دالْغیچ احمدآغا
معرف
معمار و هنرمند صدف‌کار سدة دهم و یازدهم در دربار عثمانى
متن
دالْغیچ احمدآغا، معمار و هنرمند صدف‌کار سدة دهم و یازدهم در دربار عثمانى. وى نخست در سپاه عثمانى خدمت مى‌کرد که محمدآغاى صدف‌کار وى را در دفتر معمارى کاخ سلطنتى در استانبول پذیرفت. او صدف‌کارى را از استاداحمد و معمارى را از سنان*، آموخت؛ به‌طورى که در ساخت مسجد سَلیمیه در ادرنه (975ـ983) در کنار سنان بود (مایر ، ص 58؛ > فرهنگ هنر< ، ذیل «احمد دالغیچ») و پس از وى در زمرة شاگردان برجستة سنان، به سمت معمارباشى دربار انتخاب شد (اوزون چارشیلى ، ج 3، بخش 2، ص 552). نام احمدآغا در اسناد مربوط به معمارى از 999 به بعد دیده مى‌شود. در این تاریخ او مأمور تهیه و خرید الوار و سرب براى احداث یالى‌کوشک بود (راجرز ، ص 25).احمدآغا در 1004 در مرکز معماران «خاصه» براساس سلسله‌مراتب سنّتى، سرپرست آبراه‌سازى (صویولجى/ سویولو ناظرى) شد و در ساخت مسجد ینى‌والده ( مسجدصفیه‌سلطان) به داودآغا*، معمار مسجد، یارى رساند. این مسجد در کنار آب واقع شده و چون ساخت آن در محلى با جریان مداوم آب در آن، دشوار بود، به‌سبب موفقیت در این کار، وى به دالغیچ (غواص) ملقب شد (گودوین ، ص340؛ مایر؛> فرهنگ هنر<، همانجاها؛ قس د.ا.د.ترک، ذیل مادّه که لقب دالغیچ را متعلق به دورة خدمت او در سپاه عثمانى دانسته‌است). وى پیش از سمت معمارباشى، مدتى با عنوان پاشا*، بیگلربیگىِ* نواحى ارزروم، شام و حلب بود و به سردستگى (چاووشى) محافظان دربار رسید که این لقب در انتهاى نامش ذکر مى‌شد. او تا 1007 سرپرست آبراه‌سازى، راه‌آبهاى قرق‌چشمه (چهل چشمه)، بازار ایاصوفیه، آب‌انبار دمیرخانه و مساجد غَلَطه و سِلیوْرى بود و بخشهایى از طوپقاپى را مرمت کرد. او با درگذشت معمار داود در صفر 1007، به سمت معمارباشى انتخاب شد (جعفرافندى، ص 71، 189؛ د.ا.د.ترک؛ اوزون چارشیلى؛ راجرز، همانجاها). ازجمله آثار معمارى او آرامگاه سلطان‌مراد سوم، در گورستان ایاصوفیه است (مایر، همانجا). ساخت این مقبره را داودآغا به فرمان محمد سوم آغاز کرد که پس از درگذشت وى با نظارت دالغیچ احمدآغا در 1008 تکمیل شد. این مقبره داراى در چوبى صدف‌نشان و کتیبه‌اى با نام دالغیچ احمد است (مایر؛ راجرز؛ >فرهنگ هنر<، همانجاها). بعضى دیگر از کارهاى دالغیچ‌احمد ساخت حمام سلطنتى ینى‌ساراى (سراى جدید) در طوپقاپى، مرمت اتاقهاى والده سلطان و دارالسعاده آغاسى، ساخت پنجره‌هاى مشبک با شیشه‌هاى بلورین در اتاق سلطان در اسکى‌سراى (سراى قدیم)، نظارت بر ساخت مدارس تربیت نگهبانان و غلطه‌سراى، احداث چند اصطبل و اسکله مانند بشیکتاش و بناهاى دیگر از جمله باروت‌خانه، کاغذخانه، مقبره میرزابابا، مسجد فتحیه و مرمت خانقاه قره‌باش در استانبول است (د.ا.د.ترک؛ >فرهنگ هنر<؛ راجرز، همانجاها). او همچنین ساخت صندوق نفیسى از چوب گردو به شکل هشت ضلعى را براى مقبره محمد سوم برعهده داشت و آن را با صدف و لاک و عاج تزیین کرد (>فرهنگ هنر<، همانجا). این هنرمند در 1015، نظارت بر تعمیر پل سلیورى را برعهده گرفت. پس از آن حاکم ولایت سیلستره (در بلغارستان) شد و سرانجام در شوال 1016 در شورش قلندراوغلى و هنگام حمله او به بورسه در نزدیکى گونِن مجروح شد و چند روز بعد درگذشت و در گورستان «پاشا مزارلقى» در گونن ــ که اکنون به بوستانى تبدیل شده است ــ به خاک سپرده شد (د.ا.د.ترک؛ اوزون چارشیلى؛ راجرز، همانجاها).دالغیچ احمدآغا بیشتر مرمتگر بناها بود و جز مقبرة محمد سوم بناى مستقلى نساخت. این امر بیشتر به‌علت تکرارى شدن معمارى سنّتى عثمانى، نفوذ معمارى غربى و مهارت و چابکى معمار سنان بود که مجالى براى استادان پس از خود باقى نگذاشته بود (← د.ا.د.ترک، همانجا).منابع : جعفرافندى، رساله معماریه، متنى از سدة یازدهم هجرى، ترجمه از انگلیسى: مهرداد قیومى بیدهندى، تهران 1389ش؛The Dictionary of art, ed. Jane Turner, New York: Grove, 1998, s.v. "Ahmed Dalgıç" (by Howard Crane); Godfrey Goodwin, A history of Ottoman architecture, London 1992; Leo Ary Mayer, Islamic architects and their works, Geneva 1956; J.M. Rogers, Sinan, New Delhi 2006; TDVİA, s.v. "Dalgıç Ahmed Ağa" (by Deniz Esemenli); İsmail Hakkı Uzun(arşılı, Osmanl tarihi, vol.3, pt.2, Ankara 2003.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عبدالکریم عطارزاد

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده