خطیب کرمانشاهی محمد زکی بن ابراهیم واعظ
معرف
ادیب، متکلم و فقیه امامى قرن دوازدهم
متن
خطیب کرمانشاهى، محمد زکى‌بن ابراهیم، واعظ، ادیب، متکلم و فقیه امامى قرن دوازدهم. از شرح حال و زندگى او اطلاع چندانى در دست نیست. گفته‌اند که پدر و مادرش از اهل‌سنّت بودند و او ــکه در هفت یا هشت سالگى به تشیع گراییده بودــ از نزد آنان گریخت و به حاکم همدان، اسماعیل خان، پناه برد (رجوع کنید به قزوینى، ص 166؛ مدرس تبریزى، ج 2، ص 150). اسماعیل‌خان او را نزد خود نگاه داشت و به معلّم سپرد. خطیب پس از گذراندن تحصیلات عالى به منصب شیخ‌الاسلامى کرمانشاه رسید و امور شرعى آن سامان به او واگذار شد (قزوینى، ص 167). او همچنین مدتى امام جمعه کرمانشاه و سپس امام جمعه اصفهان شد (همان، ص 168؛ مدرس تبریزى، همانجا). نادرشاه پس از شنیدن وصف خطیب، او را به سمت قاضى لشکر منصوب کرد (قزوینى، ص 167؛ مدرس تبریزى، همانجا). در کتاب حدیث نادرشاهى (ص 181، 213، 239) از فردى به نام میرزا زکى که مشاور موثق نادرشاه بوده، نام‌برده شده که ظاهرآ همین خطیب کرمانشاهى است.سیدعبداللّه جزایرى و عبدالنبى قزوینى، که با او مصاحبت داشته‌اند، مقام علمى و شخصیت وى را ستوده‌اند (جزایرى، ص 140؛ قزوینى، ص 166). خطیب کرمانشاهى واعظى چیره‌دست بود و بسیارى به سبب مواعظ او هدایت شدند (قزوینى، ص 167).او در 1159 بر اثر اتهام و سخن‌چینى ملاعلى مدد، ملقب به امام افندى، و به امر نادرشاه به قتل رسید (همانجا؛ مدرس تبریزى، همانجا). امینى (ص 240ـ242) نام او را در شمار شهیدان فضیلت در قرن دوازدهم آورده است.تنها اثرى که شرح‌حال‌نویسان از او یاد کرده‌اند کتابى است با نام الرد على رسالة نجاسة غیر الامامى که ردى است بر رساله تنجیس غیرامامى و اخراج آنها از اسلام، نوشته حیدرعلى شیروانى (آقابزرگ طهرانى، ج 10، ص 199؛ امین، ج 7، ص 68؛ نیز رجوع کنید به قزوینى، ص 168 با اندک اختلافى در عنوان). با این حال، نسخه خطى کتابى با نام تجویدالقرآن نیز به نام او در مدرسه باقریه* مشهد موجود بوده است (رجوع کنید به فاضل، ص 95).منابع : آقابزرگ طهرانى؛ امین؛ عبدالحسین امینى، شهداءالفضیلة، قم 1352ش؛ عبداللّه‌بن نورالدین جزایرى، الاجازة‌الکبیرة، چاپ محمد سمامى حائرى، قم 1409؛ حدیث نادرشاهى، چاپ رضا شعبانى، تهران: بعثت، 1376ش؛ محمود فاضل، «فهرس مخطوطات المدرسة‌الباقریة، مشهدالمقدسة»، تراثنا، سال 6، ش 4 (شوال ـ ذیحجه 1411)؛ عبدالنبى‌بن محمدتقى قزوینى، تتمیم امل‌الآمل، چاپ احمد حسینى، قم 1407؛ محمدعلى مدرس تبریزى، ریحانة‌الادب، تهران 1374ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مقداد ابراهیمی کوشالی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده