خلعی علی بن حسن
معرف
فقیه و محدّث شافعى مصرى قرن پنجم
متن
خِلَعى، على‌بن حسن، فقیه و محدّث شافعى مصرى قرن پنجم. کنیه‌اش ابوالحسن بود و در 405 در مصر متولد شد. اصل او از موصل بود (ابن‌خلّکان، ج 3، ص 317ـ 318؛ ذهبى، 1401ـ 1409، ج 19، ص 74ـ75). پدرش (متوفى 448) فقیه شافعى بود (اسنوى، ج 1، ص 230؛ سیوطى، ج 1، ص 404) و چون هر دو بزاز بودند و به ملوک و امراى مصر خلعت (لباس گران‌بها) مى‌فروختند، به خلعى شهرت داشتند (ابن‌خلّکان، ج 3، ص 318؛ ذهبى، 1401ـ1409، ج 19، ص 77).خلعى از محدّثانى چون ابوالعباس مُنیربن احمد خَشّاب (متوفى 412)، ابوالعباس احمدبن محمد اشبیلى (متوفى 415)، ابوالحسن خصیب‌بن عبداللّه (متوفى 416) و ابوالحسن على‌بن ابراهیم حَوفى* (متوفى 430) بهره جست (رجوع کنید به ابن‌خلّکان، ج 3، ص 317؛ ذهبى، 1401ـ1409، ج 19، ص 75) و ظاهرآ آخرین کسى بود که از ابوسعد احمدبن محمد مالینى (متوفى 412) و ابومحمد عبدالرحمان‌بن عمربن نَحّاس مشهور به ابن‌نحّاس* (متوفى 416) حدیث شنید (رجوع کنید به سمعانى، ج 5، ص 466؛ ذهبى، همانجا؛ سبکى، ج 5، ص 253).برخى از شاگردان وى عبارت‌اند از: ابوالفضل محمدبن طاهر مقدسى مشهور به ابن‌قَیسَرانى (متوفى 507)؛ ابوعلى‌بن سُکَّره صدفى (متوفى 514)؛ ابوالفتح سلطان‌بن ابراهیم مَقدسى (متوفى 518)؛ قاضى معروف مالکى ابوبکر ابن‌العربى (متوفى 543)؛ و ابومحمد عبداللّه‌بن رِفاعَه سعدى (متوفى 561)، خادم وى که آخرین ایشان است (رجوع کنید به ذهبى؛ سبکى، همانجاها).خلعى در دوره خویش به عُلوّ اِسناد در روایت مشهور بود (ذهبى، 1984، ج 3، ص 336؛ اسنوى؛ سیوطى، همانجاها) و پس از ابواسحاق ابراهیم‌بن سعید حَبّال (متوفى 482) مُسنِد اهل مصر شد (ابن‌خلّکان، ج 3، ص 317؛ ذهبى، 1401ـ1409، همانجا). از سوانح حیات وى اطلاع چندانى در دست نیست. شاگردش ابن‌سکّره نقل کرده است که او در فامیه (از روستاهاى حلب) بر منصب قضا نشست و تنها یک روز قضاوت کرد. سپس استعفا داد و تا پایان عمر در قَرافه (از توابع فسطاط در مصر) انزوا گزید و از این‌رو به قَرافى نیز معروف شد (رجوع کنید به ابن‌خلّکان؛ ذهبى، 1401ـ1409، همانجاها).خلعى در 492 در قرافه درگذشت (ابن‌خلّکان، همانجا؛ ذهبى، 1401ـ 1409، ج 19، ص 78). قبرش در آنجا به قبر قاضى جن و انس مشهور است (ذهبى، 1401ـ1409، ج 19، ص 76ـ 77؛ سبکى، ج 5، ص 254). در کتب تراجم او را متمکن، عابد و دین‌دار وصف کرده و کراماتى به وى نسبت داده‌اند که برخى از آنها مبالغه‌آمیز به نظر مى‌رسد (براى نمونهرجوع کنید به ذهبى، 1984، همانجا؛ سبکى، ج 5، ص 253ـ 255؛ ابن‌قاضى شهبه، ج 2، ص 269).خلعى در فقه و حدیث تألیفاتى دارد که عبارت‌اند از : المغنى بین البسط و الاختصار در فقه، مشتمل بر چهار جزء (سبکى، ج 5، ص 254؛ ابن‌قاضى شهبه، همانجا؛ بغدادى، ج 1، ستون 694)، و الفوائدالعشرین معروف به فوائد خلعى در حدیث (ذهبى، 1401ـ1409، ج 19، ص 74)، که ظاهرآ ابونصر احمدبن حسن شیرازى مسموعات خویش از وى را در بیست جزء گردآورى و تخریج کرده و خلعیات نام نهاده‌است ( رجوع کنید به ابن‌خلّکان؛ اسنوى، همانجاها). فوائد و خلعیات مورد توجه محدّثان پس از خلعى بوده و از آنها فراوان نقل کرده‌اند، از جمله متقى هندى (ج 13، ص120، 158) حدیث مؤاخاة پیامبر صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم و على علیه‌السلام، و حدیث استشهاد امام على براى حدیث غدیر را (که براساس آن، درپى گواهى‌طلبى امیرمؤمنان علیه‌السلام، سیزده نفر از اصحاب رسول خدا شهادت دادند حدیث غدیر را روز غدیر خم از پیامبر شنیده‌اند) روایت کرده است (براى موارد دیگر رجوع کنید به ابن‌حجر عسقلانى، ج 1، ص 91، و جاهاى دیگر؛ مُناوى، ج 1، ص 169، 631، ج 5، ص 275).منابع : ابن‌حجر عسقلانى، فتح‌البارى: شرح صحیح‌البخارى، بولاق 1300ـ1301، چاپ افست بیروت ]بى‌تا.[؛ ابن‌خلّکان؛ ابن‌قاضى شهبه، طبقات الشافعیة، چاپ حافظ عبدالعلیم‌خان، بیروت: عالم‌الکتب، 1407/ 1987؛ عبدالرحیم‌بن حسن اسنوى، طبقات‌الشافعیة، چاپ کمال یوسف حوت، بیروت 1407/1987؛ اسماعیل بغدادى، هدیة‌العارفین، ج 1، در حاجى‌خلیفه، ج 5؛ محمدبن احمد ذهبى، سیر اعلام النبلاء، چاپ شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت 1401ـ1409/ 1981ـ1988؛ همو، العبر فى خبر من غبر، ج 3، چاپ فؤاد سید، کویت 1984؛ عبدالوهاب‌بن على سبکى، طبقات الشافعیة الکبرى، چاپ محمود محمد طناحى و عبدالفتاح محمد حلو، ]قاهره [1964ـ] 1976[؛ سمعانى؛ عبدالرحمان‌بن ابى‌بکر سیوطى، حسن‌المحاضرة فى تاریخ مصر و القاهرة، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، ]قاهره[ 1387؛ على‌بن حسام‌الدین متقى هندى، کنزالعُمّال فى سنن الاقوال و الافعال، چاپ بکرى حیّانى و صفوة سقا، بیروت 1409/1989؛ محمد عبدالرؤوف‌بن تاج‌العارفین مُناوى، فیض‌القدیر: شرح الجامع الصغیر من احادیث البشیر النذیر، چاپ احمد عبدالسلام، بیروت 1415/1994.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

علیرضا سعید

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 16
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده