خورموسی
معرف
شاخابه‌اى عریض و طولانى در ساحل شمالى خلیج‌فارس در جنوب استان خوزستان
متن
خورموسى، شاخابه‌اى عریض و طولانى در ساحل شمالى خلیج‌فارس در جنوب استان خوزستان. خورموسى در شهرستان بندر ماهشهر* جریان دارد. این خور در واقع مانند زبانه‌اى دریایى (خلیج کوچک) است که در خشکى پیشروى کرده و از شمال تا بندر ماهشهر و از مغرب گاهى تا رود بهمنشیر* امتداد مى‌یابد. دهانه آن حدود 150 متر و متوسط پهناى آن حدود 37 کیلومتر است که در نزدیکى بندر امام خمینى* به حدود دو کیلومتر مى‌رسد و تا مسافت حدود 77 کیلومتر تا شمال و شمال‌غربى امتداد مى‌یابد، سپس به سوى مشرق متمایل مى‌شود و به بندر ماهشهر منتهى مى‌گردد (رزم‌آرا، ص 68؛ سلطانى بهبهانى، ص 115). عمق آن از بیست تا چهل متر متغیر است که این عمق نسبتآ زیاد، موجب شده تا کشتیهاى اقیانوس‌پیما به راحتى در آن رفت و آمد کنند (سلطانى بهبهانى، همانجا).بندرهاى بوزى واقع در انتهاى خورِدورق و بندر ماهشهر و بندر امام‌خمینى از بندرهاى واقع در ساحل خورموسى است. بندر امام‌خمینى در فاصله حدود 92 کیلومترى از دهانه آن و در کرانه شمالى خور قرار دارد. این بندر را تا اوایل سده چهاردهم به نام خورموسى مى‌خواندند (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 90، ص 30؛ نیز ← بندر امام خمینى*). خورموسى دو جزیره پست غیرمسکونى دارد؛ بونه/ بنه که جزیره‌اى طویل است و دارا/ دَرا (یا دیره) که جزیره‌اى باتلاقى است (← نوربخش، ص 49، 422ـ423). همچنین تعدادى جزیره پست و باتلاقى و غیرمسکونى دیگر هم دارد که به هنگام مدّ به زیر آب مى‌روند و این امر، برخى مواقع موجب گمراهى ناخدایان مى‌شود (شاه‌حسینى، ص 4). در دهانه خورموسى چندین آبتل (پشته زیرآبى) وجود دارد که گاه موجب به گل نشستن کشتیها مى‌شود (همانجا). شدیدترین جریان کشندى در مدخل خورموسى در هنگام جزر در کِهکشند (جزر کمینه در شب هفتم، بیست‌ودوم و بیست‌وسوم ماه قمرى) 5ر4 گره معادل 33ر8 کیلومتر در ساعت، و در خلال مد در مِهْکشند (بالاترین مد) 5ر3 گره، معادل 48ر6 کیلومتر در ساعت است (همان، ص 5).پیدایى خورموسى احتمالا به این ترتیب بوده که زمینهاى جنوبى خوزستان از رسوبات رودها پدید آمده، اراضى قسمت غربى ساحلى را رود کارون و زمینهاى بخش شرقى را رود هندیان پدید آورده و قسمت میانى خالى مانده و دریا در آن پیشروى کرده است که امروزه خورموسى خوانده مى‌شود (امام شوشترى، ص 56). امام شوشترى (همانجا) در وجه تسمیه خورموسى آن را نام ناخداى معروفى دانسته که خور به او منسوب شده و به نقل از شخصى ضبط «هورمورا» را نیز براى آن آورده است.امروزه دو بندر ماهشهر و امام خمینى در خورموسى، در زمینه بارگیرى و صدور فراورده‌هاى نفتى و ترخیص کالا فعال‌اند. این دو بندر از طریق راه‌آهن سراسرى ایران و یک جاده شوسه با شهرهاى استان مرتبط‌اند. همچنین خطوط لوله‌اى، گاز طبیعى و نفت خام و فراورده‌هاى نفتى پالایشگاه آبادان را به این بنادر حمل مى‌کند (← رشیدیان، ص 223ـ224؛ نقشه کامل ایران امروز)، به همین سبب خورموسى یکى از مراکز عمده کشتیرانى در خلیج فارس محسوب مى‌شود.منابع : محمدعلى امام شوشترى، تاریخ جغرافیائى خوزستان، تهران 1331ش؛ حاج‌على رزم‌آرا، جغرافیاى نظامى ایران: خوزستان، تهران 1320ش؛ نیره‌زمان رشیدیان، نگاهى بتاریخ خوزستان، تهران 1371ش؛ سلطانعلى سلطانى‌بهبهانى، «بنادر ایران در خلیج‌فارس»، در خلیج‌فارس، ج 1، ]تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1342ش[؛ شاه‌حسینى، «خورموسى و بندر ماهشهر»، ماهنامه آبزیان، سال 6، ش 12 (اسفند 1374)؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور جمهورى اسلامى ایران، ج :90 آبادان، تهران: اداره جغرافیائى ارتش، 1365ش؛ نقشه جمهورى اسلامى ایران : براساس تقسیمات کشورى، مقیاس 000، 600،1:1، تهران: گیتاشناسى، 1383ش؛ نقشه عملیات مشترک (زمینى): آبادان، مقیاس 000،1:250، تهران: اداره جغرافیائى ارتش جمهورى اسلامى ایران، 1363ش؛ نقشه کامل ایران امروز، مقیاس 000، 600،1:1، تهران: گیتاشناسى، 1386ش؛ حسین نوربخش، خلیج‌فارس و جزایر ایرانى، ]تهران [1362ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

خسرو خسروی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده