خوارزمی حسین
معرف
منجم و احتمالا عارف ایرانى قرن نهم
متن
خوارزمى، حسین، منجم و احتمالا عارف ایرانى قرن نهم. نام کامل او کمال‌الدین حسین‌بن حسین (یا حسن یا حسینى) خوارزمى کبروى است. وى در 839 درگذشت (استورى ، ج 1، بخش 1، ص 177، ج 2، بخش 1، ص 50، 73). اطلاعات درباره زندگى و آثار او دست کم با دو خوارزمى دیگر، تاج‌الدین حسین و کمال‌الدین حسین، خلط شده است (رجوع کنید به خوارزمى*، تاج‌الدین؛ خوارزمى*، کمال‌الدین).آثار وى عبارت‌اند از: 1) نزهة‌المَلاک/ المَلّاک فى هیئة‌الافلاک در نجوم که آن را براى شاهزاده معزالدین ابوالمناقب عبدالعزیز گورکان (احتمالا همان عبدالعزیزبن الغ‌بیگ) به فارسى تألیف کرده است. این اثر مشتمل بر دو مقاله و هر مقاله شامل چند فصل است. مقاله اول در شرح الگوى خورشید و سیارات، فلکهاى نه‌گانه، حرکت ستارگان و درباره خود زمین است. مقاله دوم درباره اقلیمهاى هفت‌گانه و تعیین مرزهاى آنها، اطلاعات راجع به طلوع و غروب ماه، سمت قبله و مانند آن است. مطالب رساله با شکلهاى مربوط به هر موضوع همراه است. از این اثر تنها یک نسخه وجود دارد که در کتابخانه مؤسسه خاورشناسى ابوریحان بیرونى وابسته به فرهنگستان علوم جمهورى ازبکستان نگهدارى مى‌شود. این نسخه که در قرن سیزدهم کتابت شده، ناقص است و تا اوایل فصل سوم مقاله اول را دارد (سمنووا ، ج 1، ص 232؛ استورى، ج 2، بخش 1، ص 73). ترجمه روسى شعرهاى فارسى این اثر را رستموف در 1342ش/1963 در کتابى با عنوان >شعر ازبکى در نیمه اول قرن پانزدهم< (نهم هجرى) آورده است (هوفمان ، بخش 1، ج 1، ص CXVIII، ج 3، ص 271). 2) شرح ملخَّص، شرحى فارسى است بر رساله عربى الملخَّص فى‌الهیئة در نجوم که محمودبن محمدبن عمر چغمینى* خوارزمى تألیف آن را در 618 به پایان رسانده است. حسین خوارزمى این شرح را به الغ‌بیگ* تقدیم کرده است. این شرح مانند اصل عربى شامل مقدمه و دو فصل است: مقدمه «در بیان اقسام اجسام بر وجه اجمال»؛ فصل اول «در بیان هیئت افلاک و آنچه متعلق است بدان»؛ فصل دوم «در بیان ارض و آنچه متعلق است بدان». از این اثر هم تنها یک نسخه وجود دارد که در کتابخانه بودلیان آکسفورد (انگلستان) نگهدارى مى‌شود (زاخاو و اته ، بخش 1، ستون 930ـ931؛ استورى، ج 2، بخش 1، ص 50؛ هوفمان، بخش 1، ج 3، ص 268).منابع :, Turkish literature: a bio-bibliographical H. F. Hofman survey, section III: Moslim Central Asian Turkish literature being in the main a list of Chaghatayan authors and works in Chaghatay..., pt.1, Utrecht 1969; Eduard Sachau and , Hermann Eth(, Catalogue of the Persian, Turkish Bodleian Library, the in manuscripts Pushtu( and Hindu(sta(ni(, A.A.Semenova, Oxford1889; manuscripts, Persian pt.1:The Uzbekistan Nauk Akademii rukopise( Vostochnykh Sobronie SSR (in Cirillic), vol.1, Tashkent 1952; Charles Ambrose Storey, Persian literature: a bio- bibliographical survey, London, vol.1, pt.1, 1989, vol.2, pt.1, 1972.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمد باقری

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده