خسروی سرخسی ابوبکر محمدبن علی
معرف
شاعر قرن چهارم
متن
خسروى سرخسى، ابوبکر محمدبن على، شاعر قرن چهارم. از تاریخ تولد و زادگاه وى اطلاعى در دست نیست. ظاهرآ قدیم‌ترین آگاهى درباره او مطالب باخزرى (متوفى 467) در دِمْیَة‌القصر (ج 2، ص830)، است. عُتبى (ج 1، ص 52) از میان شاعران آل‌سامان، تنها به رودکى* (متوفى 329)، دقیقى* (متوفى ح 367ـ369) و خسروى اشاره کرده و ظاهرآ خسروى را همپایه چنین شاعرانى دانسته و باخرزى (همانجا) خسروى را حکیم خوانده است. فروزانفر (1354ش، ص 36)، خسروى و شهید بلخى (متوفى 325) را از بزرگان فارسى‌سراى اهل فلسفه به‌شمار آورده است. به‌نوشته عوفى (ج 2، ص 16، 18)، خسروى و منطقى (متوفى یکى از سالهاى بین 367 تا 380) دو شاعر فارسى‌سرا و از مداحان صاحب‌بن عباد (متوفى 385) بودند. دیگر ممدوحان خسروى، ابوالحسن ناصرالدوله سیمجور (متوفى 377)، شمس‌المعالى قابوس‌بن وشمگیر (حک : 366ـ403) و کثیربن احمد بودند (عوفى، ج 2، ص 18؛ رادویانى، ص 63). خسروى از صاحب‌بن عباد و شمس‌المعالى قابوس مستمرى دریافت مى‌کرد (باخرزى، ج 2، ص830ـ831) و چون این دو با یکدیگر دشمنى داشتند، در این امر رقابت مى‌کردند (رشیدالدین وطواط، حواشى و توضیحات اقبال آشتیانى، ص 145).خسروى به فارسى و عربى شعر مى‌سرود. اشعار پراکنده‌اى از او در کتابهاى لغت، تذکره‌ها و کتابهاى فنون بلاغت، از جمله تذکره لباب‌الالباب عوفى (ج 2، ص 18ـ19)، لغت فرس اسدى طوسى (مثلا ص 44، 67، 83، 84، 100)، حدایق‌السحر رشیدالدین وطواط (ص 76)، المعجم فى معاییر اشعارالعجم شمس‌قیس رازى (ص 168، 269) باقى‌مانده است (براى فهرست کامل اشعار فارسى او رجوع کنید به اداره‌چى گیلانى، ص 227ـ 234) و در دِمْیَة‌القصر باخرزى برخى از اشعار عربى او آمده است (رجوع کنید به مینوى، ج 1، ص 166).زمان و محل درگذشت خسروى نیز مشخص نیست. بنابر قصیده‌اى که ابوبکر محمدبن عباس خوارزمى (متوفى 383) در رثاى او سروده (رجوع کنید به باخرزى، همانجا)، وى پیش از 383 درگذشته است (فروزانفر، 1358ش، ص 38).منابع :احمد اداره‌چى‌گیلانى، شاعران همعصر رودکى، تهران 1370ش؛ على‌بن احمد اسدى‌طوسى، لغت فرس، چاپ فتح‌اللّه مجتبائى و على اشرف صادقى، تهران 1365ش؛ على‌بن حسن باخرزى، دمیة‌القصر و عصرة اهل‌العصر، چاپ محمد تونجى، ج 2، دمشق ?]1392/ 1972[؛ محمدبن عمر رادویانى، ترجمان‌البلاغه، چاپ احمد آتش، استانبول 1949، چاپ افست تهران 1362ش؛ محمدبن محمد رشیدالدین وطواط، حدایق‌السحر فى دقایق‌الشعر، چاپ عباس اقبال آشتیانى، تهران 1362ش؛ محمدبن قیس شمس‌قیس، کتاب‌المعجم فى معاییر اشعار العجم، تصحیح محمدبن عبدالوهاب قزوینى، چاپ مدرس رضوى، تهران ?]1338ش[؛ محمدبن عبدالجبار عتبى، تاریخ‌العتبى (تاریخ‌الیمینى)، ضمن‌الفتح‌الوهبى (شرح‌الیمینى)، از احمدبن على منینى، قاهره 1286؛ عوفى؛ بدیع‌الزمان فروزانفر، سخن و سخنوران، تهران 1358ش؛ همو، مباحثى از تاریخ ادبیات ایران، چاپ عنایت‌اللّه مجیدى، تهران 1354ش؛ مجتبى مینوى، یادداشتهاى مینوى، به کوشش مهدى قریب و محمدعلى بهبودى، تهران 1375ش ـ.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

منیژه ظفرآبادی و گروه زبان و ادبیات

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده