خیران خادم
معرف
راوى امامى قرن دوم و سوم
متن
خیران خادم، راوى امامى قرن دوم و سوم. نَسَب و کنیه‌اش در کتب رجالى یاد نشده است (قس ابن‌بابویه، ج 2، ص 564: خیران‌بن داهر؛ طوسى، 1415، ص 386 :خیران‌بن اسحاق؛ نیز ← زنجانى، ص 734؛ موحدابطحى، ج 5، ص 427ـ429، که احتمال داده‌اند همان خیران خادم باشند). لقبش اسباطى (کلینى، ج 1، ص 498؛ قس زنجانى، همانجا : ساباطى) و قراطیسى (کشّى، ص 608ـ609؛ قس شوشترى، ج 4، ص 224، که آن را محرّف اسباطى دانسته) است. ظاهراً قراطیسى محرّف فراطیسى است، چنان‌که بنابر گزارش مسعودى (ص 232)، خیران خادمِ فراطیس، مادر واثق‌باللّه ــ خلیفة عباسى (ﺣﮑ : 227ـ232)ــ بوده و ازاین‌رو به فراطیسى شهرت داشته است (قس کلینى، همانجا؛ مفید، ج 2، ص 301).خیران خدمتکار امام رضا (نجاشى، ص 155) و وکیل امام جواد و امام هادى علیهم‌السلام بود (برقى، ص 58؛ کلینى، ج 1، ص 324؛ طوسى، همانجا). طوسى (همانجا) او را توثیق کرده و ابن‌شهرآشوب (ج 4، ص 402) وى را از اصحاب موثق امام هادى شمرده است. وى مناسبات نزدیکى با امامان شیعه داشت و مورد اعتماد و تأیید آنان بود، چنان‌که امام هادى علیه‌السلام در یکى از مکاتبات، نظر او را با رأى خود یکسان دانسته و اطاعت از او را همچون اطاعت از خود شمرده است (کشّى، ص 611). رجالیان معاصر این تعبیر را فراتر از وکالت و دالّ بر وثاقت و جلالت قدر وى دانسته‌اند (← مامقانى، ج 26، ص 84؛ خویى، ج 7، ص 85).آنچه از روایات فقهى او در دست است، مکاتبه‌اى است با یکى از امامان دربارة حکم نماز با لباس آلوده به خمر یا گوشت خوک (← کلینى، ج3، ص 405؛ طوسى، 1390، ج1، ص279، ج 2، ص 358ـ359). فقها و رجالیان معاصر احتمال داده‌اند این نامه براى امام صادق علیه‌السلام فرستاده شده باشد و چون بعید است خیران زمان آن امام را درک کرده باشد، در استناد این نامه به او تردید کرده‌اند (← بحرانى، ج 5، ص100؛ خویى، ج 7، ص 86). علاوه بر این روایت، از مصاحبتهاى او با امام هادى علیه‌السلام و پیشگویى آن حضرت دربارة برخى وقایع و همچنین احترام و تواضع خیران در برابر آن حضرت روایاتى در دست است (← کشّى، ص610ـ611؛ کلینى، ج 1، ص 498).همچنین روایاتى در نص بر امامت امام جواد و امام هادى علیهماالسلام به واسطة خیرانى، که احتمال داده‌اند پسر او باشد (← شوشترى، ج 12، ص 32؛ خویى، ج 23، ص 94)، از خیران نقل شده است (← کلینى، ج 1، ص 322، 324، 384؛ مفید، ج 2، ص 275، 279، 298ـ299). وى کتابى نیز داشته که محمدبن عیسى عُبَیْدى، از اصحاب امام هادى و امام عسکرى علیهماالسلام، آن را نقل کرده است (نجاشى، همانجا). حسن‌بن على وشاء بغدادى، حسین‌بن محمدبن عمران اشعرى، على‌بن مهزیار اهوازى و ابوسعید سهل‌بن زیاد رازى از او روایت کرده‌اند (← خویى، ج 7، ص 85؛ موحدابطحى، ج 5، ص 430).منابع : ابن‌بابویه، کتاب الخصال، چاپ على‌اکبر غفارى، قم 1362ش؛ ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابى‌طالب، چاپ هاشم رسولى محلاتى، قم ]بى‌تا.[؛ یوسف‌بن احمد بحرانى، الحدائق الناضرة فى احکام العترة الطاهرة، قم 1363ـ1367ش؛ احمدبن محمد برقى، کتاب الرجال، در ابن‌داوود حلّى، کتاب الرجال، چاپ جلال‌الدین محدث ارموى، تهران 1383ش؛ خویى؛ موسى‌بن عبداللّه زنجانى، کتاب الجامع فى الرجال، ]قم[ 1394؛ شوشترى؛ محمدبن حسن طوسى، تهذیب‌الاحکام، چاپ حسن موسوى خرسان، تهران 1390؛ همو، رجال‌الطوسى، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1415؛ محمدبن عمر کشّى، اختیار معرفة‌الرجال، ]تلخیص[ محمدبن حسن طوسى، چاپ حسن مصطفوى، مشهد 1348ش؛ کلینى؛ عبداللّه مامقانى، تنقیح‌المقال فى علم‌الرجال، چاپ محیى‌الدین مامقانى، قم 1423ـ ؛ على‌بن حسین مسعودى، اثبات‌الوصیة للامام على‌بن ابى‌طالب، قم 1382ش؛ محمدبن محمد مفید، الارشاد فى معرفة حجج‌اللّه على‌العباد، بیروت 1414/1993؛ محمدعلى موحد ابطحى، تهذیب‌المقال فى تنقیح کتاب الرجال للشیخ الجلیل ابى‌العباس احمدبن على النجاشى، ج 5، قم 1417؛ احمدبن على نجاشى، فهرست اسماء مصنّفى الشیعة المشتهر ﺑ رجال‌النجاشى، چاپ موسى شبیرى زنجانى، قم 1407.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سیدعلی آقای

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده