خویی بنیاد خیریه
معرف
مؤسسه‌اى غیردولتى، عام‌المنفعه و خیریه با هدف تبلیغ و اشاعه اسلام و خدمات‌دهى به مسلمانان به‌ویژه شیعیان اثناعشرى
متن
خویى، بنیاد خیریه، مؤسسه‌اى غیردولتى، عام‌المنفعه و خیریه با هدف تبلیغ و اشاعه اسلام و خدمات‌دهى به مسلمانان به‌ویژه شیعیان اثناعشرى. اندیشه تأسیس چنین مؤسسه‌اى را نخستین بار در 1364ش، سیدمحمدتقى خویى (از فرزندان آیت‌اللّه سیدابوالقاسم خویى*) مطرح کرد. آیت‌اللّه خویى این پیشنهاد را پذیرفت و کلیات اساسنامه آن را تعیین کرد. اما اجراى این طرح به دلیل فشار حکومت بعثى عراق به بیت آیت‌اللّه خویى و نیز جنگ عراق با ایران* تا 1368ش به تأخیر افتاد. در این سال مؤسسه‌اى در لندن با نام بنیاد خیریه خویى (مؤسسة الامام الخوئى الخیریة) به ثبت رسید و پس از انتخاب سیدمحمدتقى خویى به عنوان دبیرکل، فعالیت خود را در آن شهر آغاز کرد (مؤسسة الامام الخوئى الخیریة، 2001، مقدمه عبدالمجید خویى، ص 5؛ همو، 1416، ص 33ـ36).بنیاد خویى برحسب اساسنامه، مؤسسه‌اى خیریه، اسلامى ـ شیعى و عام‌المنفعه است که هدف از تأسیس آن گسترش فرهنگ صحیح اسلام، افزایش سطح آگاهیهاى دینى امت اسلامى به‌ویژه شیعیان اثناعشرى، خدمات‌دهى براى تأمین زندگى مناسب و رسیدگى به مشکلات مسلمانان سراسر جهان براساس توان مؤسسه و اوضاع موجود است (رجوع کنید به همو، 2001، ص 57).بر پایه این‌اهداف، حوزه فعالیت بنیاد نیز به‌این‌ترتیب مشخص شده است: 1) ایجاد و گسترش مراکز نشر آگاهى اسلامى مانند مساجد، مراکز دینى و کتابخانه‌هاى عمومى؛ 2)ایجاد یا کمک به ایجاد مراکز آموزش اسلامى براى کودکان، نوجوانان و جوانان؛ 3) گسترش فرهنگ اسلامى در سراسر جهان از طریق نشر روزنامه و مجله و مطالعات و پژوهشهاى اسلامى و فرستادن واعظ و مبلّغ به نقاط مختلف و تألیف و ترجمه و توزیع کتاب؛ 4) نظارت بر اوقاف و جمعیتهاى خیریه و نهادهایى که براساس قانون یا حکم مرجع اعلاى شیعیان به بنیاد وابسته‌اند؛ 5) تلاش براى برقرارى همکارى بین مؤسسه‌هاى اسلامى شیعه در سراسر جهان و تنظیم مناسبات آنها از طریق برگزارى همایشها و دیدارها و تماسها؛ 6) تهیه امکانات و ارائه خدمات اساسى به شیعیان مانند درمانگاهها، بیمارستانها و یتیم‌خانه‌ها و کمک به آسیب‌دیدگان حوادث گوناگون (همان، ص 57ـ58).همچنین بنابر اساسنامه بنیاد، پس از درگذشت آیت‌اللّه خویى بنیاد باید زیر نظر مرجع اعلاى شیعیان جهان، که از سوى غالب علما و با شهادت حداقل سه چهارم اعضاى شوراى مرکزى بنیاد اعلم شناخته شود، اداره گردد (همان، ص 58). بنیاد شامل سه بخش دبیرکل، شوراى مرکزى و شوراهاى محلى است. آیت‌اللّه خویى اوقاف زیادى در کویت داشته که طبق اساسنامه متولى آن دبیرکل بنیاد است که در رأس بنیاد قرار دارد و خط مشى آن را تعیین مى‌کند و دستورها و تصمیمات او در تمام شعبه‌ها و مراکز بنیاد لازم‌الاجراست. البته شوراى مرکزى مى‌تواند این دستورها را با رأى اکثریت دو سوم اعضا نقض کند و در صورت تخلف دبیرکل از اساسنامه بنیاد یا احراز بى‌کفایتى وى، با اکثریت سه چهارم آرا او را برکنار کند که این تصمیم پس از موافقت مرجع اعلاى شیعیان نافذ است. شوراى مرکزى از مدیران شعبه‌هاى بنیاد در سراسر جهان، که با پیشنهاد دبیرکل و تأیید آیت‌اللّه خویى منصوب شده‌اند، و نیز دو تن از علماى برجسته و سه تن از افراد شاخص و متقى که به فعالیتهاى دینى اهتمام دارند، تشکیل مى‌شود. شوراى مرکزى وظیفه مشورت با دبیرکل براى اداره بنیاد و نظارت شرعى و قانونى بر عملکرد او و طرحهاى اجرایى بنیاد را برعهده دارد. شوراهاى محلى از سه تا پنج تن از اشخاص صلاحیت‌دار محلى تشکیل مى‌شود که وظیفه آنان نظارت بر عملکرد مدیر شعبه و کیفیت اداره شعبه‌هاى بنیاد و اجراى اساسنامه داخلى است. اعضاى این شوراها با پیشنهاد مدیر شعبه‌ها و تأیید دبیرکل یا پیشنهاد دبیرکل و موافقت اکثریت اعضاى شوراى مرکزى تعیین مى‌شوند. مقرّ اصلى بنیاد، شامل دبیرخانه و اداره‌هاى شش‌گانه امور مالى، امور ادارى، امور فنى، امور دینى، امور فرهنگى و اطلاع‌رسانى و روابط عمومى، در لندن است و دبیرکل در صورت تشخیص مى‌تواند مقرّ آن را تغییر دهد (همان، ص 58ـ59، 61). بنیاد خویى داراى شعبه‌ها و مراکزى است که عبارت‌اند از :مرکز نیویورک. این مرکز که بزرگ‌ترین مرکز اسلامى شیعى در امریکاست، در 5 فروردین 1368/ 25 مارس 1989 افتتاح شد. این مرکز داراى کتابخانه‌اى با ده هزار جلد کتاب و سالن اجتماعات 1500 نفره است که در آن مراسم نماز جماعت، سوگوارى، جشنهاى میلاد ائمه و اعیاد دینى برگزار مى‌شود. اجراى عقد ازدواج، نشر کتابهاى اسلامى، جمع‌آورى مبرّات و صدقات و تبلیغات اسلامى از جمله فعالیتهاى این مرکز است. مرکز نیویورک به‌ویژه در ماه رمضان بسیار فعال است (همان، ص 128ـ 132؛ «مؤسسة الامام الخوئى الخیریة: فکرتها و مشاریعها»، ص 559ـ560).مرکز سوانزى . این مرکز در جنوب ولز قرار دارد و از 5 مهر 1370/ 27 سپتامبر 1991 فعالیت خود را آغاز کرده است. ساختمان آن کلیسایى بوده که پس از خریدارى به مرکز بنیاد خویى تبدیل شده و ساختمان مجاور آن نیز به تأسیس مدرسه اختصاص یافته است (مؤسسة الامام الخوئى الخیریة، 2001، ص 121ـ123؛ قس «مرکز الامام الخوئى الاسلامى فى سوانزى»، ص 347ـ348).مرکز لندن. این مرکز که ساختمان آن در ابتدا کلیسا و مدرسه بوده، در 1371ش/ 1992 فعالیت خود را آغاز کرده است. در مرکز لندن مراسم عبادى و مذهبى، دوره‌هاى دروس حوزوى و غیرحوزوى و نیز همایشهاى اسلامى برگزار مى‌شود (مؤسسة الامام‌الخوئى‌الخیریة، 2001، ص 115، 119؛ اسلامى، ص42). بنیاد خویى در منچستر و برادفورد نیز مراکزى تأسیس کرده است (مؤسسة الامام الخویى الخیریة، 2001، ص 61).مرکز پاریس. این مرکز هم‌زمان با مرکز لندن فعالیت خود را آغاز کرد. ساختمان آن کوچک و در حومه شرقى پاریس است. چون در فرانسه به لحاظ قانونى امکان ایجاد مرکزى مانند مرکز لندن وجود ندارد، بنیاد مى‌کوشد با ایجاد جمعیت فرهنگى ـ اسلامى اجازه فعالیت بگیرد. در این مرکز فعالیتهاى مذهبى و خیریه محدودى جریان دارد (همان، ص 124ـ127).مرکز تایلند. این مرکز به صورت مدرسه دارالعلم در 1366ش/ 1987 در بانکوک زیرنظر آیت‌اللّه خویى تأسیس شد و شمارى از طلاب شیعه تایلندى در آن به تحصیلات حوزوى مشغول شدند. این مدرسه زیرنظر بنیاد خویى اداره مى‌شود و محصلان آن را پس از چهار سال تحصیل، براى تبلیغ اسلام به مناطق دورافتاده تایلند، یا در صورت تمایل براى تکمیل تحصیلات به ایران و پاکستان مى‌فرستند. در این مدرسه همچنین کتابهاى دینى به زبان تایلندى ترجمه مى‌شود. در پاتالونگ در جنوب تایلند نیز یک مرکز علمى و فرهنگى در 1377ش/ 1998 تأسیس شده و در 1378ش/ 1999 با پذیرش 35 محصل علوم دینى فعالیت خود را آغاز کرده است. در این مرکز مراسم دینى به مناسبتهاى مختلف برگزار مى‌شود (همان، ص 143ـ146؛ اسلامى، ص 48ـ49).مجموعه فرهنگى امام خویى در هند، بزرگ‌ترین طرح بنیاد خویى تأسیس مرکزى بزرگ در زمینى به مساحت صد هزار مترمربع در اطراف بمبئى بود که در 1369ش/ 1990 به اجرا درآمد. نقشه آن با الهام از بناهاى تاریخى اسلامى طراحى شد که شامل یک مسجد و حسینیه بزرگ، کتابخانه‌اى با ظرفیت پانصد هزار جلد کتاب، پرورشگاه، درمانگاه و بیمارستان یکصد تخت‌خوابى، زمین ورزش، بازار، غذاخورى، مدارس ابتدایى و متوسطه و حوزه علمیه بود. این طرح قرار بود ظرف پنج سال به پایان برسد، اما از 1371ش/ 1992 به‌سبب مشکلات سیاسى پس از واقعه تخریب مسجد بابرى* و نیز درگذشت آیت‌اللّه خویى و قطع وجوهات بنیاد که از وجوهات شرعى بیت وى حاصل مى‌شد، اجراى آن به‌رغم پیشرفت 80% کار متوقف شد (مؤسسة الامام الخوئى الخیریة، 1416، ص 154ـ155؛ همو، 2001، ص 135ـ140؛ انصارى قمى، ص 119ـ121).مجموعه فرهنگى امام خویى در پاکستان. در اسلام‌آباد نیز ساخت مجموعه فرهنگى بزرگى در 1371ش/ 1992 آغاز شد که پس از پنج ماه به دلیل درگذشت آیت‌اللّه خویى و قطع منابع مالى، احداث آن متوقف گردید و از 1377ش/ 1998 بار دیگر ادامه یافت (مؤسسة الامام الخوئى الخیریة، 2001، ص 141ـ142؛ «مؤسسة الامام الخوئى الخیریة: فکرتها و مشاریعها»، ص 565).بنیاد خویى در مونترال کانادا نیز مرکزى براى خدمات‌دهى به مسلمانان دارد (مؤسسة الامام الخوئى الخیریة، 2001، ص 61).یکى از حوزه‌هاى مهم فعالیت بنیاد خویى تلاش براى حفظ هویت اسلامى مسلمانان مهاجر و مقیم در کشورهاى غربى، به ویژه از طریق تربیت فرزندان مسلمانان است؛ به‌همین منظور در لندن مدرسه پسرانه امام صادق علیه‌السلام و مدرسه دخترانه الزهراء، از سطح ابتدایى تا پایان دبیرستان، تأسیس شد. این دو مدرسه ظرفیت پذیرش هفتصد دانش‌آموز را دارند. در نیویورک نیز مدرسه ایمان با ظرفیت 150 دانش‌آموز فعال است. در این مدارس افزون بر دروس رسمى و معمول، به تربیت و آموزش معارف دینى و اسلامى و زبان عربى توجه ویژه‌اى مى‌شود (همان، ص 111ـ112، 133ـ134، مقدمه عبدالمجید خویى، ص 6).بر پایه اساسنامه بنیاد خویى، بنیاد حق مداخله در امور سیاسى را ندارد، مگر در مواردى که به دفاع از حقوق شیعیان اثناعشرى مربوط مى‌شود. یکى از این موارد پس از حمله عراق به کویت در 1369ش بود که فشارهاى حکومت بعثى عراق بر شیعیان این کشور به قیام و تسلط آنان بر بخشهایى از چند شهر شیعه‌نشین انجامید (رجوع کنید به جنگ عراق با کویت*). در این اوضاع بود که آیت‌اللّه خویى گروهى نه نفره را که سیدمحمدتقى خویى دبیرکل بنیاد نیز یکى از اعضاى آن بود، براى اداره امور این مناطق تشکیل داد و خانه محمدتقى خویى را به مرکز فرماندهى این قیام تبدیل کرد (همان، ص 44ـ45، 59؛ فاروق ـ اسلاگلتو اسلاگلت، ص289؛ کول ، ص 549). واکنش حزب بعث* سرکوب شیعیان بود. آیت‌اللّه خویى و فرزندش و سایر نمایندگان آیت‌اللّه خویى نیز دستگیر شدند، که فقط خویى و فرزندش پس از سه روز آزاد شدند، اما پس از آن در حصر خانگى قرار گرفتند (شاکرى، ص 254؛ کاکبرن ، ص 82ـ83). در 1371ش آیت‌اللّه خویى درگذشت و فرزندش محمدتقى خویى نیز در 1373ش در حادثه رانندگى مشکوکى کشته شد. در پى آن عبدالمجید خویى فرزند دیگر آیت‌اللّه خویى به لندن رفت در رأس بنیاد خویى قرار گرفت و با همکارى عراقیهاى در تبعید براى سرنگونى حکومت صدام‌حسین* به فعالیت پرداخت («الشهید محمدتقى الخوئى»، 2004ـ2008؛ کول، همانجا).پس از درگذشت آیت‌اللّه خویى، شوراى مرکزى بنیاد آیت‌اللّه سیدمحمدرضا گلپایگانى* را مرجع اعلاى شیعیان انتخاب و در نامه‌اى در 26 تیر 1372 خواستار نظارت شرعى وى بر فعالیتهاى بنیاد شد. با درگذشت آیت‌اللّه گلپایگانى در 1372ش، آیت‌اللّه سیدعلى سیستانى نظارت بر بنیاد را پذیرفت و شیخ‌محمدمهدى شمس‌الدین*، از علماى برجسته لبنان، را به عنوان نماینده خود براى نظارت بر فعالیتهاى بنیاد معرفى کرد (مؤسسة الامام الخوئى الخیریة، 1416، ص 165ـ170).بنیاد خویى، در دوران سیطره حکومت بعثى صدام، براى دفاع از شیعیان عراق در سطح بین‌المللى راه‌پیمایى، گردهمایى و نشستهاى فراوانى ترتیب داد. همچنین در حوزه حقوق بشر به نحو ایجابى اقداماتى کرد و با مؤسساتى مانند عفو بین‌المللهمکارى داشت و در نشستهاى حقوق بشر در سازمان ملل حضور یافت. در نتیجه این فعالیتهاى گسترده بنیاد خویى در 1377ش/ 1998 به‌عضویت شوراى اقتصادى اجتماعى سازمان ملل پذیرفته شد و در همان سال با سازمان آموزش علوم و فرهنگ اسلامى (آیسیسکو) قرارداد همکارى امضا کرد. براساس این قرارداد برنامه‌هاى فرهنگى مشترکى مانند برگزارى دوره‌هاى تربیت معلم علوم اسلامى و عربى، ترجمه و نشر کتاب، تجهیز کتابخانه‌ها، همایشها و برنامه‌هاى مشترک تحقیقاتى به اجرا درآمده است (همو، 2001، ص 72ـ84، 97ـ103).پس از حمله امریکا به عراق در 1382ش/ 2003 و سقوط رژیم بعث، عبدالمجید خویى به عراق بازگشت و تلاش کرد تولیت حرم امام‌على علیه‌السلام در نجف را به دست گیرد، ولى در همان روزهاى نخست به قتل رسید. بنیاد خویى با تشکیل یک هیئت بین‌المللى‌از وکلاى مجرب به‌پیگیرى قضائى این پرونده، پرداخت (کول، ص555ـ557؛ معد فیاض،1426). پس از این واقعه بر سر جانشینى عبدالمجید خویى و مدیریت اوقاف آیت‌اللّه خویى میان اعضاى خانواده خویى اختلاف افتاد. اماسرانجام عبدالصاحب خویى فرزند دیگر آیت‌اللّه خویى اداره بنیاد در لندن را در دست گرفت. این اختلافات سبب شد تا آیت‌اللّه سیستانى از نظارت شرعى بر فعالیتهاى این بنیاد کناره‌گیرى کند و طرحهاى مهمى مانند احداث مرکز بمبئى و اسلام‌آباد نیز متوقف شود (قاسم قصیر و اسعد حیدر، 2003؛ میاحى، 2010).در حوزه اطلاع‌رسانى، بنیاد خویى ماهنامه النور را به زبان عربى و ماهنامه دیالوگ را به زبانهاى انگلیسى و فرانسه منتشر مى‌کند. البته ماهنامه النور از 1370ش/ 1991 به دو زبان عربى و انگلیسى منتشر مى‌شد که پس از مدتى انتشار نسخه انگلیسى آن به دلایل فنى و ادارى تعطیل شد، اما نسخه عربى آن همچنان در صد صفحه و به صورت رنگى منتشر مى‌شود. این نشریه که به‌تاریخ اسلام، اهل‌بیت، عقاید شیعى و مسائل‌سیاسى، اجتماعى و فرهنگى شیعیان و مسلمانان مى‌پردازد در بسیارى از کشورهاى مهم اسلامى و غربى منتشر مى‌گردد (مؤسسة الامام الخوئى الخیریة، 2001، ص 105ـ110؛ بحرالعلوم، ص 135). ماهنامه دیالوگ براى کشورهاى غربى به‌ویژه سیاستمداران و کارشناسان مسائل خاورمیانه منتشر مى‌شود (مؤسسة الامام الخوئى الخیریة، 2001، ص 72). افزون بر این، دو ماهنامه الغدیر در مرکز لندن و الهدى در مرکز نیویورک با هدف اطلاع‌رسانى درباره فعالیتهاى بنیاد منتشر مى‌شود. این نشریه‌ها حلقه پیوند بنیاد با مهاجران مسلمان در کشورهاى غربى است. بنیاد خویى و مدارس امام صادق و ایمان پایگاه اینترنتى نیز دارند. همچنین بنیاد خویى تاکنون دهها کتاب اسلامى را به زبانهاى انگلیسى و فرانسه ترجمه و منتشر کرده است (همان، ص 94، 120، 130).منابع : غلامرضا اسلامى، غروب خورشید فقاهت: نگرشى بر زندگینامه و آثار و مبارزات مرحوم حضرت آیة‌ا... العظمى آقاى خوئى، تهران 1373ش؛ ناصرالدین انصارى‌قمى، «اسوه علم»، در یادنامه حضرت آیة‌اللّه العظمى آقاى حاج سیدابوالقاسم خوئى، ]قم[ 1372ش؛ محمد بحرالعلوم، «مسیرة المرجعیة المتطورة من خلال تحرک‌الامام الخوئى العلمى و الاجتماعى»، الموسم، ش 17 (1414)؛ حسین شاکرى، «الامام السیدالخوئى: سیرة و ذکریات»، همان؛ «الشهید محمدتقى الخوئى»، مؤسسة الامام الخوئى الخیریة، 2004ـ2008.Retrieved Oct.31, 2010, from http://www.alkhoei.org/ index.php?p=1261228192;قاسم قصیر و اسعد حیدر، «'حزب الدعوة الاسلامیة، یعید تنظیم صفوفه فى العراق، قرار النجف: التحرک ضدالاحتلال الامریکى»، المستقبل، ش 1275، 16 نیسان 2003.Retrieved Oct. 6,2010, from http://www.almustaqbal.com/ stories. aspx?story ID = 6355;اندرو کاکبرن و پاتریک کاکبرن، صدام‌الخارج من تحت الرماد: ولادة صدام‌حسین من جدید، ترجمة انور بغدادى، ]بى‌جا[ 1412/2000؛ «مرکز الامام الخوئى الاسلامى فى سوانزى»، الموسم، ش 17 (1414)؛ معد فیاض، «مؤسسة الخوئى تکلف هیئة قضاة دولیین لمتابعة قضیة مقتل عبدالمجید الخوئى المتهم فیها مقتدى الصدر»، الشرق الاوسط، ش 9778، 1 شعبان 1426.Retrieved Oct.31, 2010, from http://www.aawsat.com/ details. asp? section= 4 & article = 321549 & issueno = 9778;مؤسسة الامام الخوئى الخیریة، تقریر موجز حول بعض خدمات و نشاطات فروع و مراکز مؤسسة الامام الخوئى الخیریة : ؛ همو، 1989ـ 2001، لندن ?] 2001[تقریر موجز حول خدمات و نشاطات فروع و مراکز مؤسسة الامام الخوئى الخیریة خلال ؛ سبعة اعوام، لندن ?]1416/ 1996[«مؤسسة‌الامام الخوئى الخیریة: فکرتها و مشاریعها»، الموسم، ج 2، ش 6 (1410)؛ حیدرعباس میاحى، «اللعبة الاخیرة ضد مرجعیة الشیخ الیعقوبى»، البیت العراقى.Retrieved Oct.31, 2010, from http://www.iraqihome.com/ June 2007-1/ 207.htm; Juan Cole, "The United States and Shi`ite religious factions in post-Ba`thist Iraq", The Middle East journal, vol.57, no.4 (Autumn 2003); Marion Farouk-Sluglett and Peter Sluglett, Iraq since 1958: from revolution to dictatorship, London 2003.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

جواد حسن پور

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده