خنیْزی علی بن حسن
معرف
فقیه و متکلم امامى بحرینى قرن سیزدهم و چهاردهم
متن
خُنَیْزى، على‌بن حسن، فقیه و متکلم امامى بحرینى قرن سیزدهم و چهاردهم. او منسوب به آل‌خُنَیز است. این خاندان در بحرین ساکن بودند و سپس به قطیف مهاجرت کردند. از این خاندان عالمان بزرگى برخاسته‌اند. پدر خنیزى، حسن‌بن مهدى، و جدش نیز عالم دینى بودند. على در 1291 در قطیف به دنیا آمد. کنیه‌اش را ابوالحسن گذاشتند تا از برادرزاده‌اش ــکه هم‌نام و معاصر او بودــ متمایز گردد (آقابزرگ طهرانى، 1404، قسم 4، ص 1390 و پانویس 1؛ امین، ج 8، ص 295؛ براى برادرزاده‌اش رجوع کنید به خنیزى*، على‌بن حسن على).خنیزى نخست در قطیف به حفظ قرآن پرداخت و مقدمات علوم دینى را نزد عالمانى چون محمدعلى نهّاش، عبداللّه آل‌نصراللّه، منصور جشّى و محمدعلى آل‌عبدالجبار فراگرفت. در 1313 عازم سفر حج شد و یک‌سال بعد براى تکمیل تحصیلات خود به نجف رفت. او از فقیهانى چون محمدهادى همدانى، محمد طه نجف، سیدابوتراب خوانسارى*، فتح‌اللّه‌بن محمدجواد نمازى (معروف به شیخ‌الشریعه اصفهانى) و آخوند محمدکاظم خراسانى* بهره برد و از سید ابوتراب خوانسارى، محمدکاظم خراسانى، شیخ‌الشریعه اصفهانى و اسداللّه تسترى اجازه اجتهاد گرفت (بحرانى، ص 377ـ378؛ آقابزرگ طهرانى، 1404، قسم 4، ص 1391؛ امین، همانجا).خنیزى در 1328 براى زیارت مرقد امام رضا علیه‌السلام به ایران سفر کرد و یک‌سال بعد به قطیف بازگشت و به تدریس و تربیت شاگردان پرداخت. همچنین مدتى عهده‌دار منصب قضاوت گردید. برخى از شاگردان او عبارت‌اند از: على جشّى، محمدعلى جشّى، فرج عمران قطیفى و منصور آل‌سیف (رجوع کنید به امین، همانجا؛ نیز رجوع کنید به آقابزرگ طهرانى، 1403، ج 7، ص 240). خنیزى در 1363 در قطیف درگذشت و در مقبره حبّاکه به خاک سپرده شد (آقابزرگ طهرانى، 1404، قسم 4، ص 1391ـ1392؛ امین، همانجا).فرزندان خنیزى، عبدالحمید و محمدسعید شاعر و ادیب بودند؛ یکى از فرزندان او، عبداللّه، کتاب ذِکْرَى الامامِالخنیزى را درباره زندگى پدرش به رشته تحریر در آورد که در 1370 در نجف چاپ شد (آقابزرگ طهرانى، 1404، قسم 4، ص 1392ـ1393).از خنیزى آثارى در فقه، اصول و کلام برجاى مانده است. برخى آثار فقهى او عبارت‌اند از: دلائل الاحکام فى شرح شرایع الاسلام در فقه استدلالى که در دو مجلد در 1395 در نجف به چاپ رسیده است؛ رسالة فى عِدّة‌الحامل المتوفى عنها زوجها (درباره چاپ آن رجوع کنید به ادامه مقاله)؛ المَنْهَج فى العُمرة و الحج یا نِعْمَ المَنْهَج که دوبار با تقریظ سیدمحسن حکیم و ابوالقاسم خویى در نجف به چاپ رسید؛ طریق النجاة یا رسالة‌الشکّیّة که درباره شکیّات نماز است؛ و رسالة‌الرضاع یا الرضاعیة و طریق‌النجاة که رساله عملیه اوست (رجوع کنید به آقابزرگ طهرانى، 1404، قسم 4، ص 1392؛ امین، ج 8، ص 295ـ296؛ امینى، 1384، ص 160).خنیزى دو اثر کلامى دارد: الدعوة‌الاسلامیة الى وحدة اهل‌السنة و الامامیة یا الردّ على‌الصراع (صراع الحق) در رد الصراع بین‌الاسلام و الوثنیة عبداللّه على قصیمى که در 1376 در بیروت چاپ شده است؛ و لسان‌الصدق در رد احقاق‌الحق موسى‌بن باقر اسکویى. برخى از دیگر آثار خنیزى عبارت‌اند از : روضة‌المسائل فى اثبات اصول‌الدین بالدلایل؛ رسالة فى اصول‌الدین؛ الخِلْسة من الزمن فى معنى التسامح فى ادلة السنن در اصول فقه؛ قَبسة العَجلان فى معنى الکفر و الایمان و الطاعة و العصیان. این چهار اثر و نیز رساله فقهى عدّة‌الحاملدر یک مجلد در 1369 در نجف به چاپ رسید. المناظراتنیز یکى دیگر از آثار اوست که بارها در نجف، بیروت و قاهره چاپ شده است (رجوع کنید به امین، همانجا؛ آقابزرگ طهرانى، 1403، ج 11، ص 87، ج 17، ص 35؛ نیز براى همه آثار رجوع کنید به خنیزى، ص 85ـ91؛ کورکیس عوّاد، ج 1، ص 61؛ امینى، 1385، ص 203ـ204).منابع : محمدمحسن آقابزرگ طهرانى، الذریعة الى تصانیف الشیعة، چاپ على‌نقى منزوى و احمد منزوى، بیروت 1403/1983؛ همو، طبقات اعلام‌الشیعة : نقباء البشر فى القرن الرابع عشر، مشهد، قسم 1ـ4، 1404؛ امین؛ محمدهادى امینى، معجم‌المطبوعات النجفیة : منذ دخول الطباعة الى النجف حتى الآن، نجف 1385/1966؛ همو، معجم رجال الفکر و الادب فى النجف خلال الف عام، نجف 1384/1964؛ على‌بن حسن بحرانى، انوار البدرین فى تراجم علماء القطیف و الاحساء و البحرین، چاپ محمدعلى محمدرضا طبسى، نجف 1377، چاپ افست قم 1407؛ عبداللّه خنیزى، ذکرى الامام الخنیزى، نجف 1418/1998؛ کورکیس عوّاد، معجم‌المؤلفین العراقیین فى القرنین التاسع عشر و العشرین، بغداد 1969.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مریم گلاب بخش

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده