خلدآباد
معرف
شهرى در شهرستان اورنگ‌آباد در ایالت مهاراشترا در هند
متن
خُلدآباد، شهرى در شهرستان اورنگ‌آباد در ایالت مهاراشترا در هند. این شهر در شمال غربى اورنگ‌آباد (یا خجسته بنیاد، مرکز شهرستان اورنگ‌آباد) در عرض شمالى َ1ْ20 و طول شرقى َ12ْ75 قرار دارد. شهر دولت‌آباد در جنوب آن واقع است (>اطلس ایالتهاى هند<، ص 21). خلدآباد حدود 13 کیلومتر از دولت‌آباد و حدود 23 کیلومتر از اورنگ‌آباد فاصله دارد (کامورخان، ص 2؛ د.اسلام، چاپ دوم، ذیل مادّه). آزادبلگرامى (ص 47) شرح جامعى درباره پرآبى و آبشارها و برکه‌ها و سرسبزى و خوش آب و هوا بودن آن در تمام فصول سال داده است. به گفته وى، در گذشته در کوههاى شمال‌غربى آن غارهاى سه طبقه و دو طبقه متعلق به معبد ایلورا، نیایشگاه هندوها، حفر شده که بر روى دیوارهاى سنگى آن نقش برجسته‌هایى تراشیده شده است. جمعیت این شهر که در 1265/1849، 3085 تن بوده، در 1318/1900 به 2843 تن کاهش یافته، ولى تعداد خانه‌هاى آن از 416 باب به 645 باب رسیده است (ارنست، ص 336، یادداشت 93).این شهر در گذشته به روضه مشهور بود (آزاد بلگرامى، ص 73) و نُه تن از اولیاى مشهور صوفیهاى چشتیه دکن در آنجا به خاک سپرده شدند، به همین سبب این شهر براى مسلمانان دکن مقدس است. قبر چهارده تن از پادشاهان و دولتمردان مسلمان هند و دکن نیز در این شهر است (رجوع کنید به آزاد بلگرامى، ص 63 به بعد؛ ارنست، ص 91 و نقشه 1؛ د. اسلام، همانجا). پس از مرگ اورنگ‌زیب در احمدنَگَر در 1118، بنابه وصیتى که کرده بود، او را به روضه بردند و در صحن مقبره شیخ زین‌الدین شیرازى دفن کردند و چون براى او لقب «خُلدمکان» را برگزیدند، این شهر خلدآباد نامیده شد (خافى‌خان نظام‌الملکى، ج 2، ص 549؛ کامورخان، همانجا). در 1121 بهادرشاه، فرزند اورنگ‌زیب، این شهر را پرگنه* (بخش) خلدآباد اعلام کرد و چند دهکده کاملا آباد و پرمحصول را جزو پرگنه خلدآباد کرد تا هزینه‌هاى مراسم فاتحه‌خوانى اورنگ‌زیب و دیگر بزرگان از درآمد آنها تأمین گردد (خافى‌خان نظام‌الملکى، ج 2، ص 549، 649؛ کامورخان، همانجا). او بر دور شهر حصار کشید و در آبادى آن کوشید (آزاد بلگرامى، همانجا). با کشیدن این حصار، شهر به شکل مستطیلى در جهت شرقى ـ غربى درآمده است که دو دروازه در شمال، دو دروازه در مشرق و دو دروازه در جنوب دارد. یکى از دروازه‌هاى جنوبى آن به نام دروازه نقاره‌خانه به دولت‌آباد و اورنگ‌آباد راه دارد. دروازه شمالى یا پانگرا راه رسیدن به غارهاى ایلورا و چند مقبره مهم اولیاى صوفیه و دولتمردان و بزرگان هند و دکن است. راه مهمان‌سراى ایالتى در بالاى کوه و راه به عیدگاه و مسجد هزاروچهارصد اولیا نیز، که همه در شمال شهر است، از همین دروازه مى‌گذرد. در گوشه جنوب‌غربى شهر، در بیرون حصار، دو تن از اولیاى صوفیه و همچنین همسر بهادرشاه، به نام بى‌بى عایشه مدفون‌اند. مدفن برهان‌الدین غریب، زین‌الدین شیرازى و همچنین قبرهاى اورنگ‌زیب، محمد اعظم‌شاه، سعداللّه‌خان نظام‌الملک آصف‌جاه در درون حصار است (رجوع کنید به کامورخان، ص 58؛ ارنست، نقشه 1).شیخ‌منتجب‌الدین، معروف به زرزرى زربخش، از بزرگان صوفیه دهلى، در سال 700 به درخواست خواجه نظام‌الدین اولیا مأمور شد تا به همراهى هفتصد تن از صوفیان در مراکز مختلف دکن به تبلیغ و اشاعه اسلام بپردازد. شیخ در این شهر (روضه، خلدآباد) اقامت گزید و در 709 درگذشت و او را در همانجا به خاک سپردند (جوشى، ص 213؛ محمد یوسف کوکن، ص 4). شیخ برهان‌الدین غریب*، از بزرگان صوفیه نیز که در 738 درگذشت، در این شهر به خاک سپرده شده‌است (محمد یوسف کوکن، ص 5). سید یوسف‌بن على‌بن محمد دهلوى، مشهور به راجو قتال*، صوفى شاعر و غزل‌سرا (متوفى 731) نیز در اینجا مدفون است (نظیر احمد، ص 83).از دوره تغلقیه* (720ـ814) آثارى در روضه/ خلدآباد به جا مانده‌است، از جمله مقبره شیخ زین‌الدین، و تعداد درخور توجهى کتیبه از زمان غیاث‌الدین تغلق (دیسائى، 1974ب، ص 238؛ خواجه محمد احمد، ص 412). از بهمنیان دکن* نیز کتیبه‌اى به تاریخ 863 در این شهر وجود دارد (دیسائى، 1974ج، ص 368). بناهاى جالب توجهى نیز از نوع مسجد، مقبره و کاخ از دوره نظام‌شاهیان (حک : 895ـ ح 1042) در خلدآباد باقى‌مانده است از جمله مقبره ملک عنبر، وزیر نظام‌شاه. مقبره‌هاى متعددى نیز با معماریهاى زیبا و چشمگیر به فاصله اندکى از مقبره ملک عنبر وجود دارد (همو، 1974الف، ص 262ـ263، 267).منابع :میرغلامعلى‌بن نوح آزاد بلگرامى، روضة‌الاولیاء، تصحیح متن، ترجمه و حواشى نثار احمد فاروقى، دهلى 1416/1996؛ محمدهاشم خافى‌خان نظام‌الملکى، منتخب‌اللباب، ج 2، چاپ کبیرالدین احمد، کلکته 1874؛ محمدهادى کامورخان، تذکرة‌السلاطین چغتا: تذکره جانشینان اورنگ‌زیب، چاپ مظفر عالم، على‌گره 1980؛Ziauddin A. Desai, "Architecture: Bahmani succession states", in History of medieval Deccan: 1295-1724, ed.H. K. Sherwani, vol.2, Andhra Pradesh: The Government of Andhra Pradesh, 1974a; idem, "Architecture: the Bahmanis", in ibid, 1974b; idem, "Epigraphy: Arabic and Persian", in ibid, 1974c; EI2, s.v. "Khuldabad"(by C. E. Bosworth); Carl W. Ernest, Eternal garden: Mysticism, history, and politics at a south Asian Sufi center, Oxford 2004; P. M. Joshi, "Economic and social conditions under the Bahmanis", in History of medieval Deccan, ibid, vol.1; Khwaja Muhammad Ahmad, "Calligraphy", in ibid, vol.2; Muhammad Yousuf Kokan, "Language and literature: Arabic" in ibid; Muhammad Nazir Ahmad, "Language and literature: Persian", in ibid; States atlas of India, ed. S. Muthiah and P. Poovendran, Delhi: Indian Book Depot, Map House, 1990.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

چندر شیکهر

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده