خلف صلاح
معرف

معروف به ابوإیاد، از رهبران برجسته سازمان آزادى‌بخش فلسطین* (ساف)

متن


N خَلَف، صلاح، معروف به ابوإیاد، از رهبران برجسته سازمان آزادى‌بخش فلسطین* (ساف). صلاح خلف در ۹ شهریور ۱۳۱۲/ ۳۱ اوت ۱۹۳۳ در شهر یافا در خانواده‌اى فقیر به دنیا آمد. پدرش کارمند اداره ثبت املاک بود. صلاح خلف تحصیلات ابتدایى خود را در زادگاهش به پایان رساند. وى از نوجوانى به عضویت یکى از سازمانهاى شبه‌نظامى فلسطینى، به نام نجاده (منظّمة‌النجادة)، درآمد که با هاگانا ، از سازمانهاىتروریستى یهودى، مبارزه مى‌کرد (خلف، ص ۴۳؛ «الشهید صلاح خلف (ابوإیاد)»، ۲۰۱۰؛ خیریه قاسمیه، ص ۸۸۴). با اشغال رسمى فلسطین در ۱۳۲۷ش/ ۱۹۴۸، صلاح خلف به همراه خانواده‌اش در ۲۳ اردیبهشت/ ۱۳ مه همان سال به غزه رفت و با وجود فقر و کمبود امکانات، تحصیلات دبیرستانى خود را در آنجا به پایان رساند (خلف، ص ۳۷، ۵۸؛ موسوعة‌السیاسة، ذیل «صلاح خلف (ابوایاد)»). در ۱۳۳۰ش/ ۱۹۵۱، وى براى ادامه تحصیل به قاهره رفت و از هنرسراى عالى دارالعلوم لیسانس فلسفه و روان‌شناسى، و هم‌زمان از دانشگاه عین‌الشمس دیپلم تعلیم و تربیت گرفت (خلف، ص ۶۵ـ۶۷، ۸۱؛ خیریه قاسمیه، همانجا؛ کیمرلینگ ومیگدال ، ص ۲۴۴).وى فعالیتهاى سیاسى خود را به‌طور جدّى با عضویت در اتحادیه دانشجویان فلسطینى (اتحادُ طلبةِ فلسطین) در قاهره آغاز کرد. او با یاسر عرفات* که ریاست این اتحادیه را از ۱۳۳۱ش/ ۱۹۵۲ برعهده داشت، محمود عباس معروف به ابومازن، خلیل‌الوزیر* معروف به ابوجهاد، و فاروق قَدومى آشنا شد. این اتحادیه پس از مدتى به اتحادیه عمومى دانشجویان فلسطینى (الاتحادالعام لطلبةِ فلسطین) تغییر نام داد (فالوجى، ص ۲۷ـ۲۸؛ خیریه قاسمیه، همانجا؛ والاچ ، ص۹۰). صلاحخلف تا ۱۳۳۵ش/ ۱۹۵۶ چهار سال معاون یاسر عرفات بود و در این سال به ریاست اتحادیه عمومى دانشجویان فلسطینى برگزیده شد. او تظاهرات زیادى در حمایت از حقوق فلسطینیها برگزار کرد و در ۱۳۳۴ش/۱۹۵۵ در دیدار با جمال عبدالناصر خواستهاى دانشجویان فلسطینى را به او منتقل کرد (خلف، ص ۷۳ـ۷۷).صلاح خلف در ۱۳۳۶ش/۱۹۵۷ پس از پایان تحصیلاتش به غزه بازگشت و به تدریس پرداخت. وى در ۱۳۳۸ش/ ۱۹۵۹ به کویت رفت و در آنجا نیز به تدریس ادامه داد (خیریه قاسمیه، همانجا؛ ریاض نجیب رَیِّس و دنیا حبیب نحاس، ص۲۵۶). صلاح خلف به همراه یاسر عرفات، محمود عباس، فاروق قدومى، کمال عدوان، محمدیوسف النجار و خلیل الوزیر، در تأسیس جنبش فتح* به رهبرى یاسر عرفات، در ۱۸ مهر ۱۳۳۸/ ۱۰ اکتبر ۱۹۵۹ در کویت، سهم اساسى داشت (فالوجى، ص ۴۱؛ والاچ، ص ۱۰۵ـ ۱۰۶؛ هارت ، ص ۱۲۷). او که در بخش سیاسى فتحفعال بود، به کشورهاى عربى سفرهاى متعددى کرد. وى کوشید احمد شُقَیرى*، رئیس سازمان آزادى‌بخش فلسطین، را به همکارى با جنبش فتح ترغیب کند، اما موفق نشد (خلف، ص ۱۰۹، ۱۱۳ـ۱۱۴).پس از حمله هوایى اسرائیل به مصر در جنگ شش روزه در ۱۵ خرداد ۱۳۴۶/ ۵ ژوئن ۱۹۶۷، صلاح خلف تمام فعالیت خود را در جنبش فتح متمرکز کرد و مسئول بخش اطلاعات و امنیت شد (خیریه قاسمیه، ص ۸۸۴ـ۸۸۵؛ خلف، ص ۱۲۹ـ۱۳۰، ۱۳۵). وى سپس به اردن رفت و در نبرد کرامه شرکت کرد. در این جنگ، ارتش اسرائیل در اول فروردین ۱۳۴۷/ ۲۱ مارس ۱۹۶۸ به پایگاههاى چریکهاى فتح در منطقه الکرامه اردن حمله کرد که نیروهاى فتح، به کمک ارتش اردن، ارتش اسرائیل را به عقب‌نشینى واداشتند (محسن محمدصالح، ص ۳۱۵؛ موسوعة السیاسة، همانجا؛ تسلر ، ص ۴۲۵ـ۴۲۶).پس از انتخاب عرفات به ریاست کمیته اجرایى (اللجنة التنفیذیة) سازمان آزادى‌بخش فلسطین در ۱۵ بهمن ۱۳۴۷/ ۴فوریه ۱۹۶۹، صلاح خلف در ۱۳۴۹ش/۱۹۷۰ به ریاست بخش اطلاعات (الاجهزة‌الخاصة) آن سازمان برگزیده شد (خیریه قاسمیه، ص ۸۸۵؛ خلف، مقدمه رولو، ص ۱۷). در واقعه سپتامبر سیاه* (حمله ارتش اردن به چریکهاى فلسطینى در این کشور)، صلاح خلف نیز دستگیر و زندانى شد، اما با میانجیگرى و درخواست جمال عبدالناصر*، پس از مدت کوتاهى آزاد گردید و به مصر رفت (فالوجى، ص ۷۴ـ۷۵؛ خلف، ص ۲۰۲). مقامات اردنى او را به تأسیس سازمان سپتامبر سیاه (ایلول الاَسْوَد)، و ترور وصفى‌التل (نخست‌وزیر اردن) در ۷ آذر ۱۳۵۰/ ۲۸ نوامبر ۱۹۷۱ متهم کردند، اما ابوإیاد هرگونه ارتباط میان سازمان آزادى‌بخش فلسطین و جنبش فتح را با سازمان سپتامبر سیاه رد کرد. اسرائیلیها چندبار براى قتل وى در بیروت و دمشق، به‌ویژه در ۱۳۵۲ش/ ۱۹۷۳، طرح‌ریزى کردند که ناکام ماند (خلف، ص ۲۲۱ـ۲۲۳، ۲۶۵؛ وفا، ص ۶۷؛ ریاض نجیب ریّس و دنیا حبیب نحاس، ص ۲۵۷). در نشست اتحادیه عرب در ۱۳۵۳ش/ ۱۹۷۴ در رباط (پایتخت مغرب)، مقامات اردن وى را به توطئه قتل نافرجام ملک حسین‌بن طلال* متهم کردند، اما پس از مذاکره عرفات و حسن دوم*، خلف از این اتهام تبرئه گردید. در این نشست طى قطعنامه‌اى، سازمان آزادى‌بخش فلسطین تنها نماینده قانونى فلسطین براى تشکیل دولت ملى مستقل شناخته شد که پیروزى بزرگى براى صلاح خلف و دیگر همفکرانش به‌شمار مى‌آمد (خلف، ص ۳۱۴ـ ۳۱۶؛ تسلر، ص ۴۸۴). او همچنین پیش از امضاى معاهده ۲۸ دى ۱۳۵۳/ ۱۸ ژانویه ۱۹۷۵ میان مصر و اسرائیل، براى بازداشتن انورسادات* (رئیس‌جمهورى مصر) از امضاى این معاهده با وى مذاکره کرد که بى‌نتیجه ماند (خلف، ص ۳۳۳ـ۳۳۴).پیش از آغاز جنگ داخلى لبنان در ۱۳۵۴ش/۱۹۷۵ و درگیرى میان چریکهاى فلسطینى و فالانژیستها، صلاح خلف عازم لبنان شد. او کوشید گروهها و احزاب ملى لبنانى را به حمایت سیاسى و نظامى از سازمان آزادى‌بخش فلسطین ترغیب کند. این درگیریها با میانجیگرى کشورهاى عربى در ۱۳۵۵ش/ ۱۹۷۶ پایان یافت (>دایرة‌المعارف فلسطینیها< ،ذیل مادّه؛ خلف، ص ۳۴۱، ۴۱۲ـ۴۱۳؛ خیریه قاسمیه، ص ۸۹۲؛ تسلر، ص ۴۹۵). پس از تیره شدن مناسبات سازمان آزادى‌بخش فلسطین و سوریه، صلاح خلف به دمشق رفت. مذاکرات وى با حافظ اسد به رفع اختلافات و بهبود مناسبات طرفین منجر شد (خلف، ص ۴۱۷ـ۴۲۲). پس از سفر انورسادات به اسرائیل، جبهه پایدارى (متشکل از لیبى، الجزایر، سوریه، عراق، یمن جنوبى و سازمان آزادى‌بخش فلسطین) در ۱۳۵۶ش/ ۱۹۷۷ در مخالفت با آن تشکیل شد. صلاح خلف و یاسر عرفات در مذاکرات مقدّماتى براى تشکیل این جبهه در طرابلس نقش محورى داشتند (همان، ص ۴۳۸ـ۴۴۳).با حمله اسرائیل به جنوب لبنان در ۱۶ خرداد ۱۳۶۱/ ۶ ژوئن ۱۹۸۲ و ورود نیروهاى چندملیتى به بیروت، چریکهاى فلسطینى در اول شهریور/ ۲۳ اوت همان سال از بیروت خارج شدند. پس از آن صلاح خلف، به همراه دیگر رهبران سازمان آزادى‌بخش فلسطین، به تونس رفت (>دایرة‌المعارف فلسطینیها<، همانجا؛ طرابلسى، ص ۳۷۵ـ۳۷۶).با اینکه صلاح خلف از شخصیتهاى برجسته جناح چپ جنبش فتح به‌شمار مى‌آمد، پس از اختلاف میان جناح چپ با کادر رهبرى این جنبش، به مخالفان نپیوست و با وجود اختلاف‌نظر با یاسر عرفات، به وى وفادار ماند. وى با اتخاذ خط‌مشى میانه‌روى، با مذاکرات مستقیم فلسطینیها و اسرائیلیها موافقت کرد و در ۱۳۶۷ش/ ۱۹۸۸ صلح با اسرائیل را پذیرفت (سمیح فرسون، ص ۳۸۷، ۴۰۱ـ۴۰۲؛ کیمرلینگ و میگدال، ص ۳۱۷؛ ریاض نجیب ریّس و دنیا حبیب نحاس، ص ۲۵۷).صلاح خلف با موضع‌گیرى مخالف با سازمان آزادى‌بخش فلسطین، حمله عراق به کویت (۱۳۶۹ش/ ۱۹۹۰) را، که سازمان از آن حمایت کرده بود، محکوم کرد. در ۲۴ دى ۱۳۶۹/ ۱۴ ژانویه ۱۹۹۱، خلف در تونس کشته شد. گفته‌اند او را حمزه أبوزید، نگهبان شخصى أبى‌الهول (رئیس بخش اطلاعات جنبش فتح) ــبراساس طرح از پیش برنامه‌ریزى شده صبرى البنا معروف به أبونضال، رئیس سازمان‌انقلابى فتح (تنظیم فتح‌الثورى)، که از جنبش فتح منشعب شده بودــ و به دستور مستقیم صدام‌حسین ترور کرده است (فالوجى، ص ۲۷، پانویس ۱؛ >دایرة‌المعارف فلسطینیها<، همانجا؛ پاپه ، ص ۲۲۳).صلاح خلف اعتقاد داشت مأموریت اساسى سازمان آزادى‌بخش فلسطین، کمک به ایجاد دولت دموکراتیک در سرزمین فلسطین است، به‌گونه‌اى که مسلمانان و یهودیان داراى حقوق کاملا مساوى باشند و در صلح و دوستى زندگى کنند؛ اما واگذار کردن بخشى از سرزمین فلسطین یا اجازه استقرار حکومت صهیونیستى که بنابر ماهیت خود، سایر فلسطینیان را از حقوق طبیعى خود محروم مى‌کند، از نظر وى کاملا منتفى و مردود بود (خلف، ص ۳۰۲).منابع : صلاح خلف، فلسطینى آواره: خاطرات ابوایاد مسئول اطلاعات و امنیت ساف، ]به روایت[ اریک رولو، ترجمه حمید نوحى، تهران ۱۳۸۱ش؛ خیریه قاسمیه، «المُذَکِّرات و السیر الذاتیة‌الفلسطینیة»، در الموسوعة‌الفلسطینیة، قسم ۲، ج ۳، بیروت ۱۹۹۰؛ریاض نجیب رَیِّس و دنیا حبیب نحاس، راه دشوار مقاومت فلسطین، ترجمه حمید فرزانه، تهران ۱۳۵۷ش؛ «الشهید صلاح خلف (ابوایاد)»، کتائب شهداءالاقصى، ۲۰۱۰.Retrieved May ۲۳, ۲۰۱۰, from http://www.kataibaqssa. com/new arab/news.Php?action=view & id=۲۹۸;فواز طرابلسى، تاریخ لبنان‌الحدیث: من‌الامارة الى اتفاق‌الطائف، بیروت ۲۰۰۸؛ فرید فالوجى، عاش مهمومآ مات مسمومآ: ابوعمار ثائر اسطورى ام‌عمیل اسرائیلى، دمشق ۲۰۰۵؛ سمیح فرسون، فلسطین والفلسطینیون، ترجمة عطا عبدالوهاب، بیروت ۲۰۰۳؛ محسن محمد صالح، فلسطین: دراسات منهجیة فى القضیة الفلسطینیة، ]قاهره [۱۴۲۴/۲۰۰۳؛ موسوعة السیاسة، چاپ عبدالوهاب کیالى، بیروت: المؤسسة‌العربیة للدراسات و النشر، ۱۹۷۹ـ۱۹۹۴؛ افسانه وفا، یاسر عرفات: از مبارزه تا مذاکره، تهران ۱۳۸۳ش؛, ed. Philip Mattar, Encyclopedia of the Palestinians Chicago: Fitzroy Dearborn Publishers, ۲۰۰۰, s.v. "Khalaf, Sahah" (by As&#۳۹;ad AbuKhalil); Alan Hart, Arafat: a Kimmerling Baruch ۱۹۸۹; Bloomington biography, political and Joel. S. Migdal, The Palestinian people: a history, Cambridge ۲۰۰۳; Ilan Pappe, A history of modern Palestine: one land, two peoples, Cambridge ۲۰۰۴; Mark Tessler, A history of the Israeli-Palestinian conflict, Bloomington ۱۹۹۴; Janet Wallach and John Wallach Arafat in the eyes of the beholder, New York ۱۹۹۰.


نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمد مالکی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده