دانشکده مجله
معرف
از مجله‌هاى ادبى اواخر عهد قاجار، به مدیریت محمدتقى بهار* در تهران
متن
دانشکده، مجله، از مجله‌هاى ادبى اواخر عهد قاجار، به مدیریت محمدتقى بهار* در تهران. این مجله ناشر نوشته‌ها و افکار انجمنى ادبى بود که در ربیع‌الاول 1334 تأسیس شد. این انجمن در 1335 «جرگة دانشورى» نام گرفت و از 1336 «دانشکده» نامیده شد. محمدتقى بهار، غلامرضا رشیدیاسمى و سعید نفیسى از اعضاى این انجمن بودند (← مجلة دانشکده، ]دورة کامل[، پیشگفتار مهرداد بهار، ]ص 1، 6[؛ رشیدیاسمى، ص 119).در پشت جلد هر شماره دانشکده که در قطع رُقعى چاپ مى‌شد، این توضیحات دیده مى‌شد: «مجموعه‌اى است ادبى، اجتماعى، اخلاقى، فلسفى و تاریخى آغاز هر ماه شمسى تحت‌نظر هیئت مؤسسة دانشکده منتشر مى‌شود، مدیر و مؤسس: م. بهار». دانشکده پس از بهار*، که به مدیریت یوسف اعتصام‌الملک منتشر مى‌شد، دومین مجلة ادبى به زبان فارسى در تاریخ ایران است (← مجلة دانشکده، ص 565).محمدتقى بهار در سرمقاله نخستین شمارة دانشکده (ثور 1297/ 21 آوریل 1918)، ذیل «مرام ما»، مطرح کرد که جوانان انجمن ادبى دانشکده با نشر این مجله مى‌خواهند ضمن پاسدارى از ادب کهن فارسى، با روشى متعادل تجددى در ادبیات ایران پدید آورند، اما با افراط‌گرى مخالف‌اند (نیز ← مجلة دانشکده، همان پیشگفتار، ]ص 2ـ 4[).روزنامة تجدد در تبریز سرمقالة بهار را عیناً به چاپ رساند و به‌شدت از مطالب آن انتقاد کرد. بهار در سرمقاله شمارة سوم دانشکده (سرطان 1297/ 22 ژوئن 1918) به روزنامة تجدد پاسخ داد، اما روزنامة تجدد نیز مجدداً در نحوة تجدد ادبى با مشى دانشکده مخالفت کرد (← آرین‌پور، ج 2، ص 446ـ452).بیشترین آثار مندرج در دانشکده به قلم محمدتقى بهار، عباس اقبال آشتیانى و غلامرضا رشیدیاسمى است. بلندترین مقاله‌هاى مجله که در شماره‌هاى پى‌درپى ادامه یافته‌است، «تاریخ ادبى» به قلم عباس اقبال آشتیانى (با امضاى عباس آشتیانى)، دربارة سیر تاریخ ادبیات ایران از پیش از اسلام تا دورة غزنویان، و «انقلاب ادبى» به قلم سعید نفیسى و رشیدیاسمى (گاه با امضاى رشید کرمانشاهى) دربارة مکتبهاى ادبى در اروپا به‌ویژه فرانسه است (قس صدرهاشمى، ج 2، ص 271، که بعضاً دربارة مقاله‌هاى مذکور توضیحات اشتباه داده‌است).در بیشتر شماره‌هاى دانشکده، شاعران، نویسندگان، فیلسوفان و اندیشمندان اروپایى ذیل مبحث «بزرگان» معرفى شده‌اند، از جمله لامارتین (ص 311ـ314) و ژان ژاک روسو (ص 477ـ482) به قلم رشیدیاسمى، یوهان ولفگانگ فون گوته (ص 200ـ202) به قلم س. محمود، و بوالو دپرئو(ص 86 ـ 89) به قلم سعید نفیسى. در این مجله، ترجمة برخى آثار شاعران و نویسندگان اروپایى منتشر مى‌گردید، از جمله «کابوس» از گوته به قلم رضا هنرى (ص 149ـ150)، و «مدخل جهنم» از کتاب دوزخِ دانته به قلم سعید نفیسى (ص 486ـ 487). بهار نیز خود برخى از حکایتهاى لافونتن را در دانشکده به نظم فارسى نوشته‌است (مثلاً ص 505ـ506).مباحث متفرقه‌اى نیز ذیل عنوان «رنگارنگ» در دانشکده منتشر مى‌شد، مانند «دفع مگس و مضرات آن» (ص 108ـ112) و «عشق فردریک دوم امپراطور آلمان به قرائت» (ص 221ـ 222) نوشتة عبدالله انتظام، و «اختراع قند و شکر» (ص 275ـ 282)، نوشتة عباس اقبال آشتیانى.به‌ندرت در برخى شماره‌هاى دانشکده، ذیل عنوان «صفحه‌اى از تاریخ»، مقاله‌هایى هم دربارة تاریخ اروپا درج شده‌است (مثلاً ص 163ـ170،246ـ255).در دانشکده ذیل عنوان «آثار اساتید»، هم اشعار شاعران قدیم ایران همچون حنظله بادغیسى (ص 205)، فرخى سیستانى (ص 325ـ327)، و جامى (ص 139)، و هم اشعار معاصران از جمله ایرج‌میرزا (ص 139)، رشیدیاسمى (ص 493) و البته ملک‌الشعراى بهار (مثلاً ص 208،492) به چاپ رسیده‌است.دانشکده در تاریخ ادب فارسى، ظاهراً نخستین نشریه‌اى است که موضوع «نقد ادبى» به روش غربیان را مطرح کرده‌است. آغازگر آن عباس اقبال آشتیانى با مقاله «انتقاد ادبى» بود (← ص 223ـ226) که با پاسخ به انتقاد بهار از مقالة یاد شده در دانشکده (ص 400ـ402)، عملاً موضوع نقد ادبى را در این مجله گسترش داد (← ص 494ـ497، و پاسخ مجدد بهار به اقبال، ص 497ـ504، و بازنوشتة اقبال در پاسخ او، ص 582ـ 593). مقالة «شعر خوب» (ص 283ـ290، 339ـ 356) بهار را نیز از نخستین نمونه‌هاى نقد ادبى در دانشکده مى‌توان محسوب کرد.دانشکده یک سال بیشتر دوام نیاورد و به‌سبب مشکلات گوناگون بهار، از جمله مشکل مالى، تعطیل شد (← مجلة دانشکده، همان پیشگفتار،]ص 5[). بهار وقتى در 1303ش یک دوره مجله را به دوست خود، رحیم‌زاده صفوى، اهدا کرد آن را این‌گونه پشت‌نویسى نمود: «این مجله دانشکده را که نتیجة یک سال زحمت و هزار تومان خسارت است براى یادآورى دائمى اخلاص و ارادت تقدیم دوست صمیمى خود آقاى صفوى مى‌نماید» (مشیرى، ص 190).آخرین شمارة دانشکده، شماره 11ـ12، به تاریخ «برج ثور 1298 مطابق 20 آوریل 1919» (19 رجب 1337) منتشر شد.در 1370ش، انتشارات معین دورة کامل دانشکده را با پیشگفتار مهرداد بهار، در 2200 نسخه باز چاپ کرد.منابع: یحیى آرین‌پور، از صبا تا نیما، ج 2، تهران 1354ش؛ غلامرضا رشیدیاسمى، ادبیات معاصر، تهران 1352ش؛ محمد صدرهاشمى، تاریخ جراید و مجلات ایران، اصفهان 1363ـ1364ش؛ مجلة دانشکده : 1336قمرى، مدیر و مؤسس: ملک‌الشعراء بهار، ]دورة کامل[، تهران: معین، 1370ش؛ فریدون مشیرى، «یادگارهایى از ملک‌الشعراء بهار»، آینده، سال 8 ، ش 3و4 (خرداد و تیر 1361).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سیدفرید قاسم

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده