خلیلی جعفر
معرف
نویسنده، داستان‌نویس و روزنامه‌نگار عراقىِ ایرانى‌تبار
متن
خلیلى، جعفر، نویسنده، داستان‌نویس و روزنامه‌نگار عراقىِ ایرانى‌تبار. او در 1322 در نجف متولد شد. پدرش اسد خلیلى از دانشمندان علوم دینى و ادیبان روزگار خود و همچنین آشنا به نجوم و علوم پزشکى قدیم و نیز از استادان بنام منطق به شمار مى‌آمد. پدربزرگش شیخ‌على خلیلى و عموى پدرش حاج‌میرزا حسین خلیلى تهرانى* بود که پس از میرزاى شیرازى مرجعیت شیعه را برعهده داشت (جعفر خلیلى، ج 4، ص 77ـ79، مؤخره مشکور اسدى، ص 203؛ اعلام الادب العربى المعاصر، ج 1، ص 571). مادرش از اهالى رودسر و از سادات منسوب به صفویه بود (عباس خلیلى، مقدمه مهیار خلیلى، ص 17). جعفر از چهار سالگى به کسب دانش روى آورد و با تدبیر پدرش به مدرسه علویه نجف، از مدارس مشهور آن روزگار، پیوست. او در این مدرسه با زبانهاى انگلیسى و فرانسوى تا حدودى آشنا شد (جعفر خلیلى، ج 4، همان مؤخره، ص 215ـ216؛ اعلام الادب العربى المعاصر، همانجا).جعفر علاوه بر خواندن و آموختن قرآن و کتابهاى صرف و نحو و منطق، به مطالعه کتابهایى مانند کلیله و دمنه و هزار و یک‌شب و نیز خواندن آثار شاعران فارسى زبان همچون حافظ و سعدى، اهتمام بسیار ورزید. جعفر به اشعار بشاربن بُرد، ابوالعلاء معرّى، ابونُواس و خیام علاقه بسیار داشت. او همچنین ترجمه فارسى داستانهاى دکامرون اثر بوکّاتچو ، نویسنده ایتالیایى، را مطالعه مى‌کرد. اشتیاق بسیار او به داستانهاى پیامبران در قرآن کریم و کتاب مقدس سبب پیدایش انگیزه و علاقه او به داستان‌نویسى و نگارش درباره فن داستان شد.خلیلى با مطالعه کتابهاى ادبى و تاریخ و دیوانهاى شعرى توان ادبى خود را افزایش داد. او از خردسالى به سرودن شعر پرداخت و پیش از آنکه به نثر روى آورد، طبع خود را در شعر آزمود. او براى شعر آزاد ارزش چندانى قائل نبود (جعفر خلیلى، ج 4، همان مؤخره، ص 216ـ 218، 225). در پیشرفت علمى و ادبى و رشد فکرى جعفر پدر و برادرش، عباس خلیلى*، بسیار مؤثر بودند (رجوع کنید به جعفر خلیلى، ج 4، ص 83ـ85). جعفر در فعالیتهاى سیاسى شرکت داشت و به چاپ و انتشار روزنامه‌ها و جراید مختلفى همت گماشت که برخى از آنها عبارت‌اند از : هفته‌نامه الفجر الصادق که در 1309ش/ 1930 در نجف به چاپ رسید؛ روزنامه الراعى که در 1313ش/ 1934 منتشر و یک سال بعد توقیف شد و جعفر خلیلى نیز از طرف حکومت تحت پیگرد قانونى قرار گرفت؛ و روزنامه سیاسى الهاتف که انتشار آن در 1304ش/ 1925 در نجف آغاز شد، در 1327ش/ 1948 به بغداد انتقال یافت و شش سال بعد توقیف شد.روزنامه‌هاى مذکور و به‌ویژه الهاتف تأثیر ارزنده و بسزایى بر ادبا و شاعران بزرگ جهان عرب بر جاى نهادند. در این روزنامه بسیارى از آثار زنان شاعر و ادیب تأیید و تشویق مى‌شد (جعفر خلیلى، ج 4، همان مؤخره، ص 223ـ225). خلیلى معتقد بود که عراق در نگارش و ثبت داستان عربى پیشاهنگ است (تازى، ص150). جعفر در 1358ش/ 1980 عراق را ترک کرد و در عمان ساکن شد. وى در 1363ش/ 1985 به دبى مسافرت کرد و در آنجا از دنیا رفت و در همانجا نیز به خاک سپرده شد (حسن امین، ج 1، ص 21).ویژگى کلى آثار خلیلى گستردگى موضوع، وسعت نظر و شکل دایرة‌المعارفى آنهاست (همان، ص 151). برخى از آثار مهم او عبارت‌اند از: الضائع (نجف 1315ش/ 1936)، داستان جوانى که سى سال خانواده‌اش را گم مى‌کند؛ اولاد الخلیلى (بغداد 1334ش/ 1955) شامل 26 داستان برگرفته از واقعیات زندگى؛ جغرافیة البلاد العربیة (نجف 1317ش/ 1938)، کتاب درسىِ مدارس متوسطه؛ عَلى هامش الثورة العراقیة (بغداد 1331ش/ 1952)، دربردارنده مستنداتى درباره انقلاب عراق از سال 1338 که تا آن زمان انتشار نیافته بود؛ القصة العراقیة قدیمآ و حدیثآ (بیروت 1341ش/ 1962) بیان مختصرى از تایخ داستان‌نویسى عربى و داستان معاصر عراقى؛ نفحات من خمائل الأدب الفارسى (بیروت 1344ش/ 1965) ترجمه ابیات و گزیده‌هایى از شعر فارسى به زبان عربى، از جمله مثنوى موش و گربه عبید زاکانى؛ موسوعة العتبات المقدسة، از مهم‌ترین منابع درباره شهرهاى مقدس مکه، مدینه، نجف، کربلا، کاظمین، مشهد، سامرا و قدس در سیزده مجلد که در 1344 تا 1359ش/ 1965ـ1980 در بغداد چاپ شد و چاپ دوم آن در دوازده جلد در 1366ش/1987 در بیروت به انجام رسید؛ هکذا عرفتُهم در هفت جزء درباره بسیارى از رهبران فکرى جهان عرب و نیز افراد دیگرى که منابع جدید عربى از آنها غافل بوده‌اند (جعفر خلیلى،ج 4، همان مؤخره، ص220ـ22؛ تازى، همانجا؛ اعلام الادب العربى المعاصر، ج 1، ص 573ـ574؛ براى اطلاع از دیگرآثار جعفر خلیلى رجوع کنید به جعفر خلیلى؛ اعلام الادب العربى المعاصر، همانجاها؛ کورکیس عوّاد، ج 1، ص 245ـ247). آقابزرگ طهرانى (ج 25، ص 307) به یکى از تألیفات وى به نام الیومیات اشاره کرده است.جان توماس هامل در رساله دکترى خود در دانشگاه میشیگان به جعفر خلیلى و تأثیر او در داستان‌نویسى جدید در عراق پرداخته است. ودیع فلسطین و صفاء خلوصى این رساله را با عنوان جعفر خلیلى و القصة العراقیة الحدیثة (بغداد 1976) از انگلیسى به عربى ترجمه کرده‌اند (تازى، همانجا؛ اعلام الادب العربى المعاصر، ج 1، ص 573).منابع: آقابزرگ طهرانى؛ اعلام الادب العربى المعاصر: سِیَرٌ و سِیَرٌ ذاتیة، چاپ رابرت کمبل، بیروت: الشرکة المتحدة للتوزیع، 1996؛ عبدالهادى تازى، «جعفر الخلیلى... بین آثاره واصدائه»، الفیصل، ش 109 (رجب 1406)؛ جعفر خلیلى، هکذا عرفتهم: خواطر عن اناس افذاذ عاشوا بعض الاحیان لغیرهم اکثر مما عاشوا لانفسهم، بغداد 1963ـ1982؛ عباس خلیلى، در آیینه تاریخ: خاطرات سیاسى عباس خلیلى (مدیر روزنامه اقدام)، چاپ محمد گلبن، تهران 1380ش؛ کورکیس عوّاد، معجم المؤلفین العراقیین فى القرنین التاسع عشر و العشرین، بغداد 1969.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عظیم طهماسبی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده