خزرجی عمرو بن امریٴالقیس
معرف
شاعر عصر جاهلى
متن
خزرجى، عمرو بن امریٴالقیس، شاعر عصر جاهلى. وى از خاندان مالک‌بن ثعلبه، از قبیله خزرج* بود (ابن‌حزم، ص 363). قرشى (ص 98) او را در زمره اصحاب مُذَهَّبات (درباره این اصطلاح رجوع کنید به جَمهرة اشعارالعرب*) آورده‌است. از زندگى خزرجى اطلاع چندانى در دست نیست. شهرت او به سه دلیل است: نخست آنکه در جنگ سُمَیْر (اولین جنگى که در جاهلیت میان دو قبیله اوس و خزرج رخ داد) او را به حکمیت برگزیدند، ولى حکم او را نپذیرفتند و سرانجام ثابت‌بن منذر، پدر حسّان‌بن ثابت، موفق به صلح میان آنان شد (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج 3، ص 18ـ20، 40ـ41؛ ابن‌اثیر، ج 1، ص 658؛ قس حسّان‌بن ثابت، ج 1، ص 387، که نام جنگ را بُعاث آورده است). دیگر آنکه عبداللّه‌بن رواحه*، شاعر برجسته و از فرماندهان جنگ موته که در 628 یا 629 در آن جنگ شهید شد، و سعدبن ربیع* (متوفى سال سوم هجرت) که در جنگ احد شهادت رسید، از خاندان او بودند. این دو جنگ بدر و بیعت عقبه هم شرکت داشتند و از نقیبان دوازده‌گانه انصار نیز بودند (ابن‌هشام، ج 2، ص 86؛ ابن‌حزم، ص 363ـ364). این افراد در زنده نگه‌داشتن نام عمروبن امرىءالقیس خزرجى مؤثر بوده‌اند. دلیل سوم شهرت او قصیده فائیه‌اى است که در همان جنگ سمیر سرود و در آن مالک‌بن عجلان، فرمانده قبیله اوس، را به رعایت انصاف در مطالبه خون‌بها فراخواند (رجوع کنید به قرشى، ص530ـ 533). برخى از شارحان، چند بیت آن را به عنوان شاهد نحوى آورده و شرح داده‌اند (براى نمونه رجوع کنید به بغدادى، ج 4، ص 272ـ283). مالک‌بن عجلان و درهم‌بن زید، برادر سُمَیر، به این قصیده پاسخ داده‌اند (رجوع کنید به ابوالفرج اصفهانى، ج 3، ص20ـ21). سالها پس از جنگ، شاعران دیگرى هم از آن استقبال کردند، از جمله قیس‌بن حظیم (متوفى سال دوم هجرت)، از قبیله اوس (رجوع کنید به همان، ج 3، ص 22ـ23). حسان‌بن ثابت (متوفى 54؛ ج 1، ص 387ـ388) شعر او را پاسخ داده و بر سُمَیْر و طرفداران اوسى او اعتراض کرده است. جاحظ (ج 3، ص100) درباره اهمیت عمامه به یکى از ابیات همین قصیده استناد کرده است.با این همه بسیارى از مؤلفان تاریخ شعر و ادب عرب، همچون ابن‌سلّام جُمَحى (متوفى 231) و ابن‌قتیبه (متوفى 276) و ابن‌معتزّ (متوفى 296)، از او نام نبرده و او را در زمره شاعران نشمرده‌اند.منابع :ابن‌اثیر؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب‌العرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره ] 1982[؛ ابن‌هشام، السیرة‌النبویة، چاپ مصطفى سقا، ابراهیم ابیارى، و عبدالحفیظ شلبى، بیروت: داراحیاء التراث العربى، ]بى‌تا.[؛ ابوالفرج اصفهانى؛ عبدالقادربن عمر بغدادى، خزانة‌الادب و لب‌لباب لسان‌العرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون، ج 4، ]قاهره [1402/ 1981؛ عمروبن بحر جاحظ، البیان و التبیین، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره 1367ـ1369/ 1948ـ1950؛ حسان‌بن ثابت، دیوان، چاپ ولید عرفات، لندن 1971؛ محمدبن ابى‌الخطاب قرشى، جمهرة اشعار العرب فى الجاهلیّة و الاسلام، چاپ على‌محمد بجاوى، قاهره ] 1981[.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمود مهدوی دامغانی

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده