دارالکتب ← کتابخانه
معرف
دارالکتب ← کتابخانه#
متن
دارالکتب ← کتابخانهNNNNدارالکتب المصریة، کتابخانه ملى مصر که از 1372ش/ 1993 بخشى از سازمان دارالکتب والوثائق القومیة است.این کتابخانه را در 1286 على‌پاشا مبارک* مدیر دیوان مدارس مصر، به فرمان اسماعیل‌پاشا*، خدیو مصر، تأسیس کرد. کتابخانه در اول رجب 1287 رسمآ افتتاح شد. تا 1289 بسیارى از کتابهاى موجود در مساجد و اماکن دینى، کتابخانه‌هاى دیوانها و خزاین اداره اوقاف، کتابخانه عمومى قدیم، کتابخانه‌هاى وزارت کار و دانش عمومى و نیز نقشه‌هاى عربى و کتابهاى انگلیسى جمع‌آورى و در این کتابخانه جاى داده شد. خدیو اسماعیل در 1293، پس از درگذشت برادرش مصطفى فاضل، کتابخانه وى را که شامل 458،3 نسخه ارزشمند خطى ( 473، 2 نسخه عربى، 650 نسخه ترکى و 335 نسخه فارسى) بود، خریدارى و به دارالکتب اهدا کرد. در 1313، کتابخانه على‌پاشا مبارک نیز به دارالکتب منتقل شد (← دارالکتب، ص 5؛ زرکلى، ج 4، ص 322؛ ایمن فؤادسید، 1417، ص 21ـ24، 31؛ همو، 1429، ص 8ـ10؛ دارالکتب المصریة، 1998، ص 6).دارالکتب المصریة، در ابتدا کتبخانه خدیویه نام داشت و مکان اولیه آن قصر مصطفى فاضل واقع در درب جمامیز قاهره در کنار دیوان مدارس بود (← دارالکتب، ص 5ـ6؛ ایمن فؤاد سید، 1417، ص 22)، اما بعدآ به ساختمان قصر محمد ثاقب‌پاشا، واقع در باب‌الخلق، منتقل شد (← «آشنایى با دارالکتب مصر»، ص78؛ ایمن فؤادسید، 1429، ص 12). در دوره خدیوى اسماعیل، محتویات دارالکتب در زمره اموال دیوان اوقاف درآمد و اسماعیل زمین وسیعى را وقف آن کرد (← ایمن فؤادسید، 1417، ص 24، 26؛ همو، 1429، ص 10ـ 11).در 1317، در دوره خدیو عباس حلمى دوم*، قصر تخریب شد و به جاى آن ساختمان جدید دارالکتب با معمارى عربى و اسلامى بنا و در 1321 بازگشایى شد (← دارالکتب، ص 5؛ ایمن فؤادسید، 1417، ص 26، 28؛ همو، 1429، ص 11ـ12).ظاهرآ تا دهه 1310ش/1930، ورود زنان به این کتابخانه ممنوع بود تا آنکه پس از افتتاح دانشکده ادبیات در قاهره و ورود بانوان به این دانشکده، در دارالکتب نیز چهار صندلى در انتهاى سالن مطالعه براى استفاده زنان اختصاص دادند (← «آشنایى با دارالکتب مصر»، ص 80). نظر به محدودیت فضاى ساختمان دارالکتب، در 1325ش/1946 قصرى قدیمى در سه کیلومترى ساختمان اصلى، در اختیار دارالکتب قرار گرفت(دارالکتب، ص 6ـ7). در 1333ش/1954، بر اساس مصوبه دولت مصر، پنج نسخه از هر کتابى که در مصر چاپ مى‌شد در اختیار دارالکتب قرار مى‌گرفت و شماره و تاریخ تحویل کتاب به دارالکتب در صفحه عنوان یا آخرین صفحه کتاب درج مى‌شد (همان، ص 17).در 1340ش/ 1961، کارِ بناى ساختمان جدیدى براى دارالکتب در منطقه رمله بولاق در ساحل رود نیل در مساحتى نزدیک به پانزده هزار مترمربع، آغاز شد که تا 1348ش/ 1969 به انجام رسید و تا 1353ش/1974 منابع دارالکتب به این ساختمان منتقل شد («آشنایى با دارالکتب مصر»، همانجا؛ ایمن فؤادسید، 1429، ص 12ـ13). بازسازى و مرمت و تجهیز این ساختمان نیز از 1378ش/2000 آغاز شد (← دارالکتب والوثائق القومیة، 2009). چون ساختمان جدید در کنار نیل، در معرض رطوبت قرار دارد، امروزه این ساختمان به کتب چاپى و نشریات اختصاص یافته و نسخ خطى، پاپیروسها، سکه‌ها و دیگر اقلام باارزش تاریخى به ساختمان قدیم کتابخانه، در باب‌الخلق بازگردانده شده است (ایمن فؤادسید، 1429، همانجا).در 1345ش/ 1966، دارالکتب، بخشى از سازمان دارالکتب و الوثائق القومیة (کتابخانه و مرکز اسناد ملّى) شد. بخش دیگر این نهاد جدید نیز، دارالوثائق القومیه (مرکز اسناد ملّى) بود. در 1350ش/ 1971، به حکم انورسادات رئیس‌جمهورى وقت مصر، هیئت عمومى تألیف و نشر مصر (الهیئة المصریة العامة للتألیف والنشر) نیز به دارالکتب و الوثائق القومیة پیوست. مجموع این سه مرکز، هیئت عمومى کتاب مصر (الهیئة المصریة العامة للکتاب) را تشکیل داد (← ایمن فؤاد سید، 1417، ص 1، 230ـ231، 325ـ331).از ابتداى گشایش دارالکتب، کارکنان آن از میان علما و ادباى برجسته مصر گزینش شدند و برخى مدیران آن عبارت‌اند از: عبدالحمید ابوهیف* (متوفى 1305ش/1927)، منصور فهمى (متوفى 1338ش/1959)، احمد لطفى‌السید* (متوفى 1342ش/ 1963)، امین خولى* (متوفى 1345ش/1966)، احمد رامى (متوفى 1360ش/1981) و توفیق‌الحکیم* (متوفى 1366ش/ 1987). کارل فولرس ، مستشرق آلمانى (متوفى 1909م) نیز از 1306 تا 1314 اداره کتابخانه خدیویه را برعهده داشت (← زرکلى، ج 5، ص 212؛ «آشنایى با دارالکتب مصر»، ص 79؛ ایمن فؤادسید، 1417، ص 97ـ101).حافظ ابراهیم* نیز از 1329 تا آخر عمر (1351) ریاست بخش ادبى دارالکتب را برعهده داشت (← زرکلى، ج 6، ص 76؛ درباره بخش ادبى دارالکتب ← ایمن فؤادسید، 1417، ص 88ـ 89). همچنین محمد ببلاوى (متوفى 1333ش/ 1954) و پدرش، على ببلاوى ادریسى حسنى (متوفى 1323/ 1906) که هر دو نقیب‌الاشراف مصر بودند (← یوسف الیان سرکیس، ج 1، ستون 104، 522ـ523؛ زرکلى، ج 5، ص 18، ج 6، ص 306)، احمد زین (متوفى 1326ش/1947)، از شعراى مصر که حدود بیست سال در دارالکتب خدمت کرد (زرکلى، ج 1، ص 129) و امین عبدالمجید بدوى برنده جایزه ایرانى بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار در زمینه نشر زبان فارسى در 1369ش («آشنایى با دارالکتب مصر»، ص 80؛ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، 2011) از مشهورترین کارکنان این کتابخانه بوده‌اند.دارالکتب المصریة علاوه بر بیش از دوازده میلیون جلد کتاب، مجموعه‌اى بى‌نظیر از نسخه‌هاى خطى و کتیبه‌هاى باارزش فرهنگى را در اختیار دارد که اغلب اهدایى کتابخانه‌هاى برخى نهادها و مجموعه‌هاى شخصى دانشمندان مصر به دارالکتب است؛ از جمله: کتابخانه جمعیت مصریه با 272، 1 عنوان کتاب، اهدا شده در 1290/1873؛ کتابخانه قَوَلَه با 440،3 نسخه خطى اهدا شده در 1308ش/1929؛ کتابخانه احمد طلعت با 549،9 نسخه خطى، اهدا شده در 1308ش/ 1929؛ کتابخانه احمد تیمور مشهور به خزانه تیموریه، اهدا شده در 1309ش/1930 با حدود هجده هزار جلد کتاب شامل 673،8 نسخه خطى؛ کتابخانه عمر مَکرَم سیوطى، نقیب‌الاشراف مصر، شامل 325 مجلد کتاب عربى (270 نسخه خطى و بعضآ نادر و باقى چاپى)، اهدا شده در 1310ش/ 1931؛ کتابخانه احمد زکى با حدود ده هزار جلد کتاب از جمله 482،1 نسخه خطى اهدا شده در 1313ش/1934؛ کتابخانه احمد ابوخطوه اهدا شده در 1309ش/1930 و نیز کتابخانه محمد عبده با 108 نسخه خطى، اهدا شده در 1308ش/1929. این کتابخانه براى حفظ نسخ خطى از آسیب یا نابودى، از 1309ش/1930، از آنها میکروفیلم تهیه کرده است (← دارالکتب المصریة، 1351، مقدمه محمدعبدالرسول؛ همو، 1988، ص 6؛ زرکلى، ج 1، ص 94، 100، 126ـ127، 140، ج 5، ص 67ـ68؛ «آشنایى با دارالکتب مصر»، ص 79؛ ایمن فؤادسید، 1417، ص 24، 31ـ32، 57ـ62، 185ـ186).گفته شده که دارالکتب پیشتر حدود 000،185 نسخه خطى در اختیار داشته اما با تبادل و فروش نسخ یا مفقود شدن و احیانآ سرقت منابع آن، امروزه شمار نسخه‌هاى خطى آن، بین پنجاه تا شصت هزار است (← حَسّان حَلّاق، ص 198ـ199؛ دارالکتب المصریة، 1998، همانجا). برخى از نسخه‌هاى کهن آن بدین‌قرار است: مصحف شریف جامع عمروعاص (کتابت شده در اوایل قرن دوم هجرى)؛ الرسالة شافعى با تاریخ 265 که آن را قدیم‌ترین کتاب کاملِ نگاشته شده بر کاغذ مى‌دانند؛ الجامع فى‌الحدیث‌النبوى از عبدالله‌بن وهْب فِهرى (متوفى 197)، کتابت شده بر پاپیروس در قرن سوم؛ مشکل‌القرآن از ابن‌قتیبه دینورى کتابت شده در 379؛ الخصائص ابن‌جنّى کتابت شده در 430؛ الحجة فى‌قراءات الأئمة‌السبعة از ابن‌خالَوَیْه کتابت شده در 496؛ امالى ابوعلى قالى کتابت شده در 486؛ مقامات حریرى کتابت شده در 504؛ تقریب‌التهذیب از ابن‌حجر عسقلانى به خط مؤلف، کتابت شده در 827؛ و دیگر اثر وى ذیل الدرر الکامنة به خط مؤلف؛ و المسالک و الممالک کتابت شده در 878 با نقشه‌هاى رنگى (← ایمن فؤادسید، 1417، ص 31، 35ـ39؛ دارالکتب‌المصریة، ص 6ـ7، 78ـ85، 88ـ 89، 92ـ99، 110ـ115).در دارالکتب بیش از هزار نسخه خطى به زبان فارسى نگهدارى مى‌شود (← فهرست نامگوى نسخه‌هاى خطى فارسى دارالکتب قاهره، ص 3ـ18) که در میان آنها 71 نسخه خطى مصور نفیس وجود دارد که برخى از آنها از نفیس‌ترین نسخه‌هاى جهان محسوب مى‌شوند، مانند شاهنامه فردوسى، کتابت شده در 796 در شیراز با 67 تصویر، بوستان سعدى به خط سلطان‌على هروى، کتابت شده در 892 با شش نگاره از کمال‌الدین بهزاد با تاریخ 893 و 894 و نسخه‌اى منقوش با تاریخ 929 از صفات‌العاشقین سروده هلالى استرآبادى (مقتول 936؛ ← دارالکتب‌المصریة، ص 15، 156ـ159، 162ـ 163؛ روائع‌المخطوطات‌الفارسیة المصورة بدارالکتب المصریة، ص 21، 46ـ53). از دیگر نسخه‌هاى فارسى آن باید به نسخ متعددى از آثار سعدى، مثنوى معنوى، دیوان حافظ، دیوان صائب تبریزى، آثار واعظ کاشفى و زیج الغ‌بیگ اشاره کرد (← فهرست نامگوى نسخه‌هاى خطى فارسى دارالکتب قاهره، ص 68ـ73، 78ـ79، 112ـ118، 126ـ127، 131ـ134، 143ـ145).در این کتابخانه، 154،5 نسخه ترکى نیز نگهدارى مى‌شود که از قدیم‌ترین و نفیس‌ترین آنها، منظومه یوسف و زلیخا سروده حمداللّه‌بن آق‌شمس‌الدین، با نقاشیهاى رنگى است که در 985 کتابت شده است (← ایمن فؤادسید، 1417، ص 43؛ دارالکتب والوثائق‌القومیة، 2009).دارالکتب گنجینه‌اى از قدیم‌ترین کتابهاى چاپى عربى در اختیار دارد که قدیم‌ترین آنها به نام صلاة‌السواعى در 920 در شهر وان ترکیه چاپ شده است. فهرست این کتابها با ترتیب تاریخى از 920 تا 1279، در 1342ش/1963 منتشر شده‌است. در این مجموعه نفیس، کتبى چون نزهة‌المشتاق (رم 1000/1592)، قانون ابن‌سینا (رم 1001/1593)، عهدین (رم 1082/1671) و قرآن کریم (هامبورگ 1105/1694) نگهدارى مى‌شود (← شوربجى، ص 1ـ7).این کتابخانه علاوه بر کتب خطى و چاپى، مجموعه‌هایى از سکه‌هاى اسلامى، نقشه‌هاى جغرافیایى مانند نقشه جنگ عثمانى و روسیه در 1294/1877 و نیز تابلوهایى از نقاشیها و نیز خطوط ثلث، نسخ، ریحان، تعلیق و نستعلیق از خطاطان مشهور در اختیار دارد و نیز مجموعه‌اى بى‌نظیر از اسناد رسمى و شخصى کتابت شده بر پاپیروس شامل 627،2 برگ و 350، 5 متن که برخى از قدیم‌ترین آنها متعلق به دوره خلافت ولیدبن عبدالملک اموى (86ـ96) است و کهن‌ترینشان تاریخ ذیقعده 87 را دارد. در این مجموعه اسنادى از دوران خلافت هشام‌بن عبدالملک اموى (105ـ125) و مقتدر بالله عباسى (295ـ320) نیز یافت مى‌شود. انتقال این پاپیروسها به دارالکتب، در دوران مدیریت برنهارد موریتس در این کتابخانه (از 1314 تا 1329) صورت گرفته است. فهرست تفصیلى این پاپیروسها به همراه متن یونانى و عربى آنها به همت آدولف گرومان و محققان عرب، به‌ویژه حسن ابراهیم حسن، در شش جلد به عربى منتشر شده که جلد اول آن در 1313ش/ 1934 چاپ شده است (← گرومان، سفر1، ص زـط، 11ـ13، 53ـ55؛ دارالکتب، ص 44؛ ایمن فؤادسید، 1417، ص47ـ48، 50ـ54؛ دارالکتب‌المصریة، ص 6ـ7، 154ـ155).مهم‌ترین بخشهاى کتابخانه عبارت است از :نسخ قرآن کریم و نسخ خطى نفیس: در این بخش قرآنهایى بسیار باارزش و بعضآ متعلق به صدر اسلام و قرون اولیه اسلامى نگهدارى مى‌شود، مانند قرآن مشهور به قرآن عثمان و منسوب به حسن بصرى، کتابت شده بر روى پوست آهو و با خط قدیم کوفى بدون نقطه و حرکت که تاریخ آن به سال 77 برمى‌گردد و نیز قرآن ]منسوب به[ امام صادق علیه‌السلام. علاوه بر مصاحف متعدد بر جاى مانده از قرن چهارم، دوران فاطمیان، ایوبیان، ممالیک و عثمانى، مصحفى کتابت شده در قرن یازدهم در هفت جلد بزرگ با ترجمه فارسى بین خطوط و مصحف کبیر نوشته شده با آب طلا به خط ریحان اثر احمد یوسف ترکى، کتابت شده در 1243 مشهور به مصحف ملک ناصر محمدبن سیف‌الدین قلاوون از نفایس این بخش است. در کنار این قرآنها، در این بخش دهها کتاب خطى عربى مانند صحیحین و برخى آثار به زبان فارسى موجود است مانند نسخه‌اى از کلیله و دمنه، کتابت شده در قرن هشتم و داراى 112 نگاره رنگى نفیس (← «آشنایى با دارالکتب مصر»، ص 79؛ ایمن فؤادسید، 1417، ص 30ـ31، 35ـ36، 42؛ همو، 1429، ص 18ـ81؛ دارالکتب المصریة، ص 6ـ7، 15، 18ـ75، 160ـ161).بخش مخطوطات: در این بخش، نسخ بسیار نفیسى مانند البیطرة از ابن‌احنف (به تاریخ 560) و الاغانى نگهدارى مى‌شود. اسنادى با تاریخهاى 86، 90 و 91 نیز از نفایس این بخش است (← «آشنایى با دارالکتب مصر»، همانجا؛ دارالکتب والوثائق القومیة، 2009).بخش هنر و موسیقى: این سالن علاوه بر دارا بودن کتابهاى تخصصى هنر، قدیم‌ترین صفحه‌هاى موسیقى مصر و صفحه‌هاى کلاسیک جهان مانند آثار بتهوون، باخ و چایکوفسکى را در خود جاى داده است («آشنایى با دارالکتب مصر»، ص 79ـ80).بخش توفیق حکیم: نمایشگاهى است از لوازم شخصى و برخى از کتابهاى ادباى برجسته مصر مانند توفیق حکیم، عباس محمود عقاد و طه حسین (همان، ص 80).بخش نشریات: قسمت ویژه مطبوعات ادوارى است که در میان آنها، قدیم‌ترین نشریات عربى به نام الوقایع‌المصریة، منتشر شده در 1243 و المقتطف (آغاز انتشار: 1293) و المقطم (آغاز انتشار: 1306) دیده مى‌شود. این بخش دوره کامل 930، 4 نشریه عربى، 265،6 نشریه خارجى (در حال انتشار یا متوقف شده) و 2000 عنوان میکروفیلم در اختیار دارد (← همان، ص 79؛ ایمن فؤادسید، 1417، ص 55ـ56؛ دارالکتب، ص 24ـ25؛ دارالکتب والوثائق القومیة، 2009). تاکنون چند فهرست درباره این نشریات منتشر شده است (← ایمن فؤادسید، 1417، ص 56)؛ براى نمونه فهرست تفصیلى الفبایى از نشریات موجود در دارالکتب تا 1337ش/1958 همراه با فهرست مؤسسان و ناشران آنها، از 1340ش/1961 تا 1342ش/1963 در دو جلد منتشر شده است (← محمود اسماعیل عبداللّه، ج 1، ص 297ـ 299، مقدمه عبدالمنعم محمدعمر، ص ح ـ و، ج 2، مقدمه همو، ص ج‌ـد).بخش تحقیق: دارالکتب در تربیت و آموزش و مساعدتهاى فکرى به کتاب‌خوانان و پژوهشگران فراتر از یک کتابخانه و چون مدرسه‌اى موفق عمل کرده و در واقع یک مؤسسه تحقیقاتى است. از بخشهاى علمى ـ تحقیقى این کتابخانه مرکز اسناد و تاریخ معاصر مصر (افتتاح شده در 1343ش/1964؛ ← ایمن فؤاد سید، 1417، ص 95، 117ـ118؛ دارالکتب والوثائق القومیة، 2009) و مرکز تحقیق تراث است. هرچند مرکز تحقیق تراث در 1345ش/1966 تأسیس شد، اما دارالکتب سالها پیش از این نیز به نشر آثار با ارزش اسلامى مى‌پرداخت که نخستین مورد آن، صبح‌الاعشى از 1331 تا 1338 در چهارده جلد منتشر شد. از حدود 150 عنوان کتاب منتشر شده در دارالکتب، نهایة‌الاَرَب (منتشر شده در 1302ش/1923)، الاغانى (منتشر شده در 1306ش/1927)، النجوم‌الزاهرة، المنهل‌الصافى، تفسیر قرطبى و دیوان مهیار دیلمى درخور ذکرند (← یوسف‌الیان سرکیس، ج 2، ستون 1521ـ1522؛ دارالکتب، ص 41ـ43؛ «آشنایى با دارالکتب مصر»، ص 79ـ80؛ ایمن فؤاد سید، ص 87ـ94، 105ـ117؛ نیز ← حَسّان حَلّاق، ص 195؛ دارالکتب والوثائق‌القومیة، 2009). محمد عبدالجواد اصمعى (متولد 1312) و على راتب (متوفى 1333ش) از مصححان و محققان نامدار دارالکتب بوده‌اند (← یوسف الیان سرکیس، ج 2، ستون 1270؛ زرکلى، ج 6، ص 307). امروزه نیز، محققان نامدارى چون ایمن فؤادسید و حسین نصار عضو مرکز تحقیق تراث‌اند. انساب‌الخیل از ابن‌کلبى، طبقات‌الأطباء والحکماء از ابن‌جلجل، تنقیح‌المناظر لذوى الأبصار والبصائر از کمال‌الدین فارسى، دیوان معتمد ابن‌عباد و فراقنامه و مُقَطّعات سلمان ساوجى به زبان فارسى، از جدیدترین کتب منتشر شده این مرکز است؛ مرکز تحقیق تراث از 1382ش/ 2003، نیم‌سال‌نامه تراثیات را نیز منتشر مى‌کند (← دارالکتب والوثائق‌القومیة، 2009).در اوایل قرن چهاردهم، دارالکتب فهرستى عمومى از نسخ خطى و کتب چاپى خود را (تا پایان 1308) در ده جلد منتشر کرد که یوسف الیان سرکیس (ج 1، ص الف) آن را نخستین کتاب‌شناسى منتشر شده در شرق به سبک مدرن مى‌داند. پس از این نیز دارالکتب همواره فهرستهاى متعددى از کتب خطى و چاپى خود را منتشر کرده است (براى تفصیل درباره این فهرستها ← ایمن فؤادسید، 1417، ص 63ـ86؛ دارالکتب، ص 30ـ33، 43ـ44).در 1344ش/1965، به همت سیدمرتضى رضوى، از ناشران آثار شیعه در مصر، و على عبدالعظیم، مدیر فهارس عربى در دارالکتب‌المصریة، بخش آثار شیعیان امامى در دارالکتب تأسیس شد. این کار با حمایت آیت‌الله سیدمحسن حکیم میسر گردید. وى بسیارى از آثار شیعه را که در عراق، ایران، هند و پاکستان و دیگر نقاط منتشر شده بودند، جمع‌آورى و به دارالکتب اهدا کرد (← رضوى، قسم 1، ص 22، قسم 2، ص 221ـ226؛ نیز ← وردانى، ص 130).در 1372ش/1993 دارالکتب‌المصریة و دارالوثائق‌القومیة از هیئت عمومى کتاب مصر مستقل شدند و سازمانى موسوم به دارالکتب والوثائق القومیة مجددآ تشکیل شد که تحت نظارت وزارت فرهنگ مصر است. دارالکتب والوثائق‌القومیة قدیم‌ترین کتابخانه‌ملى جهان عرب و خاورمیانه و از بزرگ‌ترین کتابخانه‌هاى جهان عرب است. ریاست آن را از 1373ش/1994 به بعد، ایمن فؤادسید برعهده دارد (← ایمن فؤاد سید، 1417، ص 4، 341ـ 347؛ کتابخانه‌هاى ملى و بزرگ کشورهاى جهان، ص 89؛ دارالکتب والوثائق القومیة، 2009). 26 کتابخانه‌هاى عمومى و فرعى در قاهره نیز، زیرمجموعه این کتابخانه‌اند (← «آشنایى با دارالکتب مصر»، ص 80؛ دارالکتب والوثائق‌القومیة، 2009).دارالوثائق القومیة سابقه‌اى بیشتر از دارالکتب دارد و در 1243 در زمان حکومت محمدعلى پاشا با نام دفترخانه مصریه تأسیس شده‌است. در 1332 نیز، دارالمحفوظات‌العمومیة بنیاد نهاده شد، و در 1311ش/1932 فؤاد اول پادشاه مصر، به منظور حفظ اسناد خاندان محمدعلى، بخش «محفوظات تاریخى» را در قصر عابدین تأسیس کرد، و همه اینها مقدمه‌اى شد که پس از انقلاب مرداد 1331/ یولیو 1952، به‌منظور حفظ اسناد تاریخى مصر در دوره‌هاى مختلف و نشر آنها، دارالوثائق التاریخیة القومیة در 1333ش/1954 در قصر عابدین افتتاح شود. این مرکز در 1348ش/1969 به قلعه‌اى در قاهره نقل مکان کرد و در 1369ش/1990 به موضع فعلى آن، ساختمان دارالکتب در ساحل رود نیل، منتقل شد (دارالکتب والوثائق‌القومیة، 2009).قدیم‌ترین سند این مرکز، متعلق به قرن ششم، است. دارالوثائق، علاوه بر اسنادى از دوره‌هاى فاطمى، ایوبى و ممالیک، 1046 فرمان از پادشاهان عثمانى را در اختیار دارد که قدیم‌ترین آنها متعلق به 1005 است. تصویر این مجموعه نیز در هفت جلد تهیه شده است. علاوه بر این، حدود نه صد هزار سند از دوره خدیو اسماعیل در این مرکز موجود است (همانجا).اسناد موجود در دارالوثائق علاوه بر موضوعات سیاسى، اقتصادى و اجتماعى، حاوى مطالبى در تاریخ علوم مانند نجوم، طب و موسیقى است. این مرکز، به‌غیر از اسناد عربى، اسناد فراوانى به زبانهاى ترکى، انگلیسى، فرانسوى، ایتالیایى و آلمانى و اسناد محدودى به زبان امهرى در اختیار دارد که بخشى از مرکز، عهده‌دار ترجمه و طبع متن کامل یا خلاصه آنها به عربى و زبانهاى دیگر است (همانجا).منابع : علاوه بر مشاهدات مؤلف؛ «آشنایى با دارالکتب مصر»، آینه پژوهش، سال 2، ش 6 (فروردین و اردیبهشت 1371)؛ ایمن فؤادسید، دارالکتب المصریة بین‌الامس والیوم والغد، قاهره 1429/2008؛ همو، دارالکتب المصریة: تاریخها و تطورها، بیروت 1417/1996؛ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، 2011.Retrieved Dec. 10, 2011, from http://www.m-afshar.net/ awards.htm;حَسّان حَلّاق، الأرشیف والوثائق والمخطوطات فى مکتبات و مراکز لبنان والعالم العربى، بیروت 1424/2003؛ دارالکتب، دارالکتب فى عهدالثورة: یولیو 1952ـ یولیو 1964، قاهره 1964؛ دارالکتب‌المصریة، فهرس مکتبة مکرم، قاهره 1351/1933؛ همو، من نوادر مخطوطات دارالکتب المصریة، قاهره ] 1998[؛ دارالکتب والوثائق‌القومیة، 2009.Retrieved Dec. 10, 2011, from http://www.darelkotob. gov.eg;مرتضى رضوى، مع رجال‌الفکر فى‌القاهرة، بیروت 1418/1998؛ روائع‌المخطوطات الفارسیة المصورة بدارالکتب المصریة، ]تدوین[ هبة برکات و دیگران، قاهره: دارالکتب والوثائق القومیة، 2008؛ خیرالدین زرکلى، الاعلام، بیروت 1999؛ محمد جمال‌الدین شوربجى، قائمة باوائل‌المطبوعات‌العربیة‌المحفوظة بدارالکتب حتى سنة 1862م، قاهره 1383/1963؛ فهرست نامگوى نسخه‌هاى خطى فارسى دارالکتب قاهره، زیرنظر صفا اخوان، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى، 1380ش؛ کتابخانه‌هاى ملى و بزرگ کشورهاى جهان، تهران : کتابخانه ملى جمهورى اسلامى ایران، 1379ش؛ آدولف گرومان، اوراق‌البردى العربیة بدارالکتب المصریة، ترجمه الى العربیة حسن ابراهیم حسن، قاهره 1994؛ محموداسماعیل عبداللّه، فهرس الدوریات‌العربیة التى تقتنیها الدار، قاهره 1961ـ1963؛ صالح وردانى، الشیعة فى مصر من الامام على حتى‌الامام‌الخمینى، قاهره 1414/1993؛ یوسف الیان سرکیس، معجم‌المطبوعات‌العربیة والمعرّبة، قاهره 1346/1928، چاپ افست قم 1410.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سیدمحمود مرعشی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده