خیبری بن علی طحان
معرف
از محدّثان امامى قرن دوم
متن
خیبرى‌بن على طحّان، از محدّثان امامى قرن دوم. نام او در بیشتر کتب رجالى شیعه، خیبرى ثبت شده است، به‌جز خلاصة‌الاقوال علامه حلّى (1417، ص 344: خیرى) که ظاهراً تصحیف در نسخه یا سهوالقلم اوست (قس همو، 1415، ص 175). در اینکه خیبرى نام اوست یا لقبش، اختلاف هست (← موحدابطحى، ج 5، ص420). ابن‌غضائرى (ص 56)، نجاشى (ص 155)، علامه حلّى (1417، همانجا) و ابن‌داوود حلّى (ص 244) خیبرى را نام وى دانسته‌اند، اما شیخ‌طوسى (ص 546) آن را در بخش القاب آورده و شوشترى (ج 4،ص 213) همین را درست دانسته است. در روایتى، از او با کنیة ابوسعید یاد شده است (← کلینى، ج 1، ص 52؛ نیز ← خویى، ج 8 ، ص 83 ؛ شوشترى، ج 4، ص 214). موحدابطحى (ج 5، ص 421ـ422) احتمال مى‌دهد که پدرش على‌بن رئاب طحّان از اصحاب امام صادق علیه‌السلام باشد.ابن‌غضائرى (همانجا) و به تَبَع او، نجاشى (ص 154ـ 155) او را ضعیف‌المذهب و در شمار غالیان دانسته‌اند (نیز ← ابن‌داوود حلّى، ص 294؛ علامه حلّى، 1417، همانجا). مؤید آن، مصاحبت وى با یونس‌بن ظبیان که از غالیان بود (← کشّى، ص 363ـ364)، و کثرت روایتش از اوست (← ابن‌غضائرى، همانجا؛ نیز ← شوشترى، همانجا). اما برخى متأخران تضعیفات ابن‌غضائرى را نمى‌پذیرند زیرا او بسیارى از ثقات را به‌سبب برخى اعتقاداتشان جرح کرده، و حال آنکه آن اعتقادات بعدها پذیرفته شده است (← مامقانى، ج 26، ص 56؛ موحد ابطحى، ج 1، ص 49، ج 5، ص 422). به تعبیر دیگر تضعیف ابن‌غضائرى ناظر به مذهب اوست نه احادیثش (همانجا). با این‌حال، به نظر مامقانى (ج 26، ص 56ـ57) چون دربارة خیبرى مدح و قدحى نرسیده، شخصیت او مجهول است و دربارة روایات او باید توقف کرد (نیز ← خویى، همانجا). محمدباقر بهبهانى (ص 134) نقل روایت او را توسط سعدبن عبداللّه قمى، حِمْیَرى و ابن‌ولید دالّ بر جلالت و وثاقت وى دانسته است (قس شوشترى، ج 4، ص 214ـ215). موحد ابطحى (ج 5، ص 422ـ425) نیز معتقد است که مضمون روایات خیبرى در فضائل ائمه علیهم‌السلام بر معرفت و علو شأن او دلالت دارد. افزون بر این، مضمون بعضى از روایات او با سندهاى متعددِ دیگر رسیده است.به گفتة نجاشى (ص 155) خیبرى از حسین‌بن ثُوَیربن أبى‌فاخته و او از أصبغ‌بن نباته*، از اصحاب امام على، روایت کرده است. او همچنین راوى کتاب النوادر حسین‌بن ثویر نیز بوده است (همان، ص 55؛ طوسى، ص 151). به گفتة نجاشى (ص 155)، در زمان حسین‌بن ثویر کسى جز او از اصبغ روایت نکرده است. این سخن نادرست است زیرا بسیارى از اصحاب امام باقر و امام صادق علیهماالسلام، همچون ابوحمزه ثمالى*، بریدبن معاویه عجلى*، و سعدبن طریف إسکاف از اصبغ روایتِ حدیث کرده‌اند (← موحدابطحى، ج 5، ص 425). خیبرى صاحب کتابى مشتمل بر روایات امام صادق علیه‌السلام بوده (← ابن‌غضائرى، ص 56) و محمدبن اسماعیل‌بن بزیع، از اصحاب موثق امام کاظم علیه‌السلام، آن را روایت کرده است (← نجاشى، ص 155؛ طوسى، ص 546). کلینى (ج 1، ص52، ص 461، 474، ج 3، ص 342، ج 4، ص 582، ج 5، ص 308) و ابن‌قولویه (ص 244، 263، 278ـ 280، 288، 304ـ306، 465، 467، 498ـ499) نیز روایاتى در باب فضائل امامان شیعه و فضل زیارت قبر امام حسین علیه‌السلام از او نقل کرده‌اند.طبق اِحصاء خویى (ج 24، ص 106، 348ـ349) نام خیبرى در اسناد روایات کتب اربعة شیعه چهارده بار آمده است. ظاهراً خیبرى بى‌واسطه از امام صادق حدیثى نشنیده است (قس کلینى، ج 1، ص 537 که شوشترى (ج 4، ص 213ـ 214) آن را تحریف در سند دانسته است). او از راویانى چون حسین‌بن ثویر، أسلمه سراج، مفضل‌بن عمر، و یونس‌بن ظبیان روایت کرده است و عمربن عبدالعزیز ملقب به زحل، محمدبن اسماعیل‌بن بزیع، و حسن‌بن على وشاء از او روایت شنیده‌اند (← خویى، ج 24، ص 106ـ107).منابع: ابن‌داوود حلّى، کتاب الرجال، چاپ محمدصادق آل بحرالعلوم، نجف 1392/1972، چاپ افست قم ]بى‌تا.[؛ ابن‌غضائرى، الرجال لابن الغضائرى، چاپ محمدرضا حسینى جلالى، قم 1422؛ ابن‌قولویه، کامل‌الزیارات، چاپ جواد قیومى اصفهانى، قم 1417؛ محمدباقربن محمد اکمل بهبهانى، تعلیقات على منهج‌المقال، در محمدبن على استرآبادى، منهج‌المقال فى تحقیق احوال الرجال المعروف بالرجال الکبیر، چاپ سنگى ]تهران[ 1307؛ ابوالقاسم خویى، معجم رجال‌الحدیث و تفصیل طبقات‌الرواة، قم 1413/1992؛ شوشترى؛ محمدبن حسن طوسى، فهرست کتب الشیعة و اصولهم و اسماءالمصنفین و اصحاب‌الاصول، چاپ عبدالعزیز طباطبائى، قم 1420؛ حسن‌بن یوسف علامه حلّى، ایضاح‌الاشتباه، چاپ محمد حسون، قم 1415؛ همو، خلاصة‌الاقوال فى معرفة‌الرجال، چاپ جواد قیومى اصفهانى، ]قم[ 1417؛ محمدبن عمر کشّى، اختیار معرفة‌الرجال، ]تلخیص[ محمدبن حسن طوسى، چاپ حسن مصطفوى، مشهد 1348ش؛ کلینى؛ عبداللّه مامقانى، تنقیح‌المقال فى علم‌الرجال، چاپ محیى‌الدین مامقانى، قم 1423ـ؛ محمدعلى موحد ابطحى، تهذیب‌المقال فى تنقیح کتاب الرجال للشیخ الجلیل ابى‌العباس احمدبن على النجاشى، قم، ج 1، 5، 1417؛ احمدبن على نجاشى، فهرست اسماء مصنّفى الشیعة المشتهر ﺑ رجال‌النجاشى، چاپ موسى شبیرى زنجانى، قم 1407.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فرناز گودرزی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده