خمینی احمد
معرف

دومین فرزند پسر امام‌خمینى*

متن


خمینى، احمد، دومین فرزند پسر امام‌خمینى*. او در ۲۴ اسفند ۱۳۲۴ در قم متولد شد. دوره تحصیلات ابتدایى و متوسطه را در قم به پایان رساند و در ۱۳۴۳ش در رشته طبیعى دیپلم گرفت (نیکبخت، ص ۶؛ ثقفى، ص ۳۵ـ۳۶؛ یاد یادگار امام، ص ۱ـ۳).پس از دستگیرى و تبعید امام خمینى در ۱۳ آبان ۱۳۴۳ به ترکیه و سپس عراق (نجف)، و پس از دستگیرى و تبعید سیدمصطفى خمینى*، سیداحمد در کانون شبکه ارتباطى نهضت امام خمینى در ایران قرار گرفت که براى انتقال اخبار و اطلاعات به رهبر نهضت در آن اوضاع سیاسى اهمیت بسزایى داشت. وى در اواخر ۱۳۴۴ش مخفیانه به نجف رفت و پس از سه ماه، بنا به توصیه امام‌خمینى به ایران بازگشت (احمد خمینى، ۱۳۷۵ش، ص ۲؛ ثقفى، ص ۳۷) و از آن پس ارتباطات و فعالیتهایش تحت نظر مأموران امنیتى قرار گرفت (رجوع کنید به انصارى، ص ۳۱ـ۳۴). پس از آن، به توصیه امام خمینى در حوزه علمیه قم به تحصیل علوم اسلامى مشغول شد (محتشمى، ص ۴۲۱).در اواخر ۱۳۴۵ش، سیداحمد براى دومین بار مخفیانه به نجف رفت و رسمآ وارد سلک روحانیت شد. همچنین در مدت توقف در نجف، در درس امام و برادرش سیدمصطفى شرکت کرد. سیداحمد، بنا به مسئولیتى که به عنوان رابط نهضت در ایران داشت، در تیر ۱۳۴۶ به ایران برگشت، اما مأموران ساواک وى را شناسایى و دستگیر کردند و به‌اتهام اقدام برضد امنیت کشور بیش از یک‌ماه در زندان قزل‌قلعه محبوس گردید. او پس از آزادى، به فعالیتهاى سیاسى‌اش ادامه داد و بار دیگر، هنگامى که مأموران امنیتى در آبان ۱۳۴۶ به منزل امام خمینى در قم حمله کردند دستگیر و بازداشت شد (انصارى، ص ۳۵ـ ۴۰، ۵۲ـ۵۳، ۷۷).در این سالها، فعالیت سیاسى سیداحمد به مراتب بیشتر از قبل شده بود. او به همراه عمویش، آیت‌اللّه مرتضى پسندیده*، در ایام عزادارى، مجالس روضه‌خوانى را در بیت امام خمینى برپا مى‌کرد و در این مجالس تلاش مى‌نمود یاد ایشان را زنده نگهدارد. همچنین، با طرفداران امام خمینى که جلساتى ترتیب مى‌دادند، در ارتباط بود، از جمله با سید محمدرضا سعیدى* (تاریخ و محل شهادت: ۱۳۴۸ش در زندان قزل‌قلعه تهران)، محمدرضا مهدوى کنى و فضل‌اللّه محلاتى (رجوع کنید به یاران امام، به روایت اسناد ساواک، ج ۱، ص ۳۵۱، ۳۵۴). سیداحمد در این دوره، به دستور امام خمینى با خانواده زندانیان سیاسى و تبعیدیهاى نهضت اسلامى دیدار مى‌کرد و کمکهاى‌مالى در اختیار آنها قرار مى‌داد (بروجردى، ص ۸۸؛ خلخالى، ص ۲۵۶). تکثیر و پخش اعلامیه‌هاى امام خمینى (رجوع کنید به احمد خمینى، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۱۲۰ـ ۱۲۱؛ خامنه‌اى، ص ۱۶) و رسیدگى به امور حوزه قم به کمک برخى از نزدیکان امام خمینى (مرکز اسناد انقلاب اسلامى، آرشیو، پرونده «امام خمینى»، ش۸۸۰، ص ۵۳، ش ۸۴۶، ص ۷۰ـ ۷۱) از دیگر وظایف وى در این سالها بود. او در ۱۳۴۹ش ازدواج کرد (مصطفوى، ص ۱۰۱ـ ۱۰۲).سیداحمد براى سومین‌بار در ۱۳۵۲ش به عراق و سپس به مکه رفت و پس از به‌جا آوردن فریضه حج به لبنان سفر کرد. در آنجا با امام موسى صدر و مبارزان ایرانى مقیم لبنان، از جمله مصطفى چمران*، دیدار کرد. مدتى نیز در پایگاه نظامى که مصطفى چمران در لبنان براى آموزش مبارزان ایرانى ایجاد کرده بود، به فراگیرى فنون نظامى پرداخت. در عراق، پس از مبادله اخبار و اطلاعات، پیامها و رهنمودهاى جدیدى از امام خمینى دریافت کرد و در اواخر ۱۳۵۲ش به ایران بازگشت (رجوع کنید به مرکز اسناد انقلاب اسلامى، آرشیو، پرونده «امام خمینى»، ش ۸۵۹، ص ۳۷ـ۴۴، ۵۲؛ احمد خمینى، ۱۳۷۴ش، ج ۱، ص ۱۲۰؛ انصارى، ص ۸۵ـ۸۶).چهارمین سفر سیداحمد به عراق، سوریه و لبنان مصادف با درگذشت ناگهانى و مشکوک سیدمصطفى در اول آبان ۱۳۵۶ بود. این اتفاق باعث شد که سیداحمد برنامه‌اش را تغییردهد و در نجف بماند. امام‌خمینى در ۱۵ دى ۱۳۵۶، وى را رسمآ به جاى سیدمصطفى به عنوان وصى خود انتخاب کرد (یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج ۱۱، ص ۳۲۶؛ انصارى، ص۱۰۰ـ ۱۰۴؛ امام خمینى، وعده دیدار، ص ۷۷ـ۷۸). مهم‌ترین وظیفه سیداحمد در این مرحله، مرتبط و فعال نگهداشتن شبکه گسترده نهضت امام خمینى در ایران وسایر نقاط جهان در پوشش زائران اماکن متبرکه، و پى‌گیرى تحولات سیاسى و درگیریهاى مردم و مأموران حکومت پهلوى در ایران بود (رجوع کنید به یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج ۲، ص ۲۸۶، ۳۴۴؛ انصارى، ص ۱۰۵ـ۱۰۶؛ طباطبائى، ج ۱، ص۳۶۰ به بعد).پس از اوج گرفتن قیام مردم ایران در ۱۳۵۷ش، محدودیتها و فشارهاى دولت عراق بر امام خمینى شدت گرفت و به محاصره منزل امام خمینى در نجف اقدام کرد، که به تصمیم امام به ترک آن کشور انجامید و سیداحمد، امام خمینى را براى رفتن به فرانسه متقاعد کرد (احمد خمینى، ۱۳۷۴ش، ج ۱، ص ۹۳ـ۱۰۰، ۵۶۸ـ۵۶۹؛ مرکز اسناد انقلاب اسلامى، آرشیو، پرونده «امام خمینى»، ش ۸۹۴، ص ۱۸ـ۲۴، ش ۸۷۷، ص ۱۶ـ۱۷؛ براى آگاهى از نقش سیداحمد در انتخاب پاریس رجوع کنید به امام خمینى، صحیفه انقلاب، ص ۳۸).پرتلاش‌ترین دوره زندگى سیداحمد، از این زمان تا بازگشت وى به همراه امام خمینى به ایران در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ بود. او در این مدت، نقش اساسى در برنامه‌ریزیها، مصاحبه‌ها و دیدارهاى امام خمینى با افراد، مبارزان و فعالان سیاسى ایرانى و رسانه‌هاى گروهى برعهده داشت. وظیفه حفاظت از امام خمینى و حفظ شبکه ارتباطى نهضت اسلامى نیز با وى بود (رجوع کنید به انصارى، ص ۱۲۰ـ۱۲۲؛ طباطبائى، ج ۱، ص ۳۶۳ـ ۳۶۶، ج ۳، ص ۴۱ـ۴۲، ۱۱۹، ۱۴۷، و جاهاى دیگر).در بازگشت امام خمینى به ایران، سیداحمد ضمن شرکت در جلسات تصمیم‌گیرى، تنظیم ملاقاتها، وظیفه انتقال پیامهاى امام و انعکاس لحظه به لحظه رخدادها و تحولات انقلاب به وى و حفاظت از امام خمینى را برعهده داشت (رجوع کنید به امام خمینى، کوثر، ج ۳، ص ۴۲۵). وى در ۱۰ اسفند ۱۳۵۷، همراه امام خمینى به قم رفت و در بهمن ۱۳۵۸ با رهبر انقلاب به تهران بازگشت و در دوره دشوار تحولات در نظام سیاسى و اجتماعى ایران وظایف خود را همچون پیش ادامه داد و هم زمان با دفاع از انقلاب و امام خمینى، به مقابله با دسیسه‌هاى مخالفان پرداخت (یاد یادگار امام، ص ۸۱ـ۸۲).وى در دوره پس از پیروزى انقلاب، علاوه بر حمایت از دیدگاهها و مواضع امام خمینى، خود نیز به مناسبتهاى مختلف نظر و مواضع خود را اعلام مى‌کرد (براى نمونه‌اى از دیدگاههاى وى در زمینه‌هاى ولایت فقیه، شوراها، مجلس خبرگان و غیره رجوع کنید به احمد خمینى، ۱۳۷۴ش، ج ۱، ص ۲۹ـ۵۱، ۵۴، ۵۷ـ۵۹). سیداحمد در قضیه تسخیر سفارت امریکا در تهران در ۱۳ آبان ۱۳۵۸، از اولین افرادى بود که بر اقدام دانشجویان صحه گذاشت و بر لزوم حمایت از اقدام آنان اصرار ورزید (همان، ج ۱، ص ۶۳ـ۶۴؛ انصارى، ص ۱۵۸).سیداحمد بارها از سوى مسئولان براى سمتهاى مهم نامزد شد که به توصیه امام خمینى نپذیرفت (رجوع کنید به انقلاب اسلامى، ش ۳۱۱، ۱ مرداد ۱۳۵۹، ص ۱؛ امام خمینى، صحیفه نور، ج ۱۲، ص ۲۶۰؛ هاشمى رفسنجانى، ۱۳۷۸ش، ص ۲۴۶). تنها انتصاب رسمى سیداحمد عضویت در شوراى پنج نفره مسئولان نظام بود که به عنوان رابط رهبر انقلاب در آن شرکت مى‌کرد و خود نیز نظر مشورتى داشت (هاشمى رفسنجانى، ۱۳۷۵ش، ص ۳۰ـ۳۱؛ موسوى، ص ۴۰ـ۴۱).سیداحمد نقش مهم و فعالى در جریان جنگ تحمیلى عراق با ایران (شهریور ۱۳۵۹) داشت، از جمله: کسب اطلاعات دقیق روزمره از آخرین وضعیت نیروهاى خودى و دشمن در جبهه‌هاى جنگ و اوضاع سیاسى و اجتماعى جامعه و موضع افراد و گروهها در قبال امور و مسائل جنگ، تنظیم و جمع‌بندى آخرین اطلاعات از مواضع سیاسى و نظامى کشورهاى خارجى و مجامع بین‌المللى و رسانه‌هاى گروهى کشورهاى دیگر، رساندن به موقع همه اطلاعات به امام‌خمینى، ابلاغ پیامهاى سرّى و علنى امام‌خمینى به مدیران کشورى و لشکرى و نهادها و سازمانها، ارتباط مستمر با شوراى عالى دفاع و فرماندهان نظامى، شرکت در جلسات شورا و مشاوره دادن به شورا و امام‌خمینى (انصارى، ص ۱۹۲؛ رضایى، ص ۳۲ـ۳۴).سیداحمد، پس از واقعه هفتم تیر ۱۳۶۰ (انفجار دفتر مرکزى حزب جمهورى اسلامى)، به عنوان نماینده امام خمینى در شوراى مرکزى حزب شرکت مى‌کرد. وى همچنین نماینده امام خمینى در مجمع تشخیص مصلحت نظام بود و در جلسات بازسازى مناطق جنگ‌زده که متشکل از رؤساى سه قوه بود، شرکت داشت. وى همچنین سرپرست دفتر امام خمینى بود (رجوع کنید به امام خمینى، صحیفه نور، ج ۲۰، ص ۳۶ـ۳۹؛ روحانى، ص ۳۲۴؛ انصارى، ص ۲۰۲ـ۲۰۳). با تأسیس مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینى* در ۱۷ شهریور ۱۳۶۷، به فرمان امام خمینى، مسئولیت اداره و سیاست‌گذارى این مؤسسه به سیداحمد واگذار شد (انصارى، ص ۲۶۴ـ۲۶۸). بعد از رحلت امام خمینى در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸، مجموعه بزرگ حرم مطهر به اهتمام سیداحمد شکل گرفت (همان، ص ۲۷۶ـ۲۷۷). در این هنگام، سیداحمد خمینى با اعلام حمایت از رهبرى آیت‌اللّه سیدعلى خامنه‌اى، از وارد شدن به رقابتهاى سیاسى و جناحى خوددارى و در حد توان براى ایجاد هماهنگى بین جناحها تلاش کرد (احمد خمینى، ۱۳۷۴ش، ج ۲، ص ۲۳۲ـ ۲۳۴). او که از پذیرفتن سمتهاى رسمى اجرایى امتناع مى‌ورزید، به توصیه آیت‌اللّه سیدعلى خامنه‌اى، عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام، شوراى عالى امنیت ملى و شوراى عالى انقلاب فرهنگى را پذیرفت (انصارى، ص ۲۳۴).سیداحمد خمینى در ۲۱ اسفند ۱۳۷۳، به دلیل عارضه قلبى و تنفسى، در بیمارستان بقیة‌اللّه تهران بسترى گردید و در شامگاه ۲۵ اسفند ۱۳۷۳ درگذشت. وى سه فرزند پسر به نامهاى حسن، یاسر و على داشت.



منابع : علاوه بر اسناد مذکور در متن، موجود در آرشیو مرکز اسناد انقلاب اسلامى؛ امام خمینى، صحیفه انقلاب: وصیت‌نامه سیاسى ـ الهى رهبر کبیر انقلاب اسلامى و بنیانگذار جمهورى اسلامى ایران، تهران ]۱۳۶۸ش[؛ همو، صحیفه نور، تهران، ج ۱۲، ۱۳۶۱ش، ج۲۰، ۱۳۶۹ش؛ همو، کوثر: مجموعه سخنرانیهاى حضرت امام خمینى (س)، تهران ۱۳۷۳ـ۱۳۷۴ش؛ همو، وعده دیدار: نامه‌هاى حضرت امام خمینى به حضرت حجة‌الاسلام والمسلمین حاج‌سیداحمد خمینى، ]تهران [۱۳۷۶ش؛ حمید انصارى، مهاجر قبیله ایمان : نگاهى به زندگینامه یادگار امام حضرت حجت‌الاسلام والمسلمین حاج‌سیداحمد خمینى، ]تهرن[ ۱۳۷۵ش؛ محمود بروجردى، «گفتگو با دکتر محمود بروجردى»، در گنجینه دل: مجموعه خاطرات یاران در وصف یادگار امام حجت‌الاسلام و المسلمین حاج‌سیداحمد خمینى (ره)، ]تهران[: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(س)، ۱۳۷۵ش؛ بتول ثقفى، «مصاحبه با همسر گرامى حضرت امام خمینى (س)»، در همان؛ على خامنه‌اى، «مصاحبه با رهبر معظم انقلاب اسلامى حضرت آیت‌اللّه خامنه‌اى به مناسبت اولین سالگرد رحلت یادگار امام»، در همان؛ صادق خلخالى، «مصاحبه با آیت‌اللّه صادق خلخالى»، در همان؛ احمد خمینى، دلیل آفتاب: خاطرات یادگار امام، تهران ۱۳۷۵ش؛ همو، مجموعه آثار یادگار امام حجت‌الاسلام والمسلمین حاج‌سیداحمد خمینى، ]تهران[ ۱۳۷۴ش‌ـ ؛ محسن رضایى، «حاج‌احمد آقا، ناشناخته ماند» (مصاحبه)، ندا، ش ۱۵ (بهار ۱۳۷۴)؛ حسن روحانى، «خاطرات حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حسن روحانى»، در گنجینه دل، همان؛ صادق طباطبائى، خاطرات سیاسى ـ اجتماعى دکتر صادق طباطبایى، تهران ۱۳۸۷ش؛ على‌اکبر محتشمى،«مصاحبه با حجت‌الاسلام والمسلمین سیدعلى‌اکبر محتشمى»، در گنجینه دل، همان؛ فریده مصطفوى، «مصاحبه با خانم فریده مصطفوى»، در همان؛ میرحسین موسوى، «حاج احمدآقا: جسور، خلاق و مورد اعتماد امام (ره)» (مصاحبه)، ندا، ش ۱۵ (بهار ۱۳۷۴)؛ رحیم نیکبخت، «آشناى غریب: مرورى بر زندگانى و مبارزات مرحوم حاج‌احمدآقا خمینى از ولادت تا شهادت برادر»، اطلاعات (ضمیمه)، ش ۲۲۱۵۶، ۲۵ اسفند ۱۳۷۹؛ اکبر هاشمى رفسنجانى، عبور از بحران : کارنامه و خاطرات ۱۳۶۰ هاشمى رفسنجانى، به اهتمام یاسر هاشمى، تهران ۱۳۷۸ش؛ همو، «مصاحبه با آیت‌اللّه هاشمى‌رفسنجانى ریاست محترم جمهورى‌اسلامى»، در گنجینه دل، همان؛ یاد یادگار امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى (س)، ۱۳۸۰ش؛ یاران امام به روایت اسناد ساواک، ج :۱ شهید آیت‌اللّه سیدمحمدرضا سعیدى، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسى اسناد تاریخى، ۱۳۷۶ش، ج :۲ شهید آیت‌اللّه حاج‌شیخ محمد صدوقى، تهران : وزارت اطلاعات، مرکز بررسى اسناد تاریخى، ۱۳۷۷ش، ج :۱۱ شهید سرفراز دکتر مصطفى چمران، تهران: وزارت اطلاعات، مرکز بررسى اسناد تاریخى، ۱۳۷۸ش.


نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سجاد راعی گلوجه

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده