داماد سیدمحمد ← محقق داماد سیدمحمد
معرف
داماد، سیدمحمد ← محقق داماد، سیدمحمد#
متن
داماد، سیدمحمد ← محقق داماد، سیدمحمدNNNNداماد ابراهیم‌پاشا، صدراعظم عثمانى در اواخر قرن نهم و اوایل قرن دهم. او که در اصل بوسنیایى بود (← پچوى ، ج 2، ص 284؛ عثمان‌زاده احمد تائب، ص 45)، احتمالاً در 957 به دنیا آمد (د.اسلام، چاپ دوم، ذیل «ابراهیم‌پاشا، داماد»). در کودکى، به‌رسم دوشیرمه* به دربار راه یافت و مدارج ترقى را پیمود. در حدود 982 (سال جلوس مراد سوم)، مقام سلاحدارى و رکابدارى داشت. در 987 پس از رسیدن به مقام ینى‌چرى آغاسى (فرمانده ینى‌چریان)، دربار را ترک کرد و در 989 بیگلربیگى (میرمیران) روم‌ایلى شد. در 990، به وزارت رسید و یک سال بعد، با عنوان والى، مأمور سامان‌دادن به اوضاع آشفته مصر شد (عثمان‌زاده احمد تائب، همانجا؛ ثریا، ج 1، ص 97؛ سامى، ج 1، ص 555؛ اوزون‌چارشیلى ، ج 3، بخش 2، ص 351) و نظم را در مصر و حجاز و یمن برقرار کرد (← د.ا.د.ترک، ذیل مادّه). در 993، در مسیر بازگشت به استانبول، مأمور سرکوب شورشیان دروزى در لبنان شد و بسیارى از آنها را کشت (حسن بیگ‌زاده احمد ، ج 2، ص 321ـ322؛ صولاق‌زاده محمد همدمى، ص 608). وى آنچه از دفاین و غنایم به چنگ آورده بود و نیز تخت جواهرنشان بى‌نظیرى را که در مصر برایش ساخته بودند، در استانبول به سلطان هدیه داد. این هدایا را پیشکش عظیم خوانده‌اند (← د.ا.ترک، ذیل «ابراهیم‌پاشا»؛ د.اسلام، همانجا). مراد سوم به پاس خدمات ابراهیم‌پاشا در مصر و هدایاى فراوانش، او را به رتبة وزارت ثانى (← سامى، همانجا) ارتقا داد و دخترش عایشه‌سلطان را به عقد او درآورد (← حسن بیگ‌زاده احمد، ج 2، ص 322ـ323).پس از درگذشت قلیچ‌على‌پاشا در رجب 995، ابراهیم پاشا یک سال به جاى وى قپودانِ دریا (دریاسالار) شد (سامى، همانجا). او که نفوذ زیادى داشت، مى‌کوشید با هر وسیله‌اى به صدارت برسد. چنان‌که در شورش ینى‌چریان در 16 جمادى‌الاولى 997، از محرکان شورش شناخته شد و از وزارت معزول گردید. از آن پس، مراد سوم چنان از ابراهیم‌پاشا آزرده‌خاطر شد که تا پایان زندگى خود وظیفة مهمى به وى محول نکرد (د.ا.ترک، همانجا).با جلوس سلطان‌محمد سوم در 1003، ابراهیم‌پاشا فرصت بازگشت به عرصة سیاست را پیدا کرد و سرانجام در 1004 به صدارت رسید. او سپس به تدارک لشکرکشى به سرزمینهاى اتریش و مجارستان پرداخت و سپاه عثمانى در شوال 1004 رهسپار بلگراد شد. در نخستین اقدام، قلعة اگرى در مجارستان به دنبال محاصره‌اى سه‌هفته‌اى به تصرف درآمد (← پچوى، ج 2، ص 190، 193ـ195). سپس در 3 ربیع‌الاول 1005/ 26 اکتبر 1596، سپاه عثمانى در دشت حاچ‌اُوَسى* (مزوکرستس)بر سپاه امپراتور رودلوف دوم به فرماندهى آرشیدوک ماکسیمیلیان ، متشکل از پنجاه تا صدهزار جنگاور پیروز شد (همان، ج 2، ص 195ـ203؛ اولیاچلبى، ج 7، ص 178؛ د.ا.د.ترک، ذیل "Haçova Meydan Savaşı").بلافاصله پس از پایان جنگ، چغاله‌زاده یوسف سنان‌پاشا* به‌جاى ابراهیم‌پاشا به صدارت منصوب شد، اما با وساطت والده سلطان (صفیهسلطان، مادر محمد سوم) پس از یک ماه‌ونیم، بار دیگر به صدارت منصوب گردید (پچوى، ج 2، ص 204؛ حسن بیگ‌زاده احمد، ج 3، ص 535، 544ـ545). دورة دوم صدارت او به عللى از جمله بى‌توجهى به بعضى مداخله‌هاى مادر سلطان در امور ادارى و نظامى، و نقش داشتن در قتل فتح‌گراى‌خان (خان کریمه)، بیش از یازده ماه و یک هفته دوام نیاورد و در اواخر ربیع‌الاول 1006 برکنار و به خانه‌نشینى محکوم شد. این دوره هم در اوایل جمادى‌الآخره 1007 با انتصابش به صدارت و سردارى انگروس (مجارستان) به سرآمد (← پچوى، ج 2، ص 209ـ210، 223؛ حسن بیگ‌زاده احمد، ج 3، ص 566، 594؛ منجم‌باشى، ج 3، ص 595ـ596؛ اوزون چارشیلى، ج 3، بخش 2، ص 353).ابراهیم‌پاشا پس از اقداماتى در زمینة اصلاح نابسامانیها و تدارک ملزومات براى لشکرکشى به مجارستان، عازم بلگراد شد و با تأمین امنیت در مناطق مرزى و جلب رضایت اهالى و اقدامات بى‌نتیجه‌اى در زمینة آغاز مذاکرات صلح با اتریش و مجارستان (← پچوى، ج 2، ص 226ـ228؛ صولاق‌زاده محمد همدمى، ص 655ـ656؛ د.ا.ترک، همانجا)، به‌سوى دژ مستحکم و پراهمیت قانیجه/ قانیژه پیشروى کرد و مدافعان دژ، در ربیع‌الآخر 1009/ اکتبر 1600 ناگزیر از تسلیم شدند (حسن بیگ‌زاده احمد، ج 3، ص 623ـ624؛ صولاق‌زاده محمد همدمى، ص 656ـ659). داماد ابراهیم‌پاشا شخصاً در تصرف قلعه شرکت کرد و در عرض یک هفته، مسجدى در آنجا برپا داشت و نماز جمعه به منزلة نماد فتح در آنجا اقامه گردید. پادشاه هم با صدور فرمانى مبنى بر وزیراعظمى مادام‌العمر، از داماد تقدیر کرد و او عنوان فاتح قانیجه یافت (د.ا.ترک، همانجا). ابراهیم‌پاشا براى گذراندن زمستان به بلگراد بازگشت و در حالى‌که به تمهیدات خود براى ادامة مذاکرات صلح با اتریش ادامه مى‌داد (← نعیما، ج 1، ص 251؛ منجم‌باشى، ج 3، ص 606)، بیمار شد و در 9 محرّم 1010 درگذشت (پچوى، ج 2، ص 235ـ236؛ حسن بیگ‌زاده احمد، ج 3، ص 647ـ 648؛ صولاق‌زاده محمد همدمى، ص660ـ661).منابع : اولیا چلبى؛ ابراهیم پچوى، تاریخ پچوى، استانبول 1281ـ1283؛ محمد ثریا، سجل عثمانى، استانبول 1308ـ1315/ 1890ـ1897، چاپ افست انگلستان 1971؛ شمس‌الدین‌بن خالد سامى، قاموس‌الاعلام، چاپ مهران، استانبول 1306ـ1316/ 1889ـ1898؛ صولاق‌زاده محمد همدمى، صولاق‌زاده تاریخى، استانبول 1297؛ عثمان‌زاده احمد تائب، حدیقة‌الوزرا، استانبول 1271، چاپ افست فرایبورگ 1969؛ احمدبن لطف‌اللّه منجم‌باشى، صحائف‌الاخبار (ترجمة ترکى)، ج 3، ]استانبول [1285؛ مصطفى نعیما، تاریخ نعیما، ]استانبول[ 1281ـ1283؛EI2, s.v. "Ibrāhīa, Pasha Dāmād" (by V.J. Parry); Hasan Bey-zâde Ahmed, Hasan Bey-zâde târîhi, ed.Şevki Nezihi Aykut, Ankara 2004; İA, s.v. "İbrâhim Paşa, İbrāhim Paşa Dāmād" (by İsmet Parmaksızoğlu); TDVİA, s.vv. "Damad İbrâhim Paşa", (by Nezihi Aykut), "Haçova Meydan Savaşı" (by Feridun Emecen); İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanl tarihi, vol.3, pt.2, Ankara 2003.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رحیم رئیس نیا

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده