خور(۲) ← خور و بیابانک
معرف
خور(2) ← خور و بیابانک#
متن
خور(2) ← خور و بیابانکNNNNخُوَر، زبان ← دَردى، زبانهاNNNNخُوراسْگان، شهرى در استان اصفهان در مرکز ایران. این شهر در مشرق بخش مرکزىِ شهرستان اصفهان، در حدود هفت کیلومترى مشرق شهر اصفهان، در مسیر راه اصلى اصفهان ـ یزد و در ارتفاع حدود 560،1 مترى در دشت واقع است و به‌سبب توسعه شهر اصفهان به‌سمت مشرق، تقریبآ جزو بافت شهرى اصفهان شده است (←مهریار، ج 1، ص 349). آب و هواى آن معتدل خشک است. میانگین گرم‌ترین روزها در تیر حدود ْ42 و سردترینِ آن در بهمن به حدود ْ12- مى‌رسد. میانگین بارش سالانه آن حدود 121 میلیمتر است (← سازمان هواشناسى کشور، ص 34).زاینده‌رود در جنوب شهر جریان دارد. چشمه خوراسگان، از قدیم‌ترین چشمه‌هایى که آب شرب اصفهان را تأمین مى‌کند، در این شهر است. یکى از دو مظهر این چشمه در محله باغ‌مراد است که در دوران دیالمه (حک: 320ـ 448) به شکل خندقى اطراف قلعه طبرک* را احاطه کرده بود (شفقى، ص 105ـ106).شغل بیشتر مردم آن کارگرى و فرش‌بافى است (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 71، ص 108). در سرشمارى 1385ش، جمعیت شهر 063،86 تن ضبط شده است (← مرکز آمار ایران، ذیل «استان اصفهان»).برخى از آثار تاریخى شهر عبارت‌اند از: قلعه طبرک متعلق به دوره دیالمه، امامزاده ابوالعباس، امامزاده شاه‌اسحاق، امامزاده شاه‌خیادان و امامزاده شاه‌مرقیون (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، همانجا).پیشینه. نام آن در منابع به صورتهاى خَراسَکان، خَراسْکان، خوراسکان، خُراسکان و خوراسکون هم آمده است (← سمعانى، ج 2، ص 338؛ یاقوت حموى، ذیل «خَرَاسَکان»؛ غفارى کاشانى، ص 688؛ جناب اصفهانى، ص 19؛ جابرى انصارى، ص 104). واژه خور در خوراسگان مخفف خورشید، و آس/ آسه همان اسان صفت فاعلى از مصدر آمدن است، زیرا این شهر در قسمت مشرق اصفهان قرار دارد و محل برآمدن خورشید است. پسوند گان صورت دیگرى از «ان» است که در واژه مُهرگان هم دیده مى‌شود و به معناى کثرت و نسبت است (مهریار، ج 1، ص350ـ351).در اوایل سده پنجم، ابونعیم اصفهانى در وصف شهرها و رستاقهاى اصفهان نامى از خوراسکان نبرده اما در ذکر بزرگان اصفهان از دو محدّث خراسکانى نام قرن دوم یاد کرده است (← ادامه مقاله).این شهر در قرن هفتم از قراى اصفهان به شمار مى‌رفت (← یاقوت حموى، همانجا). در 1013 شاه‌عباس اول در پى کوچاندن ارمنیان به اصفهان، تعدادى از آنان را در خوراسگان جاى داد (اسکندرمنشى، ج 2، ص 668؛ درهوهانیان، ص60).در دوره ناصرى خوراسگان از قراى معتبر بلوک جى و قصبه آن محسوب مى‌شد که پنبه کاغذى آن ممتاز و مشهور بود (افضل‌الملک، ص 75ـ76؛ اعتمادالسلطنه، ج 4، ص 2373ـ 2374).در 1323ش، خوراسگان از آبایهاى دهستان جى شهرستان اصفهان از استان دهم (اصفهان) بود (← ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت احوال، ج 3، ص 247). در حدود 1332ش، رزم‌آرا (ج 10، ص 80) خوراسگان را قصبه دهستان جى با 936،8 تن جمعیت معرفى کرده و صنایع‌دستى زنان آنجا را قالیچه و جاجیم ذکر نموده است. این آبادى در 1342ش، شهر شد (← ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، ذیل «استان اصفهان»).شمارى از عالمان و هنروران به خوراسگان منسوب‌اند : میرزاعبدالخالق خوراسگانى، از خوشنویسان و نازک‌کاران قرن سیزدهم و کاتب قرآن بسیار نفیسى به تاریخ 1248؛ محمدابراهیم‌بن حاج‌ابوالحسن زرکش خوراسکانى اصفهانى، خطاط و نویسنده قرن سیزدهم؛ میرزامحمد خوراسگانى متخلص به امید (فرزند باقرشاه خوراسگانى) شاعر و ادیب؛ میرزاعبداللّه فرزند محمدحسن خوراسگانى، معروف به وثوق‌العلما، از نویسندگان قرن چهاردهم که عقائدالمؤمنین در اصول‌الدین و منظومة‌العقاید از آثار اوست؛ محمدباقر خوراسگانى اصفهانى از خوشنویسان ثلث و نسخ نیمه اول قرن چهاردهم که قرآن نفیسى به خط نسخ جلى براى فتحعلى‌شاه نوشته است (← ابونعیم اصفهانى، ج 1، ص 118، ج 2، ص 8؛ همائى، ص 127، 213؛ مهدوى، 1386ش، ج 1، ص 84ـ85؛ همو، 1348ش، ص 422؛ نیز براى اطلاعات بیشتر ← جعفریان، ص 49ـ51).منابع : ابونعیم اصفهانى، کتاب ذکر اخبار اصبهان، چاپ سون ددرینگ، لیدن 1931ـ1934، چاپ افست تهران ]بى‌تا.[؛ اسکندرمنشى؛ اعتمادالسلطنه؛ غلامحسین افضل‌الملک، سفرنامه اصفهان، چاپ ناصر افشارفر، تهران 1380ش؛ ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت احوال، کتاب جغرافیا و اسامى دهات کشور، ج 3، تهران 1331ش؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى. دفتر تقسیمات کشورى، عناصر و واحدهاى تقسیمات کشورى: آذر 1385، ]تهران 1385ش[؛ محمدحسن جابرى انصارى، تاریخ اصفهان و رى و همه جهان، ]اصفهان[ 1321ش؛ رسول جعفریان، «عالمان و اندیشوران خوراسگان در چند سده گذشته»، فرهنگ اصفهان، سال 1، ش 2 و 3 (بهار 1375)؛ على جناب اصفهانى، الاصفهان، چاپ عباس نصر، اصفهان 1371ش؛ هاروتون درهوهانیان، تاریخ جلفاى اصفهان، ترجمه لئون میناسیان و محمدعلى موسوى فریدنى، اصفهان 1379ش؛ رزم‌آرا؛ سازمان هواشناسى کشور، سالنامه آمارى هواشناسى : 76ـ 1375، تهران 1378ش؛ سمعانى؛ سیروس شفقى، جغرافیاى اصفهان، اصفهان 1353ش؛ ابوالحسن غفارى کاشانى، گلشن‌مراد، چاپ غلامرضا طباطبائى مجد، تهران 1369ش؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور جمهورى اسلامى ایران، ج :71 اصفهان، تهران: اداره جغرافیائى ارتش، 1367ش؛ مرکز آمار ایران، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن :1385 نتایج تفصیلى کل کشور، 1385ش.Retrieved Jun. 22, 2010, from http://www.sci.org.ir/ portal/ faces/public/census 85/census 85. natayej/ census 85. rawdata;مصلح‌الدین مهدوى، اعلام اصفهان، تصحیح، تحقیق و اضافات غلامرضا نصراللّهى، اصفهان 1386ش ـ ؛ همو، تذکرة‌القبور، یا، دانشمندان و بزرگان اصفهان، اصفهان 1348ش؛ محمد مهریار، فرهنگ جامع نامها و آبادیهاى کهن اصفهان، اصفهان 1382ـ 1387ش؛ جلال‌الدین همائى، تاریخ اصفهان: مجلد هنر و هنرمندان، چاپ ماهدخت بانوهمایى، تهران 1375ش؛ یاقوت حموى.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فرزانه ساسان پور

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده