داعی الی الله ← داعی شیرازی
معرف
داعى الى اللّه ← داعى شیرازى#
متن
داعى الى اللّه ← داعى شیرازىNNNNداعى اَنجِدانى، محمدمؤمن، شاعر فارسى‌زبان قرن یازدهم و دوازدهم. وى از سادات تفرش بود و در میان مردم تفرش به آقامؤمن شهرت داشت. نسب او با 31 واسطه به اماممحمدباقر علیه‌السلام مى‌رسد. پدرش جمال‌الدین مصطفى و مادرش دختر آقاظهیرالدین على‌بن مولانا مراد تفرشى، معروف به ظهیرا از دانشمندان و شاعران بنام تفرش، بود (آذربیگدلى، نیمة 2، ص 490؛ آقابزرگ طهرانى، ج 9، قسم 1، ص 313؛ سیفى فمى تفرشى، ص 198ـ199). آقامؤمن در شعر، داعى تخلص مى‌کرد. او را داعى تفرشى نیز خوانده‌اند و به‌سبب آنکه تفرش از توابع قم بوده، به داعى قمى نیز شهرت داشته‌است (← صبا، ص 253؛ محمود هدایت، ج 1، ص 476ـ477).در منابع متقدم‌تر سال دقیق تولد او ذکر نشده، اما به‌گفتة سیفى فمى تفرشى (ص 200) در 1080 در قریة فم تفرش به دنیا آمده‌است. داعى پس از گذراندن دوران کودکى به اصفهان رفت و در آنجا به تحصیل دانشهاى متعارف زمان خود پرداخت و در اواخر عمر به موطن خود بازگشت و گوشه‌نشینى اختیار کرد. وى با آذر بیگدلى* و هاتف اصفهانى* معاصر و معاشر بوده‌است (آذر بیگدلى، همانجا؛ رضاقلى‌بن محمدهادى هدایت، ج 2، بخش 1، ص 289ـ290؛ سیفى فمى تفرشى، همانجا). او را حکیم، عارف، خوش‌خلق و حتى صاحب کشف و کرامات معرفى کرده‌اند (← همانجاها). وى در نود سالگى در تفرش درگذشت (آذربیگدلى؛ صبا، همانجاها؛ محمود هدایت، ج 1، ص 476).در اغلب منابع، تاریخ درگذشت وى 1155 ذکر شده‌است (← صبا؛ محمود هدایت، همانجاها؛ براون ، ج 4، ص 208؛قس سیفى فمى تفرشى، همانجا، که تاریخ 1170 را ذکر مى‌کند). گویا تاریخ درگذشت وى در نسخه‌هاى مختلف آتشکده آذر نیز متفاوت است و در آنجا هم 1155 و هم 1166 ذکر شده‌است (← آذربیگدلى، نیمه 2، ص 490، پانویس 5؛ نیز ← براون، ج 4، ص 208، پانویس 1).در دورة قاجار، به همت میرزارضاقلى‌خان اتابیگى تفرشى، منشى میرزاعلى اصغرخان، اتابک اعظم و صدراعظم ناصرالدین‌شاه، بناى یادبودى داراى گنبد و رواق در مقبرة وى ساخته شد که اکنون از آن فقط سنگ مزارى به‌جاى مانده‌است (سیفى فمى تفرشى، ص 199).داعى در شعر بیشتر به قصیده‌سرایى مایل بوده و قصایدى مفصّل و طولانى سرودهاست. آذر بیگدلى (نیمة 2، ص 491ـ 494) قصیده‌اى از داعى را که به سلطان‌القصاید او معروف شده و دربارة تشرف وى در عالم رؤیا به حضور امامعلى علیه‌السلام است، به طور کامل نقل کرده‌است (نیز ← سیفى فمى تفرشى، ص 200). داعى ابیاتى نیز در قالب مثنوى، بر وزن مخزن‌الاسرار نظامى، سروده که دربارة ملاقات حضرت جواد علیه‌السلام با مأمون، خلیفة عباسى، و ازدواج ایشان با امّالفضل، دختر مأمون، و همچنین مباحثه آن حضرت با یحیى‌بن اَکْثَم است. این مثنوى بیش از ششصد بیت دارد. مثنوى نداى قدس او به همت تقى حاتمى در پایان دیوان آقاصادق هجرى، در 1350ش، در تهران، به طبع رسیده‌است (همان، ص 200ـ201). وى علاوه بر شعر، نثر دلپذیرى نیز داشت (آذر بیگدلى، نیمة 2، ص 490؛ صبا، همانجا)، اما به نظر مى‌رسد از آثار منثورش چیزى نمانده باشد. قرآنى هم به خط وى موجود است. علاوه بر این آثار، اشعار عرفانى بسیارى نیز به‌طور پراکنده از او نقل شده که گویا نزد اعقابش باقى است (سیفى فمى تفرشى، ص 202). به‌گفتة آقابزرگ طهرانى (همانجا)، ابوالقاسم سحاب تفرشى دیوان داعى انجدانى را جمع‌آورى کرده‌است.به سبب وجود چندین شاعر در دورة صفویه با تخلص داعى، شرح‌حال این شاعران با یکدیگر خلط شده‌است. در برخى از تذکره‌ها، داعى انجدانى برادر بزرگ‌تر ملک‌طیفور انجدانى دانسته شده‌است (← اوحدى بلیانى، ج 2، ص 1319؛ واله داغستانى، ج 2، ص 793؛ ایمان، ص 272). آقابزرگ طهرانى (همانجا) ملک‌طیفوربیگ را برادر مهتر ملاداعى دانسته که به نظر مى‌رسد این داعى، شاعر دیگرى باشد که معاصر ملک قمى، شاعر قرن دهم، بوده و بیشتر عمر خود را در کاشان به‌سر برده‌است؛ به‌همین‌سبب به داعى انجدانى کاشانى هم شهرت یافته‌است (← اوحدى بلیانى؛ واله داغستانى؛ آقابزرگ طهرانى، همانجاها).آذر بیگدلى (نیمة 2، ص 237) و واله داغستانى (همانجا) رباعى معروفى را از آنِ داعى دانسته‌اند، اما اوحدى بلیانى (ج 5، ص 3093) آن را متعلق به قلیخان‌بیگ مُجْرِم مى‌داند. ادوارد براون (ج 4، ص 104) داعى را در کنار ضمیرى، محتشم، وحشى و برادران طیفور از شعراى دربار شاه‌عباس صفوى ذکر کردهاست.منابع : لطفعلى‌بن آقاخان آذربیگدلى، آتشکده آذر، نیمة 2، چاپ میرهاشم محدث، تهران 1378ش؛ آقابزرگ طهرانى؛ تقى‌الدین محمدبن محمد اوحدى بلیانى، تذکره عرفات العاشقین و عرصات العارفین، چاپ محسن ناجى نصرآبادى، تهران 1388ش؛ رحم‌علیخان ایمان، منتخب اللطایف، چاپ حسین علیزاده و مهدى علیزاده، تهران 1386ش؛ ادوارد گرانویل براون، تاریخ ادبیات ایران، ج 4، ترجمة غلامرضا رشید یاسمى، تهران ?]1316ش[؛ مرتضى سیفى فمى تفرشى، سیرى کوتاه در جغرافیاى تاریخى تفرش و آشتیان، تهران 1361ش؛ محمدمظفر حسین‌بن محمد یوسفعلى صبا، تذکره روز روشن، چاپ محمدحسین رکن‌زاده آدمیت، تهران 1343ش؛ علیقلى‌بن محمدعلى واله‌داغستانى، تذکره ریاض‌الشعراء، چاپ محسن ناجى نصرآبادى، تهران 1384ش؛ رضا قلى‌بن محمدهادى هدایت، مجمع‌الفصحا، چاپ مظاهر مصفا، تهران 1336ـ1340ش؛ محمود هدایت، گلزار جاویدان، تهران 1353ـ1355ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

آرزو عرب اُف

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 17
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده