خشْکبیجار
معرف
خُشْکِبیجار،# بخش و شهرى در شهرستان رشت، از استان گیلان.
متن
خُشْکِبیجار، بخش و شهرى در شهرستان رشت، از استان گیلان.1) بخش خشکبیجار، در شمال شهرستان رشت واقع است و دریاى خزر در شمال آن قرار دارد و مشتمل است بر دو دهستان حاجى‌بِکَنْدِه خشکبیجار و نوشَر خشکبیجار و یک شهر به نام خشکبیجار که مرکز بخش به‌شمار مى‌رود (رجوع کنید به ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1385ش، ذیل «استان گیلان»). آب و هواى آن معتدل و مرطوب است. رود دائمى نورود، ریزابه سفیدرود به طول حدود 35 کیلومتر با جهت شمال‌شرقى در این بخش جریان دارد؛ همچنین این رود دو انشعاب به نامهاى کَفشِه‌رود، از ساحل راست و خشکبیجار رود، از ساحل چپ دارد (جعفرى، ج 2، ص 467؛ محامد، ج 1، ص 226).اهالى آن به کشاورزى، باغدارى، دامدارى، زنبوردارى، پرورش کرم‌ابریشم، پرورش ماهى و حصیربافى اشتغال دارند (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، ج 16، ص30ـ140). محصولاتى از قبیل برنج و، فراورده‌هاى باغى پرتقال، لیموترش و نارنگى، به، انار، سیب، گوجه سبز و بنشن در آن به عمل مى‌آید (همان، ج 16، ص30، 312، 157).اهالى آن شیعه دوازده امامى‌اند و به فارسى با گویش گیلکى گفتگو مى‌کنند (همان، ج 16، ص 157). جمعیت آن طبق آمار 1385ش، 28051 تن ضبط شده است که از این تعداد 7478 تن (ح 27%) شهرنشین‌اند که ساکنان شهر خشکبیجار به‌شمار مى‌روند (رجوع کنید به مرکز آمار ایران، ذیل «استان گیلان»).از لحاظ تقسیمات کشورى، در 1323ش، خشکبیجار یکى از دهستانهاى شهرستان رشت ضبط شده است (رجوع کنید به ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت‌احوال، ج 1، ص 92).در مرداد 1374 بخش خشکبیجار به مرکزیت شهر خشکبیجار در شهرستان رشت تشکیل شد (ایران. قوانین و احکام، ص 348).2) شهر خشکبیجار، مرکز بخش خشکبیجار. این شهر در ارتفاع حدود 14- مترى، در فاصله حدود هشت‌کیلومترى مغرب شهر لَشْتِنِشاء/لَشْتْنِشا، در دشت واقع شده است. آب و هواى آن معتدل و مرطوب است. بیشترین درجه حرارت آن ْ4ر31 در مرداد و کم‌ترین آن ْ2ر1- سانتیگراد در بهمن است. میانگین بارش سالانه آن حدود 981 ،1میلیمتر ضبط شده است (رجوع کنید به سازمان هواشناسى کشور، ص94). رودخانه‌هاى حاجى‌بکنده و گشته‌سرده در مغرب شهر خشکبیجار جریان دارند (فرهنگ جغرافیائى آبادیها، همانجا). شهر خشکبیجار با راه اصلى به شهر رشت و با راه اصلى از طریق شهر لشت‌نشا (در 26 کیلومترى شمال‌شرقى شهر رشت) به مرکز شهرستان آستانه اشرفیه مرتبط مى‌شود.خشکبیجار در 1340ش شهر شد (رجوع کنید به ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى، 1382ش، ذیل «استان گیلان»). بقعه درویش‌محمد با ایوانى هشت ضلعى، از آثار قدیمى شهر محسوب مى‌شود (ستوده، ج 1، بخش 1، ص 304).پیشینه. نام خشکبیجار در منابع به صورتهاى خشک‌بیجار، خشک‌بجار، خشکه‌بجار، خشکه‌بیجار و خشگبیجار آمده است (رجوع کنید به ستوده، همانجا؛ لاهیجى، ص 112؛ مهدوى لاهیجانى، ص 226؛ کیهان، ج 2، ص 266، 268ـ269).در دوره صفویه (حک : ح 906ـ1135) لاهیجى (همانجا) در ذیل وقایع 907 از آن یاد کرده است. در 1038 خشکبیجار در جریان تهدید دارالاماره رشت، به دست گروهى به رهبرى کالنجار سلطان، معروف به عادلشاه (یا غریب‌شاه)، که از ستم دربار به تنگ آمده بودند، به آتش کشیده شد (خمامى‌زاده، ص490). در نیمه دوم سده یازدهم، مهدوى لاهیجانى (ص 226، 228ـ229)، خشکبیجار را از بلوکات شمالى رشت (به مرکزیت آبادى خشکبیجار) مشتمل بر 31 قریه، با 991،10 تن جمعیت ضبط کرده است.رابینو که در سالهاى 1324ـ1331 از گیلان دیدن کرده، به بازار هفتگى در روزهاى دوشنبه و پنجشنبه در خشکبیجار اشاره کرده است (ص 65).اهالى خشکبیجار در جریان قیامهاى دهقانى (شروع آن 1332) نقش داشتند (رجوع کنید به حاج سیدجوادى و میرابوالقاسمى، ص260ـ261).در دوره رضاشاه پهلوى (حک : 1304ـ1320ش)، خشکبیجار درگیر شورش مسلحانه‌اى به سرکردگى قنبر، معروف به قنبرشاه، بود (خمامى‌زاده، ص 499). در 1351ش/ 1973 به تشکیل بازار هفتگى در روزهاى دوشنبه در آن اشاره شده است (رجوع کنید به رهنمائى، ص470). تا حدود چهل سال پیش خیمه‌شب‌بازى که آن را «گوشى» هم مى‌خوانند در بازارهاى گیلان، از جمله خشکبیجار رواج داشت (میرشکرائى، ص 427).از جمله بزرگان آن ملامحمدعلى (متوفى 1320)، فرزند شیخ‌جعفر، است. شرح وى بر ابیات مثنوى را همطراز با شرح مثنوى حاج‌ملاهادى سبزوارى دانسته‌اند (رجوع کنید به «مشاهیر گیلان»، ص 683).منابع :ایران. قوانین و احکام، مجموعه قوانین سال 1374، تهران: روزنامه رسمى کشور، 1375ش؛ ایران. وزارت کشور. اداره کل آمار و ثبت احوال، کتاب اسامى دهات کشور، ج 1، تهران 1329ش؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى. دفتر تقسیمات کشورى، عناصر و واحدهاى تقسیمات کشورى: آذر 1385، ]تهران 1385ش[؛ همو، نشریه تاریخ تأسیس عناصر تقسیماتى به همراه شماره مصوبات آن، تهران 1382ش؛ عباس جعفرى، گیتاشناسى ایران، تهران 1368ـ1379ش؛ حسن حاج‌سیدجوادى و محمدتقى میرابوالقاسمى، «گیلان: سرزمین قیامها و انقلابها»، در کتاب گیلان، به سرپرستى ابراهیم اصلاح عربانى، ج 2، تهران: گروه پژوهشگران ایران، 1374ش؛ جعفر خمامى‌زاده، «جغرافیاى تاریخى»، در همان، ج 1؛ محمدتقى رهنمائى، «گیلانگردى»، در همان، ج 2؛ سازمان هواشناسى کشور، سالنامه آمارى هواشناسى: 76ـ 1375، تهران 1378ش؛ منوچهر ستوده، از آستارا تا اِستارباد، تهران 1349ش ـ؛ فرهنگ جغرافیائى آبادیهاى کشور جمهورى اسلامى ایران، ج :16 رشت، تهران : سازمان جغرافیائى نیروهاى مسلح، 1371ش؛ مسعود کیهان، جغرافیاى مفصل ایران، تهران 1310ـ1311ش؛ على‌بن شمس‌الدین لاهیجى، تاریخ خانى : شامل حوادث چهل‌ساله گیلان از 880 تا 920 قمرى، چاپ منوچهر ستوده، تهران 1352ش؛ احمد محامد، «منابع و مصارف آب در گیلان»، در کتاب گیلان، همان، ج 1؛ مرکز آمار ایران، سرشمارى عمومى نفوس و مسکن :1385 نتایج تفصیلى کل کشور، 1385ش.Retrieved Apr. 18, 2010, from http://www.sci.org.ir/ portal/faces/public/census85/census85.natayej/census85.rawdata;«مشاهیر گیلان»، ]تألیف[ محمد روشن و دیگران، در کتاب گیلان، همان، ج 2؛ محمد مهدوى لاهیجانى، جغرافیاى گیلان، نجف 1389/ 1969؛ محمد میرشکرائى، «مردم‌شناسى و فرهنگ عامه»، در کتاب گیلان، همان، ج 3؛ نقشه تقسیمات کشورى ایران، مقیاس 000،500،1:2، تهران: گیتاشناسى، 1377ش؛ نقشه راههاى ایران، مقیاس 000،500، 1:2، تهران: سازمان نقشه‌بردارى کشور، 1377ش؛Hyacinth Louis Rabino, Les provinces caspiennes de la Perse: Le Guilan, Paris 1917.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ناهید خمری

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده