دانشگاه مطالعات عالی تونس ← دانشگاه
معرف
دانشگاه مطالعات عالى تونس ← دانشگاه#
متن
دانشگاه مطالعات عالى تونس ← دانشگاهNNNN دانشمند،اسماعیل‌حامى، مورخ، ادیب و اندیشمند معروف ترک، در قرن چهاردهم. او از نسل دانشمند غازى بنیان‌گذار خاندان دانشمندیه* بود. در 1307 (← د. ا. د. ترک، ذیل مادّه) یا 1317 (اصلان ، ص 370؛ ایشیق ، ذیل مادّه)، در مرزیفون، واقع در شهرستان آماسیه، به دنیا آمد. پدرش حاکم جبل غربى در طرابلس غرب (لیبى) بود. اسماعیل پس از گذراندن دورة متوسطه در شام، در 1330 از مکتب مُلکیه (مدرسة علوم سیاسى) در استانبول فارغ‌التحصیل شد (د.ا.د.ترک، همانجا). مدت کوتاهى در وزارت امور خارجه کار ادارى کرد، اما چون این کار را موافق روحیة خود نیافت، از آن کناره گرفت. او از اوایل 1331 در مدرسة عالى علوم اقتصادى به تدریس تاریخ پرداخت. در سال بعد، در دارالفنون و مکتب ملکیه مشغول به کار شد. در محرّم 1333، مدیر مدرسة حقوق بغداد شد و تا جنگ جهانى اول که بغداد به اشغال درآمد، به کار خود ادامه داد (>دایرة‌المعارف ادیبان دنیاى ترک< ، ذیل مادّه؛ اصلان، همانجا). سپس، به استانبول بازگشت و مقاله‌نویسى را براى روزنامه سیاسى ـ تجارى منبر، که طرفدار آتاتورک بود، آغاز کرد (د.ا.د. ترک، همانجا). مدیریت این روزنامه را راسم فرید برعهده داشت و بیش از پنجاه شماره از آن منتشر نشد (میدان لاروس ، ذیل «منبر»). بنابراین، دانشمند خود از اوایل جمادى‌الآخره 1337 به نشر روزنامه‌اى به نام مملکت پرداخت و مدیرمسئولى و سردبیرى‌اش را به عهده گرفت. در این روزنامه، مقالات شورانگیزى در زمینه دفاع از استقلال و تبلیغ ملى‌گرایى چاپ مى‌شد. به همین علت، در شوال همان سال توقیف گردید و دانشمند به آناطولى گریخت (اصلان، همانجا؛ >دایرة‌المعارف جمهوریت< ، ج 3، ص 172). پس از آن، او به‌عنوان نمایندة استانبول در کنگره (همایش) سیواس که به منظور سازماندهى جنبش مقاومت ملى بر ضد اشغالگران، در8 تا 15 ذیحجه 1337 به رهبرى مصطفى کمال‌پاشا تشکیل گردید (د.ا.د.ترک، ج 31، ص 314ـ315)، شرکت کرد و به منشیگرى دیوان ریاست کنگره برگزیده شد (← تَوَت‌اوغلو ،ص 33، 76). وى همچنین در کنار وظایف دیگر، در سیواس سردبیرى روزنامة اراده ملّیه را، که بعدها به حاکمیت ملّیه و اولوس تغییر نام داد، به عهده گرفت (اصلان، همانجا).دانشمند برخلاف مواضع استقلال‌خواهانه و ملى‌گرایانه خود، هم‌آوا با سه نمایندة دیگر استانبول در کنگره، از اندیشة قبول تحت‌الحمایگى امریکا، که مخالفان جدّى داشت، دفاع کرد (میدان لاروس، ج 11، ص 286؛ >دایرة‌المعارف جمهوریت<، همانجا). پس از پیروزى جنبش مقاومت ملى و تأسیس جمهورى، وى شغل رسمى نداشت و اوقات خود را به تحقیقات تاریخى و مقاله‌نویسى اختصاص داد. او در فروردین 1346/ آوریل 1967 درگذشت.دانشمند به زبانهاى عربى، فارسى و فرانسه مسلط بود و با زبانهاى آلمانى، لاتین و سومرى آشنایى داشت. از وى بیش از سى جلد کتاب در زمینه‌هاى مختلف، به‌ویژه در تاریخ ترکان و اسلام مانده است (>دایرة‌المعارف ادیبان دنیاى ترک<، همانجا؛ د. ا. د. ترک، ذیل مادّه). اهم آثارش عبارت‌اند از:1) >گاه‌شمارى مشروح تاریخ عثمانى< که عمده‌ترین اثر دانشمند به شمار مى‌رود و چاپ نخست آن در چهار جلد در 1326ـ 1334ش/ 1947ـ1955 و چاپ دومش در پنج جلد در 1350ـ1351ش/ 1971ـ1972 منتشر شد (د.ا.د.ترک، همانجا). این اثر دربردارندة گزارش موجز و گاه مفصّل رویدادهاى تاریخ دولت عثمانى از آغاز تولد عثمان‌غازى (در 656)، بنیان‌گذار آن دولت، به ترتیب تاریخ وقوع، حتى‌الامکان با تعیین روز و ماه و سال هجرى قمرى و میلادى تا اخراج واپسین خلیفة عثمانى (سلطان عبدالمجید دوم) در رجب 1342/ مارس 1924 از ترکیه است (← دانشمند ، ج 1، ص 1، ج 4، ص 470). هر جلد داراى فهرستهاى مکمل نام اشخاص و مکانها، فهرست تحلیلى رویدادها به ترتیب سال (هجرى/ میلادى) و فهرست منابع است. جلدهاى چهارگانه چاپ اول داراى جدولهاى معرفى موجز صدراعظمها، شیخ‌الاسلامها، دریاسالاران (قپودانِپاشاها)، سردفترداران (باش‌دفتردارها) و رئیس‌الکُتّابها هم بودند (← لوند ، ج 1، ص 370، 373، 376، 378، 394) که همة آنها در چاپ بعدى به جلد پنجم انتقال داده شدند. نکتة جالب توجه در این جدولها کوشش مؤلف است براى تعیین قومیت رجال مذکور و ابراز بى‌اعتمادى و تردید در صمیمیت دوشیرمه*ها و حتى متهم کردن برخى از آنان به خیانت (← دانشمند، ج5، ص7، 106ـ110، 165ـ 171، 235ـ 242، 307ـ314، 357ـ360). چون در این اثر، با وجود ذکر حوادث تا پس از اعلان جمهورى (در 1302ش/ 1923)، نامى از آتاتورک نرفته بود، انتشار آن مباحثاتى را در ترکیه برانگیخت و حتى تعدادى از دانشجویان آن را به اعتراض سوزاندند (اصلان، ص 371). به نظر دانشمند ملتى که با گذشتة خود قطع ارتباط کند، هویت خود را از دست خواهد داد. بنابراین وى مى‌کوشید تا ملت را از فراموش‌کردن سنن خود بازدارد. او انقلاب زبان و خط را فاجعه‌اى مى‌دانست که دستاوردهاى هزارساله در سایة اسلام را نابود کرده است (← همان، ص 374).2) >یکى بودن منشأ ترکان و هندواروپاییان< ، در دو جلد، که مؤلف کوشیده است ثابت کند ترکان داراى تبار آریایى‌اند. 3)>ترکان و مسلمانى (تبار ترک چرا مسلمان شده است)< . 4)>گاه‌شمارى مشروح تاریخ اسلام< ، دربارة تاریخ پیش از اسلام در عربستان (← د.ا.د.ترک، همانجا) و اینکه ترکان اسلام را براى آنکه با دین سابقشان سازگارى داشت، داوطلبانه پذیرفتند (← اصلان، ص 374). 5) > تمدن اسلامى منشأ تمدن غربى براساس منابع غربى<، 6)> سجایا و اخلاق کهن ترکان بنابر منابع غربى< ، 7)> دموکراسى کهن ترکان بنا بر منابع غربى< (همان، ص 373). 8)> تحیر دانش غرب در برابر قرآن کریم بنابر منابع غربى< ، که به افتراهاى غربیان دربارة اسلام و قرآن، با استناد به منابع غربى پاسخ داده است. 9)>ارزش انسانى و مدنى فتح استانبول< . 10)>زندگى فاتح و تقویم فتح< ، در شرح زندگى سلطان محمد فاتح و فتح استانبول (د.ا.د.ترک، همانجا). 11)> مسائل ترک بودن< ، که چاپ سومش در 1385ش/ 2006 منتشر شد. در این کتاب مؤلف ضمن انتقاد از وجوه ملى‌گرایى موجود در ترکیه، از ترک‌گرایى اسلامى دفاع کرده و کوشیده است تا تعریف واحد و مشترکى از ملیت ترک به دست دهد.دانشمند غیر از انتشار آثار تاریخى، چند کتاب لغت ترکى ـ عثمانى ـ فرانسه تألیف کرده و نمایشنامه‌هایى هم از پیر کورنى و مولیر به ترکى ترجمه کردهاست. مجموعه‌اى از سروده‌هایش را نیز با نام > اشعار رابعه خاتون< (←موتلوآى ، ص 307) با نام مستعار رابعه خاتون چاپ کرد، که باعث درگرفتن مباحثات دامنه‌دارى دربارة هویتش شد (← د.ا.د.ترک، همانجا؛ >دایرة‌المعارف زبان و ادبیات ترکى< ، ذیل مادّه).منابع :Cumhur Aslan, "İsmail Hâmi Danişmend", in Modern Türkiye'de siyasî düşünce, vol. 5, İstanbul: İletişim Yayınları, 2004; Cumhuriyet ansiklopedisi: 1923- 2000, ed. Hasan Ersel etal., İstanbul: Yapı Kredi Yayınları,2003; İsmail Hami Danişmend, İzahlı Osmanl tarihi kronolojisi, İstanbul 1971-1972; İhsan Işık, Türkiye yazarlar ansiklopedisi, Ankara 2004; Agâh Sırrı Levend, Türk edebiyat tarihi, vol. 1, Ankara 1984; Meydan Larousse: büyük lûgat ve ansiklopedi, İstanbul: Meydan Yayınevi, 1990-1991; Rauf Mutluay, 50 yln Türk edebiyat, İstanbul 1973; Fethi Tevetoğlu, Milli Mücâdele yllarndaki kuruluşlar: Karakol Cemiyeti, Türkiye'de İngiliz Mühibleri Cemiyeti, Wilson Prensipleri Cemiyeti, Yeşilordu Cemiyeti, [Ankara] 1991; Türk dili ve edebiyat ansiklopedisi, İstanbul: Dergâh Yayınları, 1976- 1998, s. v. "Danişmend, İsmail Hâmi" (by Ziya Bakırcıoğlu); Türk dünyasedebiyatÇlar ansiklopedisi, Ankara: Atatürk Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, 2002- , s.v. "Danişmend, İsmail Hâmi" (by G. Okutan); TDVİA, s.vv. "Danişmend, İsmail Hami" (by Cevdet KüÇük), "Mustafa Kemal Atatürk. I: Hayatı" (by şerafettin Turan).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رحیم رئیس نیا

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده