خزرجی انصاری احمدبن عبدالرحمان
معرف
کنیه‌اش ابوالعباس، مورخ، محدّث و فقیه مالکى قرن پنجم و ششم
متن
خزرجى انصارى، احمدبن عبدالرحمان، کنیه‌اش ابوالعباس، مورخ، محدّث و فقیه مالکى قرن پنجم و ششم. اجداد او اهل سرقسطه* بودند و به بلنسیه* مهاجرت کردند (ابن‌خطیب، ج 1، ص 182ـ183؛ ابن‌قاضى، قسم 2، ص 408). پدرش، عبدالرحمان، محدّث و فقیهى متمایل به تصوف بود که در طلب علم به مناطق گوناگون اندلس سفر کرد (ابن‌قاضى، قسم 2، ص 408ـ409).احمد خزرجى در 492 در المِریَّه، از شهرهاى اندلس، به دنیا آمد و همراه پدرش به سَبتَه و فاس رفت (رجوع کنید به ابن‌ابّار، ج 1، ص 77؛ ابن‌خطیب، ج 1، ص 183؛ ابن‌فرحون، ج 1، ص 118؛ قس ابن‌خطیب، ج 1، ص 186، که سال تولد را 502 دانسته است). وى قرآن را با قرائتهاى هفت‌گانه نزد پدرش و ابوالحسن تُطیلى فراگرفت و در ادبیات عرب از ابن‌باذش* و ابوالقاسم‌بن ابرش بهره برد. همچنین فقه و حدیث را از مشایخ متعددى چون ابواسحاق یَحصُبى، سفیان‌بن عاصى و غالب‌بن عطیّه اخذ کرد (ابن‌ابّار، ج 1، ص 76؛ ابن‌خطیب، ج 1، ص 184؛ ابن‌فرحون، ص 117).خزرجى پس از آموختن علوم رایج زمان خویش در مراکش سکونت گزید. او که در خوشنویسى مهارت یافته بود، آثار بسیارى را استنساخ نمود. ابن حسّون، قاضى مراکش، او را منشى خود کرد و خزرجى در آنجا و بلنسیه به منصب قضا رسید. وى پس از غلبه موحدون* بر مراکش در 541، به سلک عالمان رسمى درآمد و عبدالمؤمن‌بن على و فرزندش یوسف، حاکمان آنجا، او را به مناصب حکومتى و قضایى در مراکش و سپس در غرناطه و اشبیلیه گماردند و سرپرستى خزانه علمى مراکش نیز برعهده او گذاشته شد. خزرجى، علاوه بر تصدى مناصب حکومتى، به تحقیق و تدریس نیز اشتغال داشت. از شاگردان و راویان حدیث از او فرزندش ابوعبداللّه، ابوخالدبن رفاعه و ابومحمدبن محمد قضاعى بودند (ابن‌ابّار، ج 1، ص 76ـ77؛ ابن‌خطیب، ج 1، ص 183ـ184؛ ابن‌فرحون، ص 117ـ 118؛ مراکشى، ج 1، ص 228ـ229).خزرجى در 569 در مراکش درگذشت. ابن‌طفیل، فیلسوف مشهور، که دوست و همسایه او بود، در رثایش شعر سرود (ابن‌ابّار، ج 1، ص 77؛ ابن‌فرحون، ص 118؛ قس ابن‌خطیب، ج 1، ص 186 که سال وفات را 559 ذکر کرده است).خزرجى را محدّثى ثقه، فقیهى خوش‌حافظه، قاضى‌اى خوش نام، کاتبى بلیغ و شاعرى ماهر، و داراى سخاوت، مناعت طبع، مشتاق فراگیرى علم و گردآورىِ منابع علمى دانسته‌اند (ابن‌خطیب، ج1، ص183ـ184؛ ابن‌فرحون، ص117ـ 118؛ براى نمونه اشعار او رجوع کنید به ابن‌خطیب، ج 1، ص 185؛ مقرّى، ج 3، ص 333). آثار او عبارت‌اند از: انوارالافکار فیمن دخل جزیرة‌الاندلس من الزهاد و الابرار، که ناتمام ماند و فرزندش ابوعبداللّه آن را تکمیل کرد؛ و شرح کتاب حدیثى شهاب الاخبار ابوعبداللّه محمد قضاعى، مفسر و فقیه شافعى (ابن‌خطیب، همانجا؛ بغدادى، ج 1، ستون 86).منابع :ابن‌ابّار، التّکملة لکتاب الصّلة، چاپ عزت عطار حسینى، قاهره 1375/ 1955؛ ابن‌خطیب، الاحاطه فى اخبار غرناطة، چاپ محمد عبداللّه عنان، قاهره 1393ـ1397/1973ـ1977؛ ابن‌فرحون، الدیباج المُذهب فى معرفة اعیان علماء المَذهَب، چاپ مأمون‌بن محیى‌الدین جنان، بیروت 1417/1996؛ ابن‌قاضى، جذوة‌الاقتباس فى ذکر من حَلَّ من الاعلام مدینة فاس، رباط، 1973ـ1974؛ اسماعیل بغدادى، هدیة‌العارفین، ج 1، در حاجى‌خلیفه، ج 5؛ عباس‌بن ابراهیم مراکشى، اعلام بمن حلّ مراکش و اغمات من الاعلام، ج 1، فاس 1355/1936؛ احمدبن محمد مقَّرى، نفح‌الطیب، چاپ احسان عباس، بیروت 1388/1968.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سعید عدالت نژاد

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده