خور(۱) یا خلیج کوچک
معرف
پدیده طبیعى آبى که عمدتآ در دهانه رودخانه‌ها ایجاد مى‌شود
متن
خور(1) یا خلیج کوچک، پدیده طبیعى آبى که عمدتآ در دهانه رودخانه‌ها ایجاد مى‌شود. خور در واقع پیشروى آب دریا به‌صورت بریدگى پهنى در خشکى است که به‌سبب ریخت‌شناسى (مورفولوژى) خاص ساحلى و مقاومت کم سنگها و امواج سنگین دریا، در جایى که رودخانه به دریا مى‌ریزد یا در محلى که جزر و مدّ دریا و جریان آب رودخانه به هم مى‌رسند، ایجاد مى‌شود (فشارکى، ذیل "Bay"؛ شایان، ذیل "Estuary").این اصطلاح بیشتر براى این پدیده طبیعى در خلیج‌فارس به‌کار مى‌رود، مانند خور عبداللّه* میان شبه‌جزیره فاو (در عراق) و جزیره بوبیان (در کویت)، خورموسى* و خور میناب* در استان هرمزگان. به دره‌هاى زیر آبى خلیج‌فارس نیز خور مى‌گویند (جعفرى، ذیل واژه). برخى خورها مانند خورعبداللّه و خورموسى و خورهاى بندرهاى گناوه و ریگ (در استان بوشهر) و خورمیناب، برخلاف خورمِلْح و سِلِچ، واقع در زمینهاى باتلاقى غرب بندر امام خمینى*، براى کشتیرانى مناسب‌اند (شاه‌حسینى، ص 4). بندر خورجان، خورشعبى، خورابوالخیر و خورباشى از جمله بنادر خلیج‌فارس‌اند که به‌سبب قرارگرفتن در کنار خور، بندر شده‌اند (← دلدم، ص 333). در دو سه دهه اخیر در برخى از این خورها در سواحل ایران (مانند بندر ماهشهر و بندر امام خمینى) اسکله و بندر ساخته‌اند. آب خورها هنگام جزر و مد در نوسان است گاهى آب دریا در برخى از خورها زمینهاى گسترده‌اى از سواحل را دربرمى‌گیرد و کرانه‌ها باتلاقى مى‌شود (شاه‌حسینى، همانجا؛ نیز ← بایندر، ص 54؛ سلطانى بهبهانى، ص 115).غالبآ در اطراف خورها، گیاهان فراوانى از جمله درختان حرا/ گوروم رشد مى‌کند (← بایندر، ص 58). برخى خورهاى مهم سواحل جنوبى ایران عبارت‌اند از: خورموسى در جنوب استان خوزستان که بزرگ‌ترین خور در کرانه جنوبى ایران است؛ خور بندر دیلم* حدفاصل استانهاى خوزستان و بوشهر؛ خور بندر بوشهر و خور نایبند در استان بوشهر*؛ خور بندر خمیر* داراى تنگه‌اى به نام خوران و خورمیناب با دهانه‌اى به عمق حدود 80ر1 متر که بندر شهر میناب محسوب مى‌شود و خور بندر جاسک* که هر سه در استان هرمزگان واقع‌اند؛ خورهاى پزم، چابهار/ چاه‌بهار* و گواتر در استان سیستان و بلوچستان؛ خور رَپْچ در مغرب شهرستان چابهار که از 5ر0 تا 8ر1 متر عمق دارد هر چند نزدیک دهانه، عمق بین 7ر2 تا 12 متر است. کشتیهاى بزرگ در مسافت 5ر4 کیلومترى جنوب دهانه آن در دریاى عمان لنگر مى‌اندازند که عمق دریا در آنجا حدود هشت تا نه متر است. این خور با رود رپچ که از نزدیکى خور مى‌گذرد، ارتباطى ندارد. میان خور تپه‌هاى شنى پدید آمده است؛ و خور گالَک در حدود پانزده کیلومترى مشرق خور رپچ که لنگرگاهى به عمق نه متر دارد در حدود سیزده کیلومترى شمال‌شرقى آن خور دیگرى به نام دُوروک با لنگرگاهى به عمق حدود 5ر4 متر وجود دارد (همان، ص 58ـ59).منابع : غلامعلى بایندر، خلیج‌فارس، ]خرمشهر? 1317ش[؛ عباس جعفرى، فرهنگ بزرگ گیتاشناسى: اصطلاحات جغرافیائى، تهران 1366ش؛ اسکندر دلدم، خلیج‌فارس، تهران 1363ش؛ سلطانعلى سلطانى‌بهبهانى، «بنادر ایران در خلیج‌فارس»، در خلیج‌فارس، ج 1، ]تهران : اداره کل انتشارات و رادیو، 1342ش[؛ شاه‌حسینى، «خورموسى و بندر ماهشهر»، ماهنامه آبزیان، سال 6، ش 12 (اسفند 1374)؛ سیاوش شایان، فرهنگ اصطلاحات جغرافیاى طبیعى، تهران 1369ش؛ پریدخت فشارکى، فرهنگ جغرافیا، تهران 1379ش؛ نقشه جمهورى اسلامى ایران: براساس تقسیمات کشورى، مقیاس 000، 600،1:1، تهران : گیتاشناسى، 1383ش؛ نقشه عملیات مشترک (زمینى): آبادان، مقیاس 000،1:250، تهران: اداره جغرافیائى ارتش جمهورى اسلامى ایران، 1363ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

خسرو خسروی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده