خلال حسنبن محمد
معرف
حافظ، محدّث، قارى و مؤلف قرن چهارم و پنجم
متن
خلّال، حسنبن محمد، حافظ، محدّث، قارى و مؤلف قرن چهارم و پنجم. کنیه‌اش ابومحمد بود و در صفر 352 در بغداد متولد شد (خطیب بغدادى، ج 8، ص 453؛ ذهبى، 1401ـ1409، ج 17، ص 593). تاریخ‌نگاران محل زندگى او را در نهرالقَلَّایین، محله بزرگى در بغداد و شرق کَرْخْ، که بیشتر اهل سنّت در آنجا سکونت داشتند (یاقوت حموى، ذیل «نهرالقلاءین»)، ذکر کرده‌اند که پس از مدتى به باب‌البصره، در غرب بغداد، نقل مکان کرد (رجوع کنید به خطیب بغدادى، ج 8، ص 454؛ سمعانى، ج 2، ص 422).خلال از کسانى چون احمدبن جعفر قطیعى، محمدبن عباس‌بن جبویه، محمدبن مظفر، ابوبکربن شاذان، ابوبکر محمدبن اسماعیل ورّاق و ابوالحسن دارقُطنى حدیث روایت کرده است (خطیب بغدادى، همانجا؛ ابن‌اثیر، ج 9، ص 544؛ ابن‌عماد، ج 3، ص 262). همچنین افرادى نظیر خطیبِ بغدادى*، على‌بن عبدالواحد دینورى، ابوالحسین مبارک‌بن عبدالجبار صیرفى، محمدبن عمربن حفص کوفى و ابوسعداحمدبن طیورى از او روایت کرده‌اند (ابن‌عبدالهادى مقدسى، ج 3، ص 303؛ ذهبى، همانجا؛ سیوطى، ص 444). به نظر ذهبى (1984، ج 3، ص 191) ابوسعد احمدبن طیورى آخرین فردى است که از وى روایت حدیث کرده است. به‌گفته این تراجم‌نگار (1401ـ1409، ج 17، ص 594)، خلال براى استماع حدیث سفر نکرده و در عین حال، بعد از عبدالغنى‌بن سعید اَزْدى* (متوفى 409)، حدیث‌شناس و نسب‌شناس عرب با حافظه‌ترین فرد در حدیث بوده است.خطیب بغدادى که همعصر خلال و از راویان وى بود، او را با الفاظى چون «ثقه» و «آگاه بر مراتب حدیث» وصف و توثیق کرده است (همانجا). سمعانى (همانجا) خلال را کثیرالروایه و داراى فهم و درایت والایى در حدیث دانسته است.خلال به علم قرائت نیز آگاه بود و کسانى چون ابوطاهربن سوار بغدادى در این علم از او روایت کرده‌اند (ابن‌جزرى، ج 1، ص 231). ذهبى (1401ـ1409، همانجا) احادیثى را از پیامبر صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم، با طرق حدیثى خود از ابومحمد خلال نقل کرده است.خلال در 439 در بغداد درگذشت و در مقبره باب حرب، در کنار مدفن احمدبن حنبل و بشر حافى به خاک سپرده شد (رجوع کنید بهخطیب بغدادى، همانجا).آثار وى عبارت‌اند از: مسندى بر صحیحین (همانجا)؛ اخبارالثُقلاء، که آن را به روش محدّثان نوشته است (ابن‌عماد، همانجا؛ بغدادى، ج 1، ستون 275)؛ طبقات‌المعبّرین، در شرح احوال 7500 خواب‌گزار که به خلال منسوب است (بغدادى، همانجا). او در این کتاب خواب‌گزاران را به پانزده گروه تقسیم کرده است، شامل انبیا، صحابیان، تابعین، فقها و مؤلفان و دیگران تقسیم‌بندى است (حاجى‌خلیفه، ج 2، ستون 1106ـ 1107)؛ المجالس العشر که در واقع امالى یا مجلسهاى حدیثى او بوده است. زرکلى (ج 2، ص 213) نسخه خطى این کتاب موجود در شهر رباط مراکش، را معرفى کرده است.منابع: ابن‌اثیر؛ ابن‌جزرى، غایة‌النهایة فى طبقات‌القرّاء، چاپ برگشترسر، قاهره ]بى‌تا.[؛ ابن‌عبدالهادى مقدسى، طبقات علماءالحدیث، چاپ اکرم بوشى و ابراهیم زیبق، بیروت 1417/1996؛ ابن‌عماد؛ اسماعیل بغدادى، هدیة‌العارفین، ج 1، در حاجى‌خلیفه، ج 5؛ حاجى‌خلیفه؛ خطیب بغدادى؛ محمدبن احمد ذهبى، سیر اعلام‌النبلاء، چاپ شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت 1401ـ1409/ 1981ـ1988؛ همو، العبر فى خبر من غبر، ج 3، چاپ فؤاد سید، کویت 1984؛ خیرالدین زرکلى، الاعلام، بیروت 1986؛ سمعانى؛ عبدالرحمان‌بن ابى‌بکر سیوطى، طبقات‌الحفاظ، چاپ على محمد عمر، ]قاهره[ 1417/1996؛ یاقوت حموى.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مقداد ابراهیمی کوشالی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده