خمولی سمرقندی
معرف
شاعر سمرقندى اواخر سده دوازدهم و اوایل سده سیزدهم که به دو زبان فارسى تاجیکى و ترکى ازبکى شعر مى‌سرود
متن
خُمولى سمرقندى، شاعر سمرقندى اواخر سده دوازدهم و اوایل سده سیزدهم که به دو زبان فارسى تاجیکى و ترکى ازبکى شعر مى‌سرود. نام کامل وى جمعه قلى‌بن صوفى تغاى ترک بود. او حدود 1190 در روستاى اورگوتِ سمرقند زاده شد و با نصراللّه‌خان، امیر بخارا، همعصر بود. در اورگوت‌سمت قضا داشت و در مدرسه علوم دینى تِلّه‌کارى تدریس مى‌کرد (>دایرة‌المعارف ادیبان دنیاى ترک< ، ذیل«خمولى‌اورگوتى»؛ د. تاجیکى، ج 8، ص 38).اثر مهم وى به نثر فارسى تاریخ خمولى یا ترجمان حال قاضى جمعه قلى خمولى نام دارد. او در ضمن شرح احوال‌خود، تاریخ خاندان منغیتیان* و شرح احوال برخى از درویشان و شیخان مشهور دوران خود را ذکر کرده است (د. تاجیکى، همانجا). این کتاب براى بررسى گویش فارسى نویسنده‌نیز ارزشمند است. نسخه خطى آن در کتابخانه مؤسسه‌شرق‌شناسى و آثار خطى فرهنگستان علوم تاجیکستان (ش 294) محفوظ است.دو نسخه خطى از دیوان خمولى شناخته شده است: یکى در کتابخانه پیشگفته (ش 1/1055) و دیگرى در پژوهشگاه خاورشناسى فرهنگستان علوم ازبکستان (ش 3/37). دیوان وى به دو زبان ترکى ازبکى و فارسى تاجیکى شامل غزل، مخمّس، رباعى، قطعه و دیگر قالبهاى شعرى است. اوهمچنین مثنوى‌اى بالغ بر 180 بیت به فارسى به نام شاه و گداسروده است که منظومه‌اى حماسى درباره حمله نصراللّه‌خانبه قوقان و مقاومت و شورش مردم در برابر این حمله است (>دایرة‌المعارف ادیبان دنیاى ترک<، همانجا). این مثنوى در دیوان دست‌نوشت وى، مندرج است.تاریخ منغیتیه (تألیف 1253/1837) و منظومات تاریخچه (تألیف 1253/1837)، به نظم، را نیز از دیگر آثار تاریخى خمولى برشمرده‌اند (رجوع کنید به همانجا).خمولى در زادگاهش درگذشت، ولى تاریخ درگذشت وى معلوم نیست.منابع : دانشنامه ادب فارسى، به سرپرستى حسن انوشه، ج :1 ادب فارسى در آسیاى میانه، تهران : وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1380ش، ص 381؛Ensiklopediya(yi Sa(vetii Ta(jik, Dushanbe 1978-1988; T(rk d(nyas edebiyat(lar ansiklopedisi, Ankara: Atat(rk Y(ksek Kurumu, Atat(rk K(lt(r Merkezi Ba(kanl(g((, 2002-, s.v. "Humul((-Urgut((, Cumakul( b. Sof( Tag(ayi" (by R. Arzibekov).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

گروه زبان و ادبیات

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده