داود حسینی محمد
معرف
خوشنویس معاصر افغان
متن
داود حسینى، محمد، خوشنویس معاصر افغان. وى که در 3 ربیع‌الاول 1315 در کابل به‌دنیا آمد (حشمت‌اللّه حسینى، فرزند داود حسینى، مصاحبة مورخ بهمن 1389)، دومین فرزند سیدمحمداسماعیل کابلى بود (وکیلى فوفلزائى، ص 49). نسب او به سیدجلال‌الدین حسین بخارى*، عارف نامدار سدة هشتم شبه‌قارة هند، مى‌رسد (حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه). پدرش خط نسخ را به شیوة میرزااحمد نیریزى و آقاابراهیم قمى مى‌نوشت (فکرى‌سلجوقى، ص 77). حسینى نخست نزد پدر و سپس در محضر سیدعطا محمدشاه حسینى قندهارى خوشنویسى را فراگرفت (طهورى، ص 61، 65؛ حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه). وى که در نستعلیق و شکسته از استادان معاصر افغانستان محسوب مى‌شود، شیوه میرعماد* و عبدالرشید دیلمى* و میرعبدالرحمان را ادامه داده‌است. در نستعلیق از وى در کنار خوشنویسانى چون میرزامحمدیعقوب کابلى، عطا محمدشاه حسینى قندهارى، صوفى عبدالحمید قندهارى، محمدعلى عطار هروى، میرزامحمدابراهیم چنداولى و عزیزالدین وکیلى فوفلزائى یاد شده‌است (فکرى‌سلجوقى، همانجا؛ «پیام اتحادیة نویسندگان ج. د. ا. ]جمهورى دموکراتیک افغانستان[، ص 11؛ مایل هروى، ص 41). او اقلام ثلث، شکسته و انواع کوفى را نیز مى‌نوشت (خسته، ص130؛ داود حسینى، یادداشت عبدالقیوم قویم، ص 9) و استاد هفت قلم بود (حبیبى، ص 115؛ حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه). همچنین مشهورترین استاد خط شکسته‌آمیز به‌شمار مى‌رفت که ترکیبى از خطوط نستعلیق و شکسته است و بیشتر در افغانستان رواج دارد. مهم‌ترین وجه تمایز خط شکسته‌آمیز این است که سطح حروفش نسبت به دور آنها، در مقایسه با خط شکسته ایرانى بیشتر است (← جبورى، ج 1، ص 8). برادر بزرگ‌ترش، سیدمحمد ایشان، در خطوط نسخ و ثلث شناخته شده‌است (← فکرى سلجوقى، همانجا). پس از درگذشت حسن حلمى و عطامحمد حسینى و میرزامحمدیعقوب، خطاطى در افغانستان به‌دست خطاطانى چون داود حسینى و برادرش تداوم یافت (وکیلى فوفلزائى، ص 48).داود حسینى در ریزنویسى نیز مهارت داشت؛ چنان که سوره‌هاى حمد و اخلاص را همراه با تاریخ و امضا بر یک دانه برنج نگاشته‌است (خسته؛ فکرى‌سلجوقى، همانجاها). دولت افغانستان تعدادى از این دانه‌ها را به‌منزله نمونه‌اى از خوشنویسى معاصر افغانستان به کشورهایى چون ایران و ترکیه و هند و برخى کشورهاى اروپایى هدیه کرده‌است که هم‌اکنون در موزه‌هاى این کشورها نگهدارى مى‌شوند (حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه). داود حسینى در طغرانویسى نیز الگوى خطاطان جوان‌تر بود. وى طراحى نیز مى‌کرد و از زمان استقلال‌خواهى تا برقرارى جمهورى در افغانستان، پرچمها، نشانها، اسکناسها، و سکه‌هایى را طراحى کرده‌است (همانجا).داود حسینى در نخستین مدرسة خصوصى زنانة کابل به آموزش خوشنویسى پرداخت. این مدرسه در خانة پدرى او برپا شد و اعضاى خانواده‌اش در آنجا علوم دینى، ادبیات، و خوشنویسى درس مى‌دادند. تاجور، همسر عبدالقدوس‌خان اعتمادالدوله صدراعظم امان‌اللّه‌خان (ﺣک : 1337ـ1347)، از شاگردان معروف حسینى در خوشنویسى است (همانجا).حسینى سرمعلم مدرسة اتحاد بود و با نشریه‌هاى سراج‌الاخبار و امان افغان نیز همکارى مى‌کرد (همانجا). وى در 1336ش اولین تقویمش را جدول‌کشى و خوشنویسى کرد که در سراج‌الاخبار انتشار یافت (وکیلى فوفلزائى، ص 49). در آغاز کار چاپخانة صکوک در 1306ش، داود حسینى به‌همراه برادرش به خطاطى و فعالیت در امور فنى چاپ پرداخت (طهورى، ص 65ـ66؛ حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه). او در 1308ش به کار دولتى فراخوانده شد و ده‌سال مدیر خوشنویسى چاپخانه عمومى کابل بود و در زمینة خطاطى و جدول‌کشى و امور فنى چاپ فعالیت مى‌کرد (طهورى، ص 66؛ حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه). از 1312 تا 1315ش به‌همراه برادرش بر چاپ قرآنى در چاپخانه عمومى کابل نظارت داشت. این قرآن که به خط نسخ است، نخستین قرآن چاپ سربى افغانستان و به‌لحاظ فن چاپ و صحافى در این کشور کم‌نظیر است (حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه). داود حسینى سپس به وزارت معارف منتقل شد و از شروع سال تحصیلى 1319ش در مدارسى چون «ابن‌سینا» و «تجارتى» به آموزش خوشنویسى پرداخت. خوشنویسى و طراحى کتابهاى درسى از کارهاى اوست. همچنین رسم‌المشقى با نام رهنماى خط براى دانش‌آموزان منتشر کرد (← وکیلى فوفلزائى؛ طهورى، همانجاها؛ حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه).او به زبان فارسى و با تخلص «حسینى» شعر مى‌سرود و در این زمینه، از حافظ، عصمت بخارى، صائب تبریزى، و به‌ویژه بیدل دهلوى پیروى مى‌کرد. مقالات وى دربارة بیدل دهلوى به کوشش نوه‌اش، سیداحمد واصف حسینى، گردآورى و در 1388ش چاپ شده‌است. حسینى محل مزار بیدل دهلوى را خواجه رَواش کابل دانسته‌است (← وکیلى فوفلزائى، همانجا؛ داود حسینى، یادداشت بیژن سلجوقى، ص 12؛ حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه؛ قس ذیل بیدل دهلوى* که در آن این مزار جعلى و ساختگى دانسته شده‌است) و خود او سنگ این مزار را خوشنویسى کرده‌است (حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه). در نخستین سالهاى تأسیس دانشکدة ادبیات دانشگاه (پوهَنتون) کابل، داود حسینى به تدریس خطاطى و بیدل‌شناسى پرداخت. هم‌زمان در دهة 1320ش، حقوق اسلام را نیز در دانشکده حقوق و علوم سیاسى تدریس مى‌کرد. در دورة دوازدهم شوراى ملى افغانستان، نمایندة انتصابى مجلس اعیان و سپس مشاور فرهنگى محمدظاهرشاه (ﺣک : 1312ـ 1352ش) شد (داود حسینى، یادداشت عبدالقیوم قویم، ص 9؛ حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه).داود حسینى در 17 دى 1357 (7 صفر 1399) در کابل درگذشت و در زیارتگاه باباى‌خودى کابل به خاک سپرده شد. او قبلاً بیتى از بیدل دهلوى را براى سنگ مزار خود نگاشته بود.حسینى در دورة فعالیتش تقدیرنامه‌ها و جوایز فراوانى از مقامهاى دولتى دریافت کرد. همچنین در دو سال متوالى در جشن استقلال افغانستان به رتبة نخست خوشنویسى رسید. قارى عبداللّه‌خان ملک‌الشعرا (متوفى 1322ش) و عبدالعلى مستغنى (متوفى 1313ش) در اشعارى خط او را ستوده‌اند (← خسته، ص 130ـ131؛ حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه).کتیبه‌هاى طاق‌ظفر پَغمان، منار علم و جهل در دِهمَزَنگ، و سنگ‌نوشته بالاحصار کابل به خط او و برادرش است (← طهورى، ص 66؛ حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه). از دیگر آثار اوست: کتیبه‌هاى دو مناره یادگار جنگ استقلال در انتهاى جادة دارالامان، کتیبه‌هاى منار عبدالوکیل‌خان در دهمزنگ، منار استقلال در میانة جادة ارگ و پل محمودخان، و منار نجات وطن نزدیک بالاحصار کابل که در 1357ش ویران شد؛ کتیبة دروازة مزار منسوب به امام‌على علیه‌السلام در بلخ، سنگ مزار سنایى غزنوى، سنگ قبور محمد نادرشاه و صلاح‌الدین سلجوقى (حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه)؛ مجموعه اشعارى به نام منتخب‌الاشعار به قلم نستعلیق همراه با نقاشى محمدهمایون اعتمادى و 163 اثر خوشنویسى در آرشیو ملى افغانستان (طهورى، ص 69؛ حشمت‌اللّه حسینى، همان مصاحبه) و جلد دوم نسخة خطى امان‌التواریخ (آرشیف ملى افغانستان، ص 104).آثارى از او در کتابها، سالنامه‌ها، و نشریه‌هاى افغانستان نیز به چاپ رسیده‌است، از جمله یک قطعة چهار سطرى نستعلیق (← حبیبى، ص 244)، و یک قطعه خط شکسته‌آمیز در سالنامه کابل (1311ش؛ ← طهورى، ص 67).منابع : آرشیف ملى افغانستان، آرشیف ملى افغانستان: گنجینه ذخایر معنوى کشور، کابل 1388ش؛ «پیام اتحادیه نویسنده‌گان ج. د. ا. ]جمهورى دموکراتیک افغانستان[»، در نخستین سمینار هنر خط در دو قرن اخیر افغانستان، به‌کوشش طوبى عثمان، کابل: کمیته دولتى کلتور، 1985؛ کامل سلمان جبورى، موسوعة‌الخط العربى، بیروت 1420/1999؛ عبدالحى حبیبى، تاریخ خط و نوشته‌هاى کهن افغانستان از عصر قبل‌التاریخ تاکنون، کابل 1350ش؛ خال‌محمد خسته، معاصرین سخنور، کابل 1344ش؛ محمد داود حسینى، وجود مقبره حضرت بیدل در دهلى مشکوک و ناپیداست، گردآورنده: احمد واصف‌حسینى، کابل 1388ش؛ محمدناصر طهورى، «برخى از خانواده‌هاى خوشنویس کابل در یک سده اخیر»، هرى، سال 2، ش 1 و 2 (حمل 1370)؛ فکرى سلجوقى، ذکر برخى از خوشنویسان و هنرمندان: تعلیقات مرحوم فکرى سلجوقى بر دیباچه دوست محمد هروى، کابل 1349ش؛ نجیب مایل هروى، «پویشى در شناخت خط»، در نخستین سمینار هنر خط در دو قرن اخیر افغانستان، همان؛ عزیزالدین وکیلى فوفلزائى، هنر خط در افغانستان در دو قرن اخیر، کابل 1342ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

امین ایران پور

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده