المعروف بالرجال الکبیر، چاپ سنگى ]تهران[ 1307؛ مصطفى‌بن حسین تفرشى، نقدالرجال، قم 1418؛ خطیب بغدادى؛ خویى؛ محمدبن احمد ذهبى، میزان‌الاعتدال فى نقدالرجال، چاپ على محمد بجاوى، قاهره 1963ـ1964، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[؛ عبدالکریم‌بن محمد رافعى‌قزوینى، التدوین فى اخبار قزوین، چاپ عزیزاللّه عطاردى، تهران 1376ش؛ عبدالرحمان‌بن ابى‌بکر سیوطى، اللآلىء المصنوعة فى الاحادیث الموضوعة، بیروت 1403/1983؛ شوشترى؛ محمدبن حسن طوسى، الامالى، قم 1414؛ همو، رجال‌الطوسى، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1415؛ همو، فهرست کتب الشیعة و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب الاصول، چاپ عبدالعزیز طباطبائى، قم 1420؛ محمدبن على عمادالدین طبرى آملى، بشارة المصطفى صلى‌اللّه‌علیه‌وآله لشیعة‌المرتضى علیه‌السلام، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1420؛ عبدالغافربن اسماعیل فارسى، الحلقة الاولى من تاریخ نیسابور : المنتخب من‌السیاق، انتخاب ابراهیم‌بن محمد صریفینى، چاپ محمدکاظم محمودى، قم 1362ش؛ کلینى؛ عبداللّه مامقانى، تنقیح‌المقال فى علم‌الرجال، چاپ محیى‌الدین مامقانى، قم 1423ـ ؛ مجلسى؛ یوسف‌بن عبدالرحمان مِزّى، تهذیب‌الکمال فى اسماءالرجال، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1422/2002؛ مسندالرضا علیه‌السلام، روایة داودبن سلیمان غازى، چاپ محمدجواد حسینىجلالى، قم: دفتر تبلیغات اسلامى، 1376ش؛ محمدبن محمد مفید، الارشاد فى معرفة حجج‌اللّه على‌العباد، قم 1413؛ همو، کتاب الامالى، چاپ حسین استادولى و على‌اکبر غفارى، قم 1403؛ احمدبن على نجاشى، فهرست اسماء مصنّفى الشیعة المشتهر ﺑ رجال النجاشى، چاپ موسى شبیرى زنجانى، قم 1407.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مریمسادات عربی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده