خسروی
معرف
خسروى،# آبادى مرزى در مغرب ایران، در استان کرمانشاه.
متن
خسروى، آبادى مرزى در مغرب ایران، در استان کرمانشاه.آبادى خسروى در مغرب استان کرمانشاه در حدود بیست کیلومترى جنوب‌غربى شهر قصرشیرین* قرار دارد و مرکز دهستان الوند در بخش مرکزى شهرستان قصرشیرین است (رجوع کنید به ایران. وزارت کشور، ذیل «استان کرمانشاه»؛ نقشه راهنماى استان کرمانشاه). این آبادى در ارتفاع 250 مترى از سطح دریا، در دشتى قرار دارد که فلات ایران را به جلگه بین‌النهرین پیوند مى‌دهد و میان قصرشیرین و شهر خانقین (در عراق) گسترده است (رجوع کنید به جعفرى، ج 3، ص470؛ اطلس راههاى ایران، ص 46ـ47). رود الوند یا آب حُلْوان در جنوب خسروى، پس از مشروب ساختن آبادیهاى دهستان الوند، بخشى از مرز ایران و عراق را تشکیل مى‌دهد و با نام حلوان وارد خاک عراق مى‌شود (جعفرى، ج 2، ص110؛ افشین، ج 2، ص 227ـ228).اعتبار خسروى به جایگاه مواصلاتى و گذرگاهى آن میان فلات مرتفع ایران و جلگه پست بین‌النهرین در قدیم و نقش سوق‌الجیشى آن در سرحدّ خاک ایران و عراق در سده اخیر است. این آبادى در مسیر یکى از قدیم‌ترین راههاى بازرگانى کشور قرار دارد که از گذشته محل عبور مسافر و کالا بوده است (رجوع کنید به پاطاق*). قدمت خسروى به درستى روشن نیست اما مشخص است که از دوره صفوى به آن توجه جدّى شده است.در دوره صفوى، کاروان‌سراى شاه‌عباسى در محل آبادى احداث شد (سبحانى، ص 51). در دوره قاجار نیز کاروان‌سراى دیگرى روبه‌روى کاروان‌سراى شاه‌عباسى به نام بانى آن، علیمردان‌خان (احتشام‌الملک)، احداث شد (همان، ص 52). خسروى در زمان ناصرالدین‌شاه، کچل‌کچل یا کچل‌کچلان نام داشته و مهم‌ترین معبر ایران براى ورود به خاک عراق بوده است (رجوع کنید به سلطانى، ج 1، ص 541؛ سبحانى، همانجا). در اوایل دوره پهلوى، مهندس حسین على‌خان هندسى (متوفى 1311ش) ساختمان گمرک آنجا را بنا کرد (سلطانى، ج 1، ص 281ـ282، 541) که بر توسعه خسروى تأثیر نهاد. در دهه 1330ش، بناهاى مهم دولتى و دفاتر نمایندگان شرکتهاى باربرى در آن قرار داشت؛ در همین دوره خسروى 150 سکنه داشت که به فارسى و کردى سخن مى‌گفتند و کشاورزى دیم و تولیدات دامى داشتند (رزم‌آرا، ج 5، ص160ـ161).با آغاز جنگ عراق با ایران*، خسروى و پاسگاههاى مرزى مجاور آن در مهر 1359 به اشغال عراقیها درآمد (پورشفیع، ص 14؛ بمو: خاطرات شناسایى منطقه قصر شیرین و ذهاب، ص 95) اما در 1360ش آزاد شد (رجوع کنید به سپاه پاسداران انقلاب اسلامى، ص 55). با خاتمه جنگ در 1367ش، خسروى محل تبادل اسراى جنگى شد و نخستین گروه اسرا از آنجا به کشور بازگشتند (درودیان، ص 283ـ284). گمرک خسروى که در جنگ از بین رفته بود، در 1377ش در محل فعلى احداث (رجوع کنید به گمرک استان کرمانشاه، 1389ش) و در 1385ش سومین گمرک کشور در جابه‌جایى کالا به خارج از کشور شد (گمرک جمهورى اسلامى ایران، 1389ش). در دهه‌هاى اخیر، خسروى با برخوردارى از پایانه بین‌المللى و بزرگراه از یک سو و نزدیکى به شهرهاى کاظمین و نجف و کربلا عراق از سوى دیگر، مورد توجه بیشترى قرار گرفته است (رجوع کنید به اطلس راههاى ایران، ص 46ـ47).منابع :اطلس راههاى ایران، تهران: گیتاشناسى، 1387ش؛ یداللّه افشین، رودخانه‌هاى ایران، تهران 1373ش؛ ایران. وزارت کشور. معاونت سیاسى. دفتر تقسیمات کشورى، عناصر و واحدهاى تقسیمات کشورى: آذر 1385، ]تهران 1385ش[؛ بمو: خاطرات شناسایى منطقه قصرشیرین و ذهاب، به روایت احمد استادباقر و دیگران، تهیه و تدوین اصغر کاظمى، تهران: سازمان تبلیغات اسلامى، حوزه هنرى، 1379ش؛ عبداللّه پورشفیع، بازسازى و جغرافیاى شهرى قصرشیرین، ]تهران [1374ش؛ عباس جعفرى، گیتاشناسى ایران، تهران 1368ـ1379ش؛ محمد درودیان، پایان جنگ: بررسى و تحلیل رویدادهاى سیاسىنظامى جنگ از عملیات والفجر 10 تا اشغال کویت، تهران 1380ش؛ رزم‌آرا؛ نریمان سبحانى، شهر باستانى قصرشیرین، کرمانشاه 1380ش؛ سپاه پاسداران انقلاب اسلامى. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، اطلس جنگ ایران و عراق: فشرده نبردهاى زمینى، 31 شهریور 1359 ـ 29 مرداد 1367، تهران 1379ش؛ محمدعلى سلطانى، جغرافیاى تاریخى و تاریخ مفصل کرمانشاهان (باختران)، ج 1، تهران 1370ش؛ گمرک استان کرمانشاه، 1389ش.Retrieved Aug. 28, 2010, from http://www.Kermanshah- Customs.ir/index.aspx?siteid=1&pageid=137;گمرک جمهورى اسلامى ایران، 1389ش.Retrieved Aug.28, 2010, from http:// www.irica. gov.ir/ Persian/ News/ News.aspx;نقشه راهنماى استان کرمانشاه، مقیاس تقریبى 000 ،1:689،تهران: سازمان جغرافیایى نیروهاى مسلح، 1386ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

علی اکبر نجفی کانی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده