دانشگاه آمریکایی بیروت
معرف
نخستین دانشگاه جدید و غیرسنّتى در جهان عرب
متن
دانشگاه آمریکایى بیروت، نخستین دانشگاه جدید و غیرسنّتى در جهان عرب. اندیشة تأسیس این دانشگاه به ‌نیمة دوم قرن سیزدهم/ نوزدهم بازمى‌گردد. در 1278/ 1862، مبلّغان مسیحى امریکایى در سوریه و لبنان که زیرنظر «شوراى مأموران عالى‌رتبة امریکا براى مأموریتهاى خارجى» کار مى‌کردند، به ‌دانیل بلیس (یکى ‌از مبلّغان خود در بیروت) دستور دادند دانشکده‌اى را براى آموزش رشتة پزشکى تأسیس کند که با ساختار آموزشى امریکا هماهنگ باشد (← دانشگاه آمریکایى بیروت، 2012؛ قوبین، ص346؛ پنروس ، ص 8 ـ11).بلیس پس از تشکیل هیئت مدیره، براى اخذ مجوز تأسیس دانشکده از ایالت نیویورک اقدام کرد که در 5 ذیقعده 1279/ 24 اوریل 1863 با آن موافقت شد. او براى این کار صد هزار دلار در آمریکا جمع‌آورى کرد ولى به‌دلیل بروز جنگ ‌داخلى در این کشور، عازم انگلستان شد و در آنجا سرمایة کافى براى تأسیس دانشکده را به‌دست آورد. بلیس در 25 رجب 1283/ 3 دسامبر 1866 دانشکده را با نام کالج پروتستانى سوریه در بیروت تأسیس نمود (← دانشگاه آمریکایى بیروت، 2012؛ قوبین، ص 347؛ پنروس، ص 11ـ19). حکومت عثمانى نیز مجوز تأسیس این دانشکده را صادر کرد و آن را از مالیات معاف ساخت، زیرا این دانشکده موقوفة مسیحى و مؤسسه‌اى غیرانتفاعى بود («الکلیة السوریة الانجیلیة فى بیروت (الجامعة الامیرکیة)»، 2012).مؤسسان دانشگاه اهداف خود را در بیانیه‌اى در 1280/ 1863، برآوردن نیازهاى آموزشى بومى، حمایت از بخش صنعت و توسعة منابع آن اعلام کردند (مونرو ، ص 14ـ15؛ پنروس، ص 14). آنها همچنین، بر رعایت اصول مسیحیت و سازگارى دروس آموزشى با مبانى مسیحیت تأکید کردند. به‌طورى که در 1300/1882، وقتى یکى از استادان نظریة داروین را درس داد، مدیر دانشگاه که این نظریه را مخالف با آموزه‌هاى عهدین مى‌دانست، وى را مجبور به استعفا کرد (← جرجى‌زیدان، ص 272).دانشگاه کار خود را با تشکیل چند کلاس درس در منزلى اجاره‌اى، با هیئت علمى شامل یک رئیس، یک استاد فرانسوى، یک استاد بومى، و با شانزده دانشجو آغاز کرد. پیش از پایان قرن سیزدهم/ نوزدهم، به‌جاى عربى، انگلیسى زبان رسمى این دانشگاه شد. در 27 آبان 1299/ 18 نوامبر 1920، کالج پروتستانهاى سوریه به دانشگاه آمریکایى بیروت تغییر نام داد و از نظر سطح آموزشى و ایجاد دانشکده‌هاى مختلف و دوره‌هاى تحصیلات تکمیلى، پیشرفت جالب‌توجهى کرد. در 1303ش/ 1924، با ورود هفت دختر به این دانشگاه، زنان نیز به این دانشگاه راه یافتند (← قوبین، ص 348؛ خدورى، ص 72؛ پنروس، ص 20).هیئت امنایى که در نیویورک مستقر بود، دانشگاه را مدیریت مى‌کرد. بودجة آن از طریق یک صندوق موقوفه و کمکهاى برخى افراد، بنیادها، مؤسسات و سازمانهاى دولتى و غیردولتى تأمین مى‌شد. با شروع جنگ جهانى اول (1332ـ1337/ 1914ـ 1918)، بنیاد راکفلر ، بنیاد فورد و صندوق برادران راکفلر ، شرکتهاى نفتى حاضر در خاورمیانه و در سالیان اخیر، دولت امریکا یکى از مهم‌ترین منابع درآمد این دانشگاه بوده‌اند (قوبین، همانجا).دانشکده‌ها و مجموعه‌هاى وابسته به دانشگاه آمریکایى بیروت عبارت‌اند از:دانشکدة پزشکى . این دانشکده از هنگام تأسیس در 1284/ 1867، در زمینة آموزش و تربیت پزشکان و مراقبتهاى بهداشتى در لبنان و خاورمیانه خدمات فراوانى کرده‌است. برنامه‌هاى آموزشى این دانشکده را سازمان آموزش ایالت نیویورک همواره تأیید کرده‌است و برنامه‌هاى سالیانة آموزشى آن را تهیه و تدوین مى‌کند تا هماهنگى آموزشى دانشکدة پزشکى با نظام آموزش پزشکى ایالت نیویورک حفظ شود. در 1336ش/ 1957، این دانشکده عضو انجمن دانشکده‌هاى علوم پزشکى آمریکا شد، اما در 1367ش/ 1988 با وضع قانون جدید که دانشگاههاى خارج از قارة امریکا را از عضویت در این انجمن منع مى‌کرد، به عضویت آن خاتمه داده شد (← دانشگاه آمریکایى بیروت، 2012؛ پنروس، ص 32ـ34). هدف اصلى از تأسیس دانشگاه آمریکایى بیروت، آموزش رشتظ پزشکى بود، اما بعدها رشته‌هاى دیگر به این دانشگاه افزوده شد. مؤسسان دانشکدة پزشکى کورنلیوس وان‌دیک ، جرج پست ، و جان وارتبت بودند. این سه تن در پانزده سال نخست تأسیس این دانشکده، دروس تخصصى را تدریس مى‌کردند (مک‌دونالد، ص 761).دانشکدة پزشکى شامل سیزده بخش آموزشى از قبیل بیهوشى، پوست، داخلى، اطفال، پزشکى خانواده، زنان و زایمان، داروشناسى، پرتوشناسى، تشعشعات سرطان‌شناسى، جراحى عمومى، جراحى پلاستیک، میزراه‌شناسى (اورولوژى) ، و جراحى عروق است (← دانشگاه آمریکایى بیروت، 2012). بیمارستان دانشگاه یکى از معتبرترین و پیشرفته‌ترین مراکز درمانى خاورمیانه به شمار مى‌رود. این بیمارستان در 1321/ 1902 با دویست تختخواب افتتاح شد و به تدریج به یک مرکز پزشکى پیشرفته بدل شد. هم‌اکنون (1391ش)، این بیمارستان یکى از بزرگ‌ترین بیمارستانهاى لبنان با خدمات گوناگون و پیشرفته پزشکى است (← دانشگاه آمریکایى بیروت، 2012).مدرسة عالى پرستارى. نخستین مدرسة پرستارى در خاورمیانه که در 1323/1905 تأسیس شد. در 1354ش/ 1975 مدرسة پرستارى جزو دانشکدة پزشکى شد و در 1361ش/ 1982 به صورت یک دانشکده مستقل درآمد. این دانشکده از 1388ش/ 2009 مدرسة عالى پرستارى رفیق حریرى خوانده شد (← همانجا).دانشکدة علوم بهداشت . در 1333ش/ 1954 مدرسة عالى بهداشت عمومى تأسیس شد و بخشهاى مختلف آن به‌تدریج شکل گرفتند. مقطع کارشناسى در رشتة بهداشت محیط در 1340ش/ 1961 و مقطع کارشناسى‌ارشد در رشتة بهداشت عمومى در 1350ش/ 1971 پایه‌ریزى شدند. در 1357ش/ 1978، نام این مدرسه به دانشکدة علوم بهداشت تغییر یافت (← همانجا).دانشکدة هنرها و علوم . این دانشکده در 1283/ 1866 تأسیس شد و شامل 22 بخش آموزشى در سه زمینة علوم انسانى، علوم اجتماعى و علوم پایه است. این دانشکده در مقطع کارشناسى و کارشناسى‌ارشد دانشجو مى‌پذیرد (← همانجا).دانشکدة مهندسى و معمارى . در 1331/1913، دانشگاه باتوجه به نیاز جهان عرب به علوم مهندسى، رشتة علوم مهندسى را در مقطع کارشناسى در دانشکدة هنر و علوم تأسیس کرد.در 1323ش/ 1944، رشتة مهندسى عمران نیز بدان افزوده شد. مدرسة عالى مهندسى و معمارى در 1330ش/ 1951 تأسیس شد و تدریس رشته‌هاى مهندسى عمران، مهندسى مکانیک، مهندسى برق و مهندسى معمارى در آن آغاز گردید. در 1342ش/ 1963، این مدرسه به دانشکدة مهندسى و معمارى تغییر نام داد، و چهار بخش معمارى، عمران، برق و مکانیک در آن فعالیت خود را آغاز کردند. دانشکده مهندسى و معمارى از 1341ش/ 1962 دورة کارشناسى‌ارشد در رشته‌هاى مهندسى عمران، برق و مکانیک، و از 1386ش/ 2007، دورة دکترى در همة رشته‌ها را تأسیس کرده‌است (← همانجا).دانشکدة کشاورزى و علوم ‌غذایى . این دانشکده در 1331ش/ 1952 تأسیس شد و با تأسیس رشته‌هایى مثل کشت‌وصنعت، کشاورزى، صنایع‌غذایى، مدیریت بومْسازگان (اکوسیستم) و تغذیه نیازهاى کشاورزى جوامع شهرى و روستایى را برآورده ساخته‌است. در این دانشکده، فعالیتهاى تحقیقاتى در زمینة تغذیه، محیط‌زیست، مدیریت منابع طبیعى و توسعه روستایى پیشرفتهایى داشته‌است (← همانجا).کتابخانة مرکزى دانشگاه، کتابخانة یادمان نامى جافت ، شامل دو قسمت کتابخانة مهندسى ـ معمارى و کتابخانة علوم کشاورزى است. کتابخانة پزشکى یادمان صعب نیز زیرمجموعه کتابخانة مرکزى و متعلق به دانشکدة پزشکى و داراى منابع بسیار غنى و کهن است (← همانجا).اعضاى هیئت علمى این دانشگاه از ملیتهاى مختلف و بیشتر، امریکایى و عرب‌اند. این دانشگاه با پذیرش دانشجویان محدود درصدد حفظ کیفیت و استانداردهاى آموزشى است (قوبین، ص 351ـ355).شخصیتهاى نامدارى از دانشگاه آمریکایى بیروت فارغ‌التحصیل شده‌اند ازجمله: آنطوان سعاده*، قسطنطین زُرَیق*، سیدمحمود حسابى*، سلیم‌الحُص (نخست‌وزیر سابق لبنان در پنج دورة متفاوت)، جورج حَبَش (مؤسس و رهبر جبهه خلق براى آزادى فلسطین*)، فؤاد سِنیوره (نخست‌وزیر لبنان از 1384 تا 1388ش/ 2005ـ 2009)؛ نجیب میقاتى (نخست‌وزیر فعلى لبنان از 1390ش/ 2011)؛ عبدالرحمان شَهبَندَر*؛ احمد شُقَیرى* و على‌اکبر صالحى (وزیرخارجه فعلى جمهورى اسلامى ایران)؛ قاسم غنى (پزشک و نویسندة ایرانى) (← «برجسته‌ترین فارغ‌التحصیلان و دانشجویان دانشگاه آمریکایى بیروت»، 2012؛ صالح زهرالدین، ص 44، 385؛ غنى، ص 90ـ91).منابع : جرجى‌زیدان، «تاریخ اول ثورة مدرسیة فى العالم لعربى»، الهلال، سال33، ش 3 (جمادى‌الاول1343)؛ صالح‌زهرالدین،موسوعة رجالات من بلادالعرب، بیروت 2001؛ قاسم غنى، زندگى من، تهران 1361ش؛ «الکلیة السوریة الانجیلیة فى بیروت (الجامعة الامیرکیة»)، Yabeyrouth، 2012.Retrieved Jun. 11, 2012, from http://www.yabeyrouth. com/pages/index 184.htm;American University of Beirut, 2012. Retrieved Jun.11, 2012, from http://www. aub.edu.lb/main/Pages/index.aspx; Elie kedourie, Arabic political memoirs and other studies, London 1974; Joseph J. McDonald, "The American university of Beirut: School of medicine", Journal of medical education, vol.33, no.11 (Nov.1958); John Murchison Munro, A mutual concern: the story of the American University of Beirut, Delmar, N.Y. 1977; "Notable American University of Beirut alumni/ students", Ranker, 2012. Retrieved Jun.16.2012,from http://www.ranker .com/list/notable- american-university- of-Beirut- alumni-and- students/ reference? Page=2; Stephen B. L. Penrose, That they may have life: the story of the American University of Beirut 1866-1941, Beirut 1970; Fahim Issa Qubain, Education and science in the Arab world, New York 1979.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محسن محمودی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده