خنْسا
معرف
شهرى کهن در ساحل دریاى زرد در استان جه‌جیانگ واقع در شرق چین و پایتخت سلسله سونگ جنوبى (521ـ 678)
متن
خَنْسا، شهرى کهن در ساحل دریاى زرد در استان جه‌جیانگ واقع در شرق چین و پایتخت سلسله سونگ جنوبى (521ـ 678). این شهر امروزه به نام قدیم خود هانگ چو یا هانگ جو خوانده مى‌شود. در زمان حمله مغولها به رهبرى قوبیلاى خان در 678/1279، این شهر به نامهاى لین‌گنان و پس از آن هینگ تساسو یا هینگ ـ تسا معروف بوده و در دوره مینگ (حک : 769ـ1054) نام امروزى خود را بازیافته است (مارکوپولو ، ص 290، پانویس 2؛ د.اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه). زمان اطلاق نام خنسا بر این شهر چندان روشن نیست؛ وانگ در یادداشتهاى خود (رجوع کنید به رشیدالدین فضل‌اللّه، 1379ش، ص 166ـ167) آن را با زمان تأسیس سلسله سونگ جنوبى هم‌زمان مى‌داند. مارکوپولو در سفرنامه خود (ص 290) ، از این شهر با نام کین‌ساى یاد کرده است و از آن پس‌مورخان و جغرافى‌نویسان مسلمان آن را به صورت خنسا با ضبطهاى گوناگون خینگساى (رجوع کنید به رشیدالدین فضل‌اللّه، 1373ش، ج 2، ص 902)، خنزاى (وصّاف‌الحضره، ص 21)، خنساء (ابوالفداء، ص 363؛ ابن فضل‌اللّه عمرى، سفر3، ص 133؛ ابن‌بطوطه، ج 2، ص 650) و خنساى (حمداللّه مستوفى، ص 261) آورده‌اند.از آثار اسلامى در این شهر، مسجد کهن جن جیائو سى است که به سبب شکل ظاهرى آن به مسجد عنقا نیز شهرت دارد. تاریخ بناى این مسجد را بین سالهاى 525 تا 544 ذکر کرده‌اند که در دورانهاى مختلف تجدید بنا شده است (رجوع کنید به لوزیا اُاى، ص 279ـ 281؛ محمودیوسف لى هواین، ص 21ـ22).مارکوپولو که از 674/ 1275 تا 691/ 1292 در چین به سر برده است، این شهر را شایسته لقب «شهر آسمانى» دانسته، زیرا ساکنان آن در رفاه و آسایش بسیار به سر مى‌بردند، چندان که خود را در بهشت فرض مى‌کردند. وى شرح مفصّلى از اوضاع اجتماعى ـ اقتصادى و سیاسى به همراه تصویر زنده‌اى ازوضع ظاهرى شهر از جمله ساختمانها، خیابانها، آبراهه‌ها، حمامها و بازارها به‌دست داده است. به گفته وى معاملاتبا پول کاغذى صورت مى‌گرفته است (رجوع کنید به ص 290ـ309). اندکى پس از آن تاریخ‌نگاران و جغرافى‌نویسان قرن هشتم خنسا را شهرى بزرگ و تجارى با ساختمانهاى پنج طبقه چوبى و خیابانهاى سنگ‌فرش یاد کرده‌اند که بازرگانان مسلمان به آنجا آمدوشد داشتند و گاه در آن مقیم مى‌شدند و صاحب نفوذ و اعتبار بودند (رجوع کنید به حمداللّه مستوفى؛ ابن فضل‌اللّه عمرى، همانجاها؛ ابن‌بطوطه، ج 2، ص 650ـ652). در نوشته ابن‌بطوطه (ج 2، ص 651) به مسجدجامع و زاویه‌اى به نام عثمانیه اشاره شده که بانى آنها تاجرى بزرگ به نام عثمان‌بن عفان مصرى بوده است. به گفته وى خنسا از شش شهرک مستقل تشکیل شده و هر شهرک به گروه یا صنف معیّنى از مردم اختصاص یافته بود.شهرک سوم به مسلمانان تعلق داشت که مساجد و بازارهاى خود را در آن بنا کرده بودند.ناگفته نماند، خنسا در منابع قدیم گاه با «خانفو» اشتباه شده (رجوع کنید به ابوالفداء، ص 363؛ ابن‌سباهى‌زاده، ص 316) که این اشتباه در آثار محققان متأخر نیز تکرار شده است (رجوع کنید به ابن‌سعید مغربى، تعلیقات عربى، ص 240ـ241، ش 119؛ ابن‌فضل‌اللّه عمرى، سفر3، ص 133ـ134، پانویس 2).منابع: ابن‌بطوطه، رحلة ابن‌بطوطة، چاپ محمد عبدالمنعم عریان، بیروت 1407/1987؛ ابن‌سباهى‌زاده، اوضح‌المسالک الى معرفة البلدان و الممالک، چاپ مهدى عیدالرواضیه، بیروت 2008؛ ابن‌سعید مغربى، کتاب‌الجغرافیا، چاپ اسماعیل عربى، بیروت 1970؛ ابن‌فضل‌اللّه عمرى، مسالک الابصار فى ممالک‌الامصار، سفر3، چاپ احمد عبدالقادر شاذلى، ابوظبى 1424/2003؛ اسماعیل‌بن على ابوالفداء، کتاب تقویم‌البلدان، چاپ رنو و سلان، پاریس 1840؛ حمداللّه مستوفى،نزهة‌القلوب؛ رشیدالدین فضل‌اللّه، تاریخ چین از جامع التواریخ خواجه رشیدالدین فضل‌اللّه، چاپ وانگ اى‌دان، تهران 1379ش؛ همو، جامع‌التواریخ، چاپ محمد روشن و مصطفى موسوى، تهران 1373ش؛ لوزیا اُ اى، «مساجد چین»، ترجمه مجید مددى، فصلنامه هنر، ش 33 (تابستان و پاییز 1376)؛ محمودیوسف لى هوا ین، المساجد فى الصین، هنگ‌کنگ 2003؛ عبداللّه‌بن فضل‌اللّه وصّاف‌الحضره، تاریخ وصّاف، چاپ سنگى بمبئى 1269؛EI2ansaKh, s.v. "(", (by L. Hambis); Marco Polo, The : the Venetian, New Delhi 2003. travels of Marco Polo
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مریم سلیمانی فرد

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده