خورشید ابراهیم زکی ← ابراهیم زکی خورشید
معرف
خورشید ابراهیم‌زکى ← ابراهیم زکى خورشید#
متن
خورشید ابراهیم‌زکى ← ابراهیم زکى خورشیدNNNNخورشیداحمدپاشا، صدراعظم عثمانى در قرن سیزدهم. او ابتدا غلام چرکس* تبار سلیم سرّى‌پاشا، والى روم‌ایلى، بود. پس از درگذشت سرّى‌پاشا، خورشیداحمد نزد برخى از رجال دربار خدمت کرد (← جودت پاشا، ج 12، ص 59؛ د.ا.د.ترک، ذیل مادّه). خورشیداحمد پس از جلوس سلیم سوم (1204) رکابدار وى شد (د.ا.د.ترک، همانجا و ذیل «حسین‌پاشا، کوچک»). در جریان لشکرکشى ناپلئون به مصر در 1212/ 1798، خورشیداحمد در جنگهاى آن سرزمین شرکت جست و در 1217 با عنوان میرمیرانى (بیگلربیگى) به حکومت اسکندریه رسید و عنوان پاشا نیز گرفت (جودت‌پاشا، همانجا؛ لوتسکى ، ص 38 به بعد). محمدعلى پاشا که در این زمان زمام حکومت مصر را عملا به دست داشت، دو حاکم اعزامى از استانبول را یکى بعد از دیگرى وادار به ترک قاهره کرد. او در اوایل صفر 1219 از خورشیدپاشا دعوت کرد تا در قلعه قاهره بر کرسى حکومت نشیند. خورشیداحمد که پس از استقرار در قاهره محمدعلى‌پاشا را مسئول اکثر نابسامانیهاى مصر مى‌دانست، درصدد برآمد موافقت باب‌عالى را جلب کند تا با دادن مقامهایى در خارج از مصر، وى را از آن سرزمین دور کنند، اما محمدعلى قیامهایى برضد خورشیدپاشا برانگیخت. خورشیدپاشا ابتدا در قلعه قاهره پناه گرفت و سرانجام مصر را ترک کرد و حکومت عثمانى به ناگزیر، حکومت محمدعلى‌پاشا بر مصر را در 1220 پذیرفت (جودت‌پاشا، ج 7، ص 277، ج 8، ص 24ـ26؛ کارال ، ج 5، ص 125ـ126؛ دانشمند ، ج 4، ص 81ـ82).خورشیداحمدپاشا بعد از آن به حکومت سلانیک، بوسنه، نیش، موره و بالاخره روم‌ایلى منصوب گردید و با مقام سرعسکرى مأمور سرکوب قیام صربها شد که از 1218 ادامه داشت (د.ا.د.ترک، ذیل مادّه). او در این مأموریت طولانى توفیقهایى به دست آورد و در 27 شعبان 1227، به صدارت رسید، اما همچنان درگیر سرکوب قیام صربها بود. او که پس از سرکوب مرحله اول قیام صربها، در اواخر 1229 به استانبول برگشته بود، به سبب اطلاع از نیت سلطان‌محمود دوم مبنى بر سرکوب اوجاق ینى‌چرى، وقتى گروهى از ینى‌چریها در اوایل ربیع‌الاول 1230 بر فرمانده خود شوریدند و او را به قتل رساندند، درصدد برآمد تا به یارى نهادهاى نظامى دیگر، قصد سلطان را عملى سازد، لیکن به علت کارشکنى حالت‌افندى، که ضمن برخوردارى از حمایت اوجاق ینى‌چرى، بر پادشاه هم نفوذ داشت، کارى از پیش نبرد و در 18 ربیع‌الآخر 1230 معزول گردید (← جودت‌پاشا، ج 9، ص 131، 196، ج 10، ص 108ـ 110، 113ـ116، 143، 182ـ184، ج 12، ص 55، 59؛ دانشمند، ج 4، ص 101ـ102؛ یورگا ، ج 5، ص 178، 192ـ193؛ کارال، ج 5، ص 106). خورشید احمدپاشا که پس از برکنارى از صدارت محکوم به اقامت در تکیرداغ شده بود، مدتى بعد مشمول عفو گردید. آنگاه به حکومت بوسنه، بعد سلانیک و سپس آناطولى منصوب شد (د.ا.د.ترک، همانجا) و در 1232 مأمور سرکوب قیام حلب گردید (یورگا، ج 5، ص 199). وقتى على‌پاشا تپه‌دَلَنْلى*، حاکم یانیه ، درنتیجهتحریکات حالت‌افندى راه عصیان در پیش گرفت، باب عالى در جمادى‌الاولى 1235 خورشیدپاشا را ضمن منصوب‌نمودن به حکومت موره، با مقام سرعسکرى، فرمانده کل عملیات قلع‌وقمع قیام مذکور ساخت (د.ا.ترک، ج 1، ص 346؛ آقشین ، ص 98ـ99). تپه‌دلنلى با تدارک ارزاق و مهمات زیاد در قلعه یانیه پناه گرفت و خورشیدپاشا قلعه را محاصره کرد، که نزدیک به دو سال ادامه یافت (جودت‌پاشا، ج 11، ص 52ـ55، 59ـ60؛ دانشمند، ج 4، ص 103ـ104؛ د.ا.ترک، ج 1، ص 347). خورشیدپاشا جاسوسانى به میان مدافعان قلعه فرستاد و به او وعده امان‌نامه داد. حالت‌افندى از صدور امان‌نامه جلوگیرى کرد و خورشیدپاشا به جاى ارسال آن، فرمان ساختگى قتل تپه‌دلنلى را فرستاد و وى در جمادى‌الاولى 1237 کشته و سرش به استانبول فرستاده شد (جودت‌پاشا، ج 12، ص 31ـ33؛ کارال، ج 5، ص 113؛ براى متن فرمان ساختگى ← جودت‌پاشا، ج 12، ص220ـ221). پس از آن، قیام یونانیهاى موره نیز شدت یافت (جودت‌پاشا، ج 11، ص 146 به بعد، ج 12، ص 22 به‌بعد؛ کارال، ج 5، ص 112 به‌بعد). خورشیدپاشا سرگرم تدارک سرکوب این قیام بود که در ربیع‌الاول 1238 در ینى‌شهر درگذشت (جودت‌پاشا، ج 11، ص 59؛ یورگا؛ د.ا.د.ترک، همانجاها).منابع : احمد جودت‌پاشا، تاریخ جودت، استانبول 1309؛Sina Ak(in, "Siyasal tarih", in T(rkiye tarihi, ed. Sina Ak(in, vol.3, I(stanbul 1990; I(smail Hami Dani(mend, I(zahl Osmanl tarihi kronolojisi, I(stanbul 1971-1972; I(A, s.v. "Ali Pa(a, Tepedelenli" (by M. Cavid Baysun); Nicolae Iorga, Osmanl I(mparatorlug(u tarihi, tr. Nil(fer Ep(eli, I(stanbul 2005; Enver Ziya Karal, Osmanl tarihi, vol.5, Ankara 1999; Vladimir Borisovich Lutskii, Modern history of the Arab countries, Moscow 1969; TDVI(A, s.vv. "H(seyin Pa(a, K(((k" (by Nejat G(y(n(), "Hur(id Ahmed Pa(a" (by Cevdet K(((k).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رحیم رئیس نیا

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده