خسروانی ابوطاهر طیب بن محمد
معرف
از شاعران سده چهارم در دربار سامانیان
متن
خُسروانى، ابوطاهر طیب ‌بن محمد، از شاعران سده چهارم در دربار سامانیان. از زندگى او اطلاع چندانى در دست نیست. به نوشته عوفى در اوایل قرن هفتم (ج 2، ص20) او از شاعران آل‌سامان بود که در دولت آنان به راحتى زیست ولى در پایان عمر مبتلا به بیمارى شد. سوزنى سمرقندى، شاعر قرن ششم، نیز به رنج و بیمارى خسروانى اشاره کرده است (ص 138). در قرن دوازدهم، واله داغستانى (ج 2، ص 706) او را حکیم خسروانى خوانده و گفته است که ظاهرآ طبابت نیز مى‌کرده است؛ اما، این سخن در جاى دیگرى ذکر نشده است. هدایت در مجمع‌الفصحا (ج 1، بخش 2، ص 601) او را خراسانى ذکر کرده است.از خسروانى حدود هفتاد بیت شعر باقى مانده است (رجوع کنید بهاداره‌چى گیلانى، ص 115ـ122) که به گفته شمس قیس رازى در اوایل قرن هفتم (ص470)، مضمون یک بیت را از رودکى (متوفى 329) گرفته بوده است. بیتى از او هم در رثاى سه شاعر قرن چهارم، ابوالمَثَل بخارى و شاکر بخارى و جُلّاب بخارى، نقل شده است (براى نمونه‌اى از این اشعار رجوع کنید به اداره‌چى گیلانى، ص 115) که نشان مى‌دهد خسروانى معاصر آنان، و پس از مرگ آنان زنده بوده است. رادویانى، نویسنده ترجمان‌البلاغه، در قرن پنجم، دو بیت از محمد عبده، شاعر اواخر قرن چهارم، آورده که وى در آن بیتى از خسروانى را تضمین کرده (رجوع کنید به ص 103ـ104)؛ اما، عوفى (ج 2، ص 33) ابیات مذکور را از فردوسى دانسته است نه محمد عبده. اسدى طوسى (متوفى 465) ابیاتى از خسروانى را در لغت فرس (ص 25، 28، 37، 78، 86، 103، 152، 165، 195، 208، 212، 214، 219) شاهد آورده است که بیانگر شهرت اشعار او در قرن پنجم است.اشعار او، به همراه شعرهاى شاعران معاصرش، در مجموعه‌اى به نام خرّمنامه نیز آمده است (رجوع کنید بهمنزوى، ج 9، ص 2074). به‌نوشته هرمان اته (ص 28)، در اشعار خسروانى تصوف و مضامین وحدت وجودى دیده مى‌شود؛ اما، این سخن درست به نظر نمى‌رسد و هیچ منبعى از تصوف خسروانى سخن نگفته است.سال وفات خسروانى معلوم نیست. در سخن و سخنوران (ص 27) سال درگذشت او به استناد مجمع‌الفصحا، 342 ذکر شده، که اشتباه است و تاریخ مذکور، سال وفات خبازى نیشابورى است (رجوع کنید به هدایت، همانجا).منابع :هرمان اته، تاریخ ادبیات فارسى، ترجمه با حواشى رضازاده شفق، تهران 1356ش؛ احمد اداره‌چى گیلانى، شاعران همعصر رودکى، تهران 1370ش؛ على‌بن احمد اسدى‌طوسى، لغت‌فرس، چاپ فتح‌اللّه مجتبائى و على‌اشرف صادقى، تهران 1365ش؛ محمدبن عمر رادویانى، ترجمان‌البلاغه، چاپ احمد آتش، استانبول 1949، چاپ افست تهران 1362ش؛ محمدبن مسعود سوزنى، حکیم سوزنى سمرقندى، چاپ ناصرالدین‌شاه حسینى، تهران ?]1344ش[؛ محمدبن قیس شمس‌قیس، کتاب‌المعجم فى معاییر اشعارالعجم، تصحیح محمدبن عبدالوهاب قزوینى، چاپ مدرس رضوى، تهران ?]1338ش[؛ عوفى؛ بدیع‌الزمان فروزانفر، سخن و سخنوران، تهران 1358ش؛ احمد منزوى، فهرست مشترک نسخه‌هاى خطى فارسى پاکستان، اسلام‌آباد 1362ـ 1370ش؛ علیقلى‌بن محمدعلى واله داغستانى، تذکرة ریاض‌الشعراء، چاپ محسن ناجى‌نصرآبادى، تهران 1384ش؛ رضاقلى‌بن محمدهادى هدایت، مجمع‌الفصحا، چاپ مظاهر مصفا، تهران 1336ـ1340ش.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

منیژه ظفرآبادی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده