دارالمجانین ← جنون
معرف
دارالمجانین ← جنون#
متن
دارالمجانین ← جنونNNNNدارالمُصنّفین ← دارالعلومNNNNدارالمعلمین عالى ← دانشسراى عالىNNNNدارالندوه، محل گردآمدن اشراف قریش در مکه (در عصر جاهلیت) براى مشورت و تصمیم‌گیرى درباره مسائل مختلف. واژه ندوه در این ترکیب از ریشه ن د ا (ن د و) به‌معناى فراهم آمدن و اجتماع کردن گرفته شده است (خلیل‌بن احمد، ج 8، ص 76، ذیل «ندو»؛ ابن‌دُرَید، 1987ـ1988، ج 2، ص 686؛ جوهرى، ذیل «ندا»).این مکان از بناهاى قُصَىّبن کِلاب* است (ابن‌سعد، ج 1،ص 52؛ طبرى، ج 2، ص 259) و به‌دلیل ابتکار وى در تأسیس آن و گردآوردن قبایل قریش، او را مُجَمِّع لقب داده‌اند (ابن‌کلبى، ج 1، ص 25؛ ابن‌قتیبه، ص70). دارالندوه که همان خانه قصىّ بود (ابن‌هشام، ج 1، ص 137، ج 2، ص 124؛ ابن‌اثیر، ج 2، ص 102)، در کنار مسجدالحرام و سمت غربى آن قرار داشت و درِ آن به سوى کعبه باز مى‌شد (ابن‌سعد، همانجا؛ اصطخرى، ص 18).دارالندوه، مشورت‌خانه قریش بود و تصمیم‌گیرى درباره مسائل سیاسى و اجتماعى در آنجا صورت مى‌گرفت. امورى چون اعلام جنگ، ازدواج، اعلان بلوغ دختران و پوشانیدن لباس ویژه به آنان و ختنه پسران همگى در این مکان انجام مى‌شد. همچنین نقطه آغاز و انجام حرکت تمام کاروانهاى تجارى مکه، از دارالندوه بود (خلیل‌بن احمد، همانجا؛ ابن‌هشام، ج 1، ص 137؛ ابن‌سعد، همانجا؛ یعقوبى، ج 1، ص240؛ طبرى، ج 2، ص 259ـ260)، با این حال گفته شده که دارالندوه در روزگار قدیم‌تر مکانى مقدس و محل اجراى شعائر اجتماعى ـ دینى بوده است گو اینکه شواهد کافى در این‌باره در دست نیست (← د. اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه).فرزندان قصىّ همگى عضو دارالندوه بودند، اما افراد دیگر طوایف قریش به شرط داشتن چهل سال مى‌توانستند در آن شرکت کنند، هرچند ابوجهل را به سبب رأى صائبش در سى سالگى بدانجا پذیرفتند (ابن‌درید، 1399، ج 1، ص 155؛ زریاب، ص 42). قصىّ با تأسیس دارالندوه، درحقیقت اساس مدنیّت مکه را بنیاد نهاد (← زریاب، همانجا)، زیرا نخستین خانه‌اى که به جز کعبه ساخته شد، دارالندوه بود و دیگران خانه‌هاى خویش را به تبع آن ساختند (بلاذرى، ص 52؛ یعقوبى، ج 1، ص 239).از تصمیمات مهم و تاریخ‌سازى که در دارالندوه گرفته شده اینهاست: پیمان خُزاعه و بنى‌هاشم (← ابن‌سعد، ج 1، ص 66؛ ابن‌حبیب، ص 89)، فراهم شدن زمینه پیمان حِلف‌الفضول* (مسعودى، ج 3، ص 9) و تصمیم قریش مبنى بر قتل پیامبر صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم که منجر به هجرت آن حضرت و مسلمانان به مدینه گردید (ابن‌هشام، ج 2، ص 124؛ ابن‌سعد، ج 1، ص 193ـ194).سرپرستى دارالندوه پس از مرگ قصىّ به پسرش عبدالدار رسید (ابن‌سعد، ج 1، ص 55) و پس از اختلافاتى که میان بنى‌عبدالدار و بنى‌عبدمناف بر سر ریاست آن درگرفت، سرانجام سرپرستى آن به بنى‌عبدالدار رسید (همان، ج 1، ص 58ـ59؛ ابن‌اثیر، ج 2، ص 22) تا آنکه حکیم‌بن حزام، دارالندوه را از منصوربن عامربن هشام‌بن عبدمناف‌بن عبدالداربن قصىّ خرید (مصعب‌بن عبداللّه، ص 254). سپس عِکرمة‌بن عامربن هشام آن را از حکیم‌بن حزام خرید (ابن‌حزم، ص 127) و در زمان اسلام در ازاى صد هزار درهم به معاویه (حک : 41ـ60) فروخت (ابن‌کلبى، ج 1، ص 66؛ ابن‌حبیب، ص 21؛ قس ابن‌حزم، ص 121، که معتقد است معاویه آن را از خود حکیم‌بن حزام خرید). معاویه دارالندوه را دارالاماره مکه قرار داد (ابن‌سعد، ج 1، ص 59؛ ابن‌حبیب، همانجا). بعدها این مکان در دوره امویان و دوره اول عباسیان، اقامتگاه خلفا در موسم حج شد (د.اسلام، همانجا؛ نیز ← ابن‌سعد، همانجا). در عین حال هارون‌الرشید (حک : 170ـ193) فرمان به ساخت بنایى دیگر براى اقامت خلفا داد، و از آن پس ساختمان دارالندوه رو به ویرانى نهاد. در اواخر قرن سوم هجرى، روزگار المعتضدباللّه (خلیفه عباسى)، این بنا پس از تعمیرات و بازسازیهایى در ستونها و طاقهاى آن، به مسجدالحرام ملحق و جزوى از آن شد (د.اسلام، همانجا؛ نیز ← ابن‌اثیر، ج 2، ص 23؛ ابن‌عبدالحق، ج 2، ص 508).منابع: ابن‌اثیر؛ ابن‌حبیب، کتاب المُنَمَّق فى اخبار قریش، چاپ خورشید احمد فارق، حیدرآباد، دکن 1384/1964؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب‌العرب، بیروت 1403/1983؛ ابن‌درید، کتاب الاشتقاق، چاپ عبدالسلام محمد هارون، بغداد 1399/1979؛ همو، کتاب جمهرة اللغة، چاپ رمزى منیر بعلبکى، بیروت 1987ـ1988؛ ابن‌سعد (قاهره)؛ ابن‌عبدالحق، مراصدالاطلاع، چاپ على‌محمد بجاوى، بیروت 1373ـ1374/ 1954ـ1955؛ ابن‌قتیبه، المعارف، چاپ ثروت عکاشه، قاهره 1969؛ ابن‌کلبى، جَمْهَرة‌النسب، ج 1، چاپ ناجى حسن، بیروت 1407/ 1986؛ ابن‌هشام، السیرة‌النبویة، چاپ مصطفى سقا، ابراهیم ابیارى، و عبدالحفیظ شلبى، ]قاهره 1355/ 1936[، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[؛ اصطخرى، ترجمه فارسى؛ بلاذرى (لیدن)؛ اسماعیل‌بن حماد جوهرى، الصحاح: تاج‌اللغة و صحاح‌العربیة، چاپ احمد عبدالغفور عطار، بیروت ]بى‌تا.[، چاپ افست تهران 1368ش؛ خلیل‌بن احمد، کتاب العین، چاپ مهدى مخزومى و ابراهیم سامرائى، قم 1405؛ عباس زریاب، سیره رسول‌اللّه: از آغاز تا هجرت، تهران 1376ش؛ طبرى؛ تاریخ (بیروت)؛ مسعودى، مروج (بیروت)؛ مصعب‌بن عبداللّه، کتاب نسب قریش، چاپ لوى پرووانسال، قاهره 1953؛ یعقوبى، تاریخ؛EI2, s.v. "Da(r al-Nadwa" (by R. Paret).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عباس احمدوند

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده