خوست
معرف

خُوسْت، نام ولایت و دو شهر در افغانستان.

متن


خُوسْت، نام ولایت و دو شهر در افغانستان.۱) ولایت. این ولایت از ولایات مرزى افغانستان در همسایگى پاکستان است. قسمت عمده آن کوهستانى است و رشته‌کوه سفیدکوه در آن امتداد دارد. رود کیتو در آن جارى است. آب مصرفى این ولایت از آبراهه، چشمه و قنات تأمین مى‌شود (>فرهنگ جغرافیاى تاریخى و سیاسى افغانستان< ، ج ۶، ص ۶۲۴). اهالى به کشاورزى و باغدارى و دامدارى اشتغال دارند. گندم، جو، حبوبات، سبزى و از فراورده‌هاى باغى توت، زردآلو، لیمو و نارنج از محصولات عمده آنجاست (رجوع کنید به دولت‌آبادى، ص ۱۶۶؛ >فرهنگ جغرافیاى تاریخى و سیاسى افغانستان<، ج ۶، ص ۶۲۰، ۶۲۲؛ قاموس جغرافیائى افغانستان، ذیل مادّه). بیشتر ساکنان آن پشتونها هستند (دوپرى ، ص ۷۲). اقوام خوکیائى، تَنى و قبایل على‌خیل، مَنْگَل و وزیرى از اقوام ساکن در این ولایت‌اند (فیض محمد، ص ۱۱۶، ۱۲۳؛ قاموس جغرافیائى افغانستان، همانجا؛ فرخ، ص ۷۳، ۷۵، ۷۷). همچنین تعدادى هندو که عمدتآ به تجارت مشغول‌اند در ولایت خوست به سر مى‌برند (همانجاها).پیش از آنکه خوست در ۱۳۸۱ش به ولایت تبدیل شود (رجوع کنید به دولت‌آبادى، ص ۲۷۰) با عنوان «لُوْى وُلُسْوالى» (کوچک‌تر از ولایت) با پنج علاقه‌دارى (کمابیش برابر با دهستان) و شهرهاى یعقوبى، على‌شیر، مندوزائى و المرد جزو ولایت پکتیا بود (رجوع کنید به اتلس جمهورى دموکراتیک افغانستان، ص a۴ و نقشه ص ۵ـ۶؛ نیز رجوع کنید به دولت‌آبادى، همانجا).۲) شهر. این شهر، مرکز ولایت خوست، در حدود بیست کیلومترى مرز پاکستان واقع است و با کابل در حدود ۲۳۸ کیلومتر فاصله دارد (قاموس جغرافیائى افغانستان، همانجا). شهر خوست قدمت چندانى ندارد و از شهرهاى جدید افغانستان به شمار مى‌رود. به نوشته الفینستون (ص ۱۶۴)، در اوایل سده سیزدهم، به سبب درگیرى میان اقوام ناحیه، اتحادیه‌اى به نام «سیاه و سفید» در خوست ایجاد شد. در زمان جنگهاى افغان و انگلیس، به‌ویژه در ۱۲۹۵/ ۱۸۷۸ و ۱۲۹۷/۱۸۸۰، خوست به سبب نزدیکى به مرز از محلهاى ورود نیروهاى انگلیسى بود و نقش عمده‌اى در مبارزه با انگلیسیها داشت (رجوع کنید به فرخ، ص ۱۹۸، ۳۰۷، ۳۷۵، ۴۳۹). در ۱۳۰۸ش، خوستیها و بسیارى از افغانهاى غَلَجى به رهبرى ملاعبداللّه، معروف به ملاى‌لنگ، در مخالفت با اصلاحات امان‌اللّه در ۱۳۰۱ش/۱۹۲۲، از جمله استفاده از تقویم هجرى شمسى به جاى هجرى قمرى و رفع حجاب از زنان قیام کردند (رجوع کنید به انصارى، ص ۱۰۵؛ استوارت ، ص ۴۱ـ۴۳، ۴۷؛ ایوانس ، ص ۱۲۹؛ رجوع کنید به نیز براى اطلاع بیشتر از این اصلاحات رجوع کنید به امان‌اللّه‌خان*). این قیام سرکوب و ملاى‌لنگ اعدام شد (رجوع کنید به استوارت، ص ۴۷)، اما وقتى حبیب‌اللّه، مشهور به بچه‌سقا*، بر امان‌اللّه شورید و اقوام و طوایف جنوبى پشتون* را براى تصرف کابل در خوست جمع کرد، خوست به مرکز مهم سیاسى و نظامى تبدیل شد (رجوع کنید به مولایى، ج ۱، ص ۱۹۳ـ۱۹۴؛ نیز رجوع کنید به پولادا ، ص ۱۸۳ـ۱۸۴). این شورش در نهایت به کناره‌گیرى امان‌اللّه و استیلاى بچه‌سقا در افغانستان در ۱۳۰۸ش انجامید (رجوع کنید به انصارى، ص ۱۲۵).در دهه‌هاى نخستینِ سده چهاردهم شمسى، به سبب مراودات تجارى میان خوست با شهرهاى مرزى پاکستان مانند پاراچنار* و نیز ورود کالاهاى تجارى هند به این شهر، بازار خوست، به نام مَتون، رونق گرفت و به‌تدریج (به‌ویژه در حدود ۱۳۴۷ش) بر توسعه تجارى شهر افزوده شد (رجوع کنید به گروتس‌باخ ، ص ۸۳ـ۸۴؛ قاموس جغرافیائى افغانستان، همانجا؛ دولت‌آبادى، ص ۱۶۷). در ۱۳۶۸ش، خوست و پایگاه نظامى دارگهى، در پانزده کیلومترى شمال‌شرقى شهر، به دست مجاهدین مسلمان افغانى، به فرماندهى جلال‌الدین حقانى، افتاد؛ در این زمان خوست راه اصلى تدارکاتى نیروهاى مجاهدین در پاکستان بود. در ۱۳۷۰ش، نخستین شوراى سراسرى فرماندهان جهادى در آنجا تشکیل شد (گاهشمار رویدادهاى افغانستان در سال ۱۳۶۸، ص ۱۵۶ـ۱۵۷؛ کامگار، ص ۱۸۳). در ۱۳۷۳ش، پس از پیوستن نیروهاى جلال‌الدین به طالبان، خوست به دست طالبان افتاد و به‌تدریج محل تجمع و آموزش نظامى شد (رجوع کنید به رشید، ص ۱۰۴ـ۱۰۵؛ کامگار، ص ۳۰۵؛ نیز رجوع کنید به سیستانى، ص ۱۹۶ـ۱۹۷). سقوط شهر خوست و دگرگونیهاى آن دولت نجیب‌اللّه، رئیس‌جمهور، را با بحران مواجه کرد (رجوع کنید به سیستانى، همانجا). در واقعه حمله و ورود نیروهاى امریکایى به افغانستان در ۱۳۸۰ش، خوست آسیب بسیار دید (رجوع کنید به همشهرى، سال ۱۰، ش ۲۶۰۵، ۸ دى ۱۳۸۰، ص ۲۳).در منابع قدیم همچنین از شهر دیگرى با نام خوست با ضبطهاى مختلفِ خَوْست، خَوْشت، خَسْت، خاست، خاشت یاد شده است (براى نمونه رجوع کنید به یعقوبى، ص ۲۸۸؛ اصطخرى، ص ۲۷۶؛ مقدسى، ص ۲۹۶؛ سمعانى، ج ۲، ص ۳۰۷؛ یاقوت حموى، ذیل مادّه). این شهر در ناحیه تخارستان و از توابع بلخ بود. خوست در سده چهارم شهرى کوچک و پردرخت بود (مقدسى، ص ۳۰۳؛ نیز رجوع کنید به یاقوت حموى، همانجا). این شهر امروزه، گاه با نام خوست و فرنگ، یکى از دهستانها یا «علاقه‌دارى»هاى شرق ولایتِ بغلان* است (رجوع کنید به >فرهنگ جغرافیاى تاریخى و سیاسى افغانستان<، ج ۱، ص ۱۰۶). ابوصالح حَکَم‌بن مبارک خاستى، محدّث (متوفى ۲۱۳)، به این شهر منسوب است (رجوع کنید به سمعانى، ج ۲، ص ۳۰۷ـ۳۰۸).



منابع : اتلس جمهورى دموکراتیک افغانستان، کابل: جیوکارت پولند، ]بى‌تا.[؛ رئاتالى استوارت، جرقه‌هاى آتش در افغانستان، ترجمه و نگارش یارمحمد کوهسار ـ کابلى، پیشاور ۱۳۸۰ش؛ اصطخرى؛ فاروق انصارى، تحولات سیاسى و اجتماعى افغانستان: ۱۳۱۲ـ ۱۲۵۹ش/ ۱۹۳۳ـ۱۸۸۰م، بررسى موردى قندهار، تهران ۱۳۸۱ش؛ بصیراحمد دولت‌آبادى، شناسنامه افغانستان، تهران ۱۳۸۲ش؛ احمد رشید، طالبان : اسلام، نفت و بازى بزرگ جدید، ترجمه اسداللّه شفایى و صادق باقرى، ]تهران[۱۳۷۹ش؛ سمعانى؛ محمداعظم سیستانى، مقدمه‌یى بر کودتاى ثور و پیامدهاى آن در افغانستان، ]کابل [۲۰۰۰؛ مهدى فرخ، تاریخ سیاسى افغانستان، قم ۱۳۷۱ش؛ فیض محمد، نژادنامه افغان، مقدمه، تحشیه و تعلیقه از کاظم یزدانى، چاپ عزیزاللّه رحیمى، قم ۱۳۷۲ش؛ قاموس جغرافیائى افغانستان، چاپ محمدحکیم ناهض، کابل: انجمن آریانا دائرة‌المعارف، ۱۹۵۶ـ۱۹۶۰؛ جمیل‌الرحمان کامگار، کرونولوژى حوادث تاریخى افغانستان: از تأسیس جمهوریت تا بمیان آمدن اداره انتقالى افغانستان، کابل ۱۳۸۲ش؛ گاهشمار رویدادهاى افغانستان در سال ۱۳۶۸، به کوشش هرمز مقصودى، تهران: وزارت امور خارجه، ستاد پشتیبانى افغانستان، ۱۳۷۷ش؛ اروین گروتس باخ، جغرافیاى شهرى در افغانستان، ترجمه محسن محسنیان، مشهد ۱۳۶۸ش؛ مقدسى؛ میراحمد مولایى، خاطرات و تاریخ (افغانستان ۱۳۴۴ـ۱۳۰۲ش)، تهران ۱۳۸۱ش؛ نقشه راهنماى افغانستان، مقیاس ۰۰۰، ۶۰۰،۱:۱ تهران : گیتاشناسى، ۱۹۹۴؛ یاقوت حموى؛ یعقوبى، البلدان؛Louis Dupree, Afghanistan, Karachi ۱۹۹۷; Mountstuart Elphinstone, An account of the kingdom of Caubul and its dependencies in Persia, Tartary and India, Graz ۱۹۶۹; Martin Ewans, Afghanistan: a short history of its people and politics, New York ۲۰۰۲; Historical and political gazetteer of Afghanistan, ed. Ludwig W. Adamec, Graze, vol.۱: Badakhshan province and northeastern Afghanistan, ۱۹۷۲, vol. ۶: Kabul and southeastern Afghanistan, ۱۹۸۵; Leon B. Poullada, Reform and rebellion in Afghanistan, ۱۹۱۹-۱۹۲۹: King Amonullah&#۳۹;s failure to modernize a tribal society, Ithaca ۱۹۷۳.


نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فاروق انصاری و معصومه بادنج

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده