خلف بن حماد
معرف
راوى امامى قرن دوم و سوم
متن
خَلَف‌بن حمّاد، راوى امامى قرن دوم و سوم. خلف اهل کوفه (نجاشى، ص 152) و به اسدى (ابن‌غضائرى، ص 56؛ طوسى، 1420، ص 176) مشهور بود. مسلمآ وى غیر از ابوصالح خلف‌بن حماد کشّى است که ابوعمرو محمدبن عمر کشّى فراوان از او نقل کرده است (رجوع کنید به مامقانى، ج 25، ص 382؛ نیز رجوع کنید به طریحى، ص 66؛ کاظمى، ص 56؛ براى نمونه رجوع کنید به کشّى، ص 16، 156، 217، 456، 553).نجاشى (همانجا) خلف را از راویان امام کاظم علیه‌السلام برشمرده، هرچند روایتى بى‌واسطه از امام صادق علیه‌السلام از وى نقل شده است (رجوع کنید به کلینى، ج 7، ص 188؛ نیز رجوع کنید به خویى، ج 7، ص 66؛ موحد ابطحى، ج 5، ص 397). عجیب آنکه در کتب رجال برقى و طوسى ذیل اصحاب امام صادق و امام کاظم نامى از او نیست، در حالى که هر دو از او حدیث روایت کرده‌اند (رجوع کنید به برقى، ج 2، ص 19؛ طوسى، 1390، ج 1، ص 385؛ قس همو، 1420، همانجا).نجاشى (همانجا) خلف را ثقه خوانده، اما ابن‌غضائرى (ص 56ـ57) او را تضعیف کرده و امر او را مختلط و در نتیجه، روایات وى را تنها به عنوان شاهد مقبول دانسته است. علامه حلّى (ص 139) و ابن‌داوود حلّى (ص 88) نیز به تبع توثیق نجاشى، او را در بخش اول کتب رجال خود (ممدوحین و معتمدین) آورده و به تضعیف ابن‌غضائرى نیز اشاره کرده‌اند. ازاین‌رو، مامقانى (ج 25، ص 384) چنین برداشت کرده است که این نحوه نقل آنان بر توقف درباره راوى دلالت دارد. رجالیان متأخر و معاصر نیز توثیق نجاشى را ترجیح داده‌اند (رجوع کنید به مجلسى، ص74؛ مامقانى، ج25، ص381؛ خویى، همانجا؛ قس شوشترى، ج 4، ص 194). ظاهر روایات منقول از وى (رجوع کنید به کلینى، ج 3، ص92ـ94) نیز از پیوند نزدیک او با امام‌کاظم علیه‌السلام حکایت دارد (رجوع کنید به مامقانى، ج 25، ص 382؛ موحد ابطحى، همانجا).نام خلف‌بن حماد در اسناد قریب به هشتاد روایت در کتب اربعه شیعه آمده است (رجوع کنید به خویى، ج 7، ص 63) که غالبآ مضمون فقهى دارند (رجوع کنید به اردبیلى، ج 1، ص 297ـ 298). علاوه بر روایاتى که خلف بى‌واسطه از امام کاظم علیه‌السلام نقل کرده (براى نمونه رجوع کنید به کلینى، ج 3، ص 92ـ94، ج 5، ص460؛ طوسى، 1390، همانجا)، از راویانى چون ابان‌بن تغلب، اسحاق‌بن عمار، حریزبن عبداللّه، ربعى‌بن عبداللّه، عبداللّه‌بن سنان، عبداللّه‌بن مسکان، فضیل‌بن یسار و مفضل‌بن عمر، احادیث امام باقر، امام صادق و امام کاظم علیهم‌السلام را نقل کرده است (رجوع کنید به خویى، همانجا). بزرگانى چون ابراهیم‌بن هاشم، حسن‌بن على وشّاء، صفوان‌بن یحیى، على‌بن اسباط، محمدبن خالد برقى، محمدبن سنان و محمدبن عیسى از او روایت کرده‌اند (رجوع کنید به همان، ج 7، ص 63ـ64؛ براى فهرست روایات وى در کتب اربعه شیعه رجوع کنید به همان، ج 7، ص 392ـ396). خلف‌بن حماد کتابى داشته است که محمدبن حسین‌بن ابى‌خطاب و محمدبن خالد برقى از آن روایت کرده‌اند (رجوع کنید به نجاشى؛ طوسى، 1420، همانجاها).منابع: ابن‌داوود حلّى، کتاب الرجال، چاپ محمدصادق آل بحرالعلوم، نجف 1392/1972، چاپ افست قم ]بى‌تا.[؛ ابن‌غضائرى، الرجال لابن الغضائرى، چاپ محمدرضا حسینى جلالى، قم 1422؛ محمدبن على اردبیلى، جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الاسناد، قم : مکتبة المحمدى، ]بى‌تا.[؛ احمدبن محمد برقى، کتاب المحاسن، چاپ جلال‌الدین محدث ارموى، تهران 1330ش؛ خویى؛ شوشترى؛ فخرالدین‌بن محمد طریحى، جامع المقال فیما یتعلق باحوال الحدیث و الرجال، چاپ محمدکاظم طریحى، تهران ?] 1374[؛ محمدبن حسن طوسى، تهذیب‌الاحکام، چاپ حسن موسوى خرسان، تهران 1390؛ همو، فهرست کتب الشیعة و اصولهم و اسماء المصنفین و اصحاب‌الاصول، چاپ عبدالعزیز طباطبائى، قم 1420؛ حسن‌بن یوسف علامه حلّى، خلاصة الاقوال فى معرفة‌الرجال، چاپ جواد قیومى اصفهانى، ]قم[ 1417؛ محمدامین‌بن محمدعلى کاظمى، هدایة‌المحدثین الى طریقة المحمدین، چاپ مهدى رجایى، قم 1405؛ محمدبن عمر کشّى، اختیار معرفة الرجال، ]تلخیص[ محمدبن حسن طوسى، چاپ حسن مصطفوى، مشهد 1348ش؛ کلینى؛ عبداللّه مامقانى، تنقیح‌المقال فى علم الرجال، چاپ محیى‌الدین مامقانى، قم 1423ـ؛ محمدباقربن محمدتقى مجلسى، الوجیزة فى الرجال، چاپ محمدکاظم رحمان‌ستایش، تهران 1378ش؛ محمدعلى موحد ابطحى، تهذیب‌المقال فى تنقیح کتاب الرجال للشیخ الجلیل ابى‌العباس احمدبن على النجاشى، ج 5، قم 1417؛ احمدبن على نجاشى، فهرست اسماء مصنفى‌الشیعة المشتهر ب رجال النجاشى، چاپ موسى شبیرى زنجانى، قم 1407.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

زهرا لطفی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده