داوودآغا
معرف
معمار دورة عثمانى در سدة دهم
متن
داوودآغا، معمار دورة عثمانى در سدة دهم. از تاریخ تولد وى اطلاعى در دست نیست، اما ظاهراً مسیحى‌زاده و عضو ینى‌چرى* بود (پاپادوپولو ، ص 548؛ >دایرة‌المعارف هنر و معمارى اسلامى گروو< ، ذیل مادّه) و نزد سنان*معمارى آموخته بود. وى در 983 به‌عنوان معمار، مأمور مرمت و نگهدارى کاخهاى قدیم و جدید (راجرز، ص 25) و مطابق احکام سال 984 ناظر آبراهه‌ها و پلها شد (← اردوغان ، ص 181، 194، 197ـ202). در 985 از کارکنان معمار سنان در بخش معمارى شد (راجرز، ص 24). داوودآغا در 988 بازار سرپوشیده پینه‌دوزان و راستة کفاشان را در کنار مسجد سَلیمیه در ادرنه بنا کرد که با 255 متر طول، داراى 124 مغازه، یک تالار ورودى و پلکانى خوش‌ساخت است (گودوین ، ص 269ـ 270). او در 990 از چاووشان دربار عثمانى (درگاه مُعلّى) گردید (راجرز، ص 52) که منصبى دیوانى و دور از زمینة کارى او بود (← چاووش*). در 991 به‌همراه چهارصد نجار بازسازى پلى قدیمى را برعهده گرفت (د.ا.د.ترک، ذیل مادّه) و در مقام مهندس نظامى در حملة عثمانیها به ایران شرکت کرد (>دایرة‌المعارف هنر و معمارى اسلامى گروو<، همانجا). در 992 مأمور سنگفرش کردن گذرگاههاى استانبول شد. داوودآغا در نبود سنان هنگام سفر حج، ساخت مسجد قیزلرآغاسى را ادامه داد (راجرز، همانجا). از کارهاى منسوب به داوودآغا، ساخت «خاص اودَه» یا تختگاه (اتاق تخت‌شاهى) و حمامى در قصر طوپقاپى‌سراى، بنا شده در 993، است (گودوین، ص 338). پس از مرگ سنان (996) محمدسوم (ﺣک : 974ـ 982) و سپس مراد سوم (ﺣک : 982ـ1003) داوودآغا را به سِمَت معمار سلطنتى برگزیدند (افندى، ص 71؛ د.ا.د.ترک، همانجا). در این مقام، اجراى فرمانهاى شاهانه مبنى بر ساخت‌وساز بناها، نظافت خیابانها و تصفیه‌خانه‌هاى آب، واعزام معماران به جنگ از کارهاى وى بود (گودوین، ص 339). داوودآغا در صفر 1007 درگذشت (راجرز، همانجا).از داوودآغا نقشه‌اى در بایگانى کاخ طوپقاپى‌سراى موجود است که در آن آبراهه‌ها، میزان آب و بناهاى قدیم و جدید در محدودة حصار شهر استانبول نشان داده شده‌است (همان، ص 17، 19). از دیگر کارهاى منسوب به وى بناى مسجد دو طبقة مسیح محمدپاشا، نایب‌السلطنه مصر و وزیراعظم مراد سوم، در استانبول است که در 984 به شیوة سنان روى تپه ساخته شده و رواقى دوقسمتى و مناره‌اى بلند دارد. کاشى‌کاریهاى اطراف پنجره‌هاى بزرگ و کنده‌کارى از تزیینات این بناست (اردوغان، ص 188؛ گودوین، ص270). داوودآغا در 1002 بقعة یمن فاتحى سنان‌پاشاى صدراعظم را در کنار مسجد سلطان‌بایزید در استانبول برپا کرد. مدرسة کوچک بقعه که از آن به‌منزلة مسجد نیز استفاده مى‌شد، کنار ورودى حیاط است. سَبیلى (سقاخانه‌اى) با مشبّکهاى سنگى مرمرى در این بنا ساخته شده و تزیینات بقعه از تزیینات بناهاى دورة سنان بیشتر است. داوودآغا بناى اینجیلى (مروارید) کوشک در استانبول را در 997 ساخت که جز کاشى‌کاریهاى آن، چندان اثرى از آن نماندهاست (گودوین، ص 337ـ338؛ اردوغان، ص190). مهم‌ترین کار او آغاز ساخت مقبرة مراد سوم در گورستان ایاصوفیه است که در 1008 دالغیچ احمدآغا* آن را تکمیل کرد. گنبد داخلى مقبره روى ستونها و گنبد خارجى آن روى دیوارها قرار گرفته و تزیینات فراوانى شامل نقش نخل، برگ، شاخه و شکوفه با رنگهاى کبالتى و فیروزه‌اى دارد. در این مقبره دهها تن دفن شده‌اند (آصلان‌آبا، ص 221). ساخت مسجد قیزلر آغامحمد (رئیس خواجگان) در چارشمبه را به او منسوب مى‌دانند؛ در کتیبة بالاى یکى از درهاى حیاط این مسجد به ساخت بنا توسط داوودآغا اشاره شده‌است. بقعة خواجه قیزلر آغامحمد نیز در گوشة جنوب‌شرقى این مسجد جاى دارد (← گودوین، ص 335ـ336؛ اردوغان، ص 187ـ188).داوودآغا در زمان محمد سوم با سمت معمارباشى دربار، طراحى و ساخت اولیة ینى‌جامع را در استانبول براى مادر محمد سوم، صفیه، برعهده داشت. این بنا براساس طرح مسجد شهزاده، از کارهاى سنان، ساخته و تکمیل شد (1005ـ1111)، اما از نظر داشتن کاشى‌کاریهاى بسیار و دو مناره، هرکدام با سه بالکن، در گوشه‌هاى شمالى شبستان با آن تفاوت دارد (هواگ،ص 165؛ شراتو ، ص 165؛ پاپادوپولو، ص 548). داوودآغا باسرمایه خود آثار وقفى بسیارى پدید آورده و احتمالاً کارهاى نیمه‌کاره سنان‌پاشا را تکمیل کرده‌است، از جمله تکمیل ساخت مسجد سلیمیه* و اضافه‌کردن طاقهاى حمّال به آن در زمان مراد سوم (راجرز، ص 52؛ آصلان‌آبا، ص 203؛ د.ا.د.ترک، همانجا). از دیگر کارهاى منسوب به او ساخت بقعه و سبیل* غضنفرآغا (1008)، مساجد نِشانْجى محمدآغا (← >دایرة‌المعارف هنر و معمارى اسلامى گروو<، همانجا؛ گودوین، ص 336، 338)، جَراح محمدپاشا، یِلى‌کوشک و شمارى حمام و آرامگاه است (راجرز، ص 24؛ اردوغان، ص 189). ساخت آخرین اثر او، کوشک سَبَدچیلر در 999 آغاز گردید و در 22 جمادى‌الآخره 1000 پایان یافت (اردوغان، ص190ـ191).منابع: اوقطاى آصلان‌آبا، فنون الترک و عمائرهم، ترجمة احمد محمد عیسى، استانبول 1407/ 1987؛ جعفر افندى، رساله معماریه : متنى از سده یازدهم هجرى، ترجمه به انگلیسى: هاوارد کرین، مترجم : مهرداد قیومى بیدهندى، تهران 1389ش؛Muzaffer Erdoğn, "Mîmar Davud Ağa'nın hayatı ve eserlert", İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türkiyat mecmuas, XII (1955); Godfrey Goodwin, A history of Ottoman architecture, London 1992; The Grove encyclopedia of Islamic art and architecture, ed. Jonathan M. Bloom and Sheila S. Blair, Oxford: Oxford University Press, 2009; John D. Hoag, History of world architecture: Islamic architecture, Milano 2004; Alexandre Papadopoulo, Islam and Muslim art, translated from the French by Robert Erich Wolf, London 1980; J. M. Rogers, Sinan, New Delhi 2006; Umberto Scerrato, Monuments of civilization Islam, London 1976; TDVİA, s.v."Dâvud Ağa" (by Semavi Eyice).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عبدالکریم عطارزاده

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده