خماسی محمدصالح
معرف
خوشنویس صاحب‌سبک و پژوهشگر و مدرّس تونسى قرن چهاردهم
متن
خُماسى، محمدصالح، خوشنویس صاحب‌سبک و پژوهشگر و مدرّس تونسى قرن چهاردهم. او در 22ذیحجه 1328/ 25 دسامبر1910 در شهر بَنزَرت* به دنیا آمد. پدرش در این شهر مدرسه قرآنى دایر کرده بود که فرزندانش از جمله محمدصالح مدتى در آنجا به تدریس مشغول بودند (شریفى، ص 288؛ بهنسى، ذیل مادّه). در 16تیر 1311/7 ژوئیه 1932، از جامع زیتونه فارغ‌التحصیل شد (عمرجمنى، خطاط تونسى، نامه مورخ 22 سپتامبر2009؛ بهنسى، همانجا). او همچنین از محضر استادانى چون صادق شطى، محمدصالح نیفر، محمد دامرجى، محمود محمد شاکیس، محمدعزیز جعیط و حطاب بوشناق بهره برد (عمرجمنى، همان نامه). خماسى چاپخانه دارالفنون را بنیان نهاد که از اهداف آن ترویج نوعى خاص از خط عربى مستقل از سبکهاى شرق بود (بهنسى، همانجا؛ محمدصادق عبداللطیف، ص 76). وى در کنار این فعالیتهاى آموزشى به خوشنویسى و نگارش عناوین جراید معتبر تونسى و کارتهاى شناسایى افراد مى‌پرداخت و لوحه‌هایى با مضامین گوناگون به انواع خطوط متداول در جهان عرب خطاطى مى‌کرد تا توانایى خود را در این هنر نشان دهد. خوشنویسى بر بناها، از جمله قطعاتى به خط کوفى قدیم بر درهاى بناهاى مذهبى، از دیگر آثار اوست (محمدصادق عبداللطیف، همانجا؛ محمد محجوب، ص 88). او در 1315ش/1936 در جامع زیتونه و در 1320ش/1941 در مؤسسه صادقیه عهده‌دار تدریس اصول خوشنویسى شد. همچنین در مؤسسه هنرهاى زیباى تونس دوره‌هاى آزاد اصول خوشنویسى دایر کرد و به تعلیم این هنر پرداخت (محمدصادق عبداللطیف، همانجا). از جمله شاگردان او عبارت‌اند از: جلولى، عبدالقادر جربى، عیسى معمورى، على شطاب و عبدالرحمان غلاءاللّه که سبک او را در الجزایر اشاعه دادند. خماسى با نشریه‌هاى الورقات‌الخطیة و الجیب همکارى داشت (همان، ص 77ـ78؛ محمد محجوب، ص 84ـ85).خماسى در 1330ش/ 1951 مهم‌ترین اثر خود، المنهج الحدیث لتحسین الخط‌العربى، را به چاپ رساند که با عنوان کراس‌للخط نیز از آن یاد مى‌شود. او در این کتاب کوشیده تا خوشنویسى را قاعده‌مند کند. این اثر منبع اصلى آموزش خوشنویسى در تونس و سایر کشورهاى شمال افریقاست (محمدصادق عبداللطیف، ص 76، 78ـ79، 82).خماسى در 25 اردیبهشت 1371/ 15 مه 1992 درگذشت و در مقبرة الزلاج/ مقبرة الجلاز در شهر تونس به خاک سپرده شد (شریفى، ص 289؛ عمرجمنى، همان نامه). او که در عرصه پژوهش و تدریس خوشنویسى و نیز در مقام هنرمند خوشنویس از چهره‌هاى شاخص جهان عرب به شمار مى‌رود، افزون بر جنبه‌هاى زیباشناختى و به‌کار بردن عناصر تزیینى در خط عربى، بر جنبه‌هاى معنوى این هنر نیز تأکید مى‌ورزید (محمدصادق عبداللطیف، ص 81ـ82؛ محمد محجوب، ص 88ـ89). مهم‌ترین ویژگى خماسى آن است که توانست در خوشنویسى نوعى استقلال و تشخص فراهم آورد و پایه‌گذار نوعى شیوه خوشنویسى در تونس گردد (محمدصادق عبداللطیف، ص 76).منابع : عفیف بهنسى، معجم مصطلحات الخط العربى و الخطاطین، بیروت 1995؛ محمد شریفى، اللوحات الخطیة فى الفن الاسلامى المرکبة بخط الثلث الجلى: دراسة فنیة فى تاریخ الخط العربى، دمشق 1419/1998؛ محمدصادق عبداللطیف، «الخط والخطاطون فى تونس، المدرسة التونسیة فى الخط : مرحلة التأسیس والاشعاع»، در الخط العربى: فعالیات ایام‌الخط العربى، 29 سبتمبرـ 12 اکتوبر 1997، تونس : المجمع التونسى للعلوم و الآداب والفنون، 2001؛ محمد محجوب، «المدرسة‌الخطیة التونسیة» در همان.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

افسانه منفرد

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده