خزرجی علیبن محمدبن یوسف بن عفیف
معرف
ملقب به ضیاءالدین، کنیه‌اش ابوالحسن، ادیب، شاعر و صوفى اندلسى قرن هفتم
متن
خزرجى، علىبن محمدبن یوسف‌بن عفیف، ملقب به ضیاءالدین، کنیه‌اش ابوالحسن، ادیب، شاعر و صوفى اندلسى قرن هفتم. او را ساعدى و انصارى نیز نامیده (رجوع کنید به ابن‌زبیر، قسم 4، ص 150؛ ابن‌رُشَید، ج 3، ص 43؛ ابن‌حبیب، ج 1، ص 114؛ مَقریزى، ج 1، قسم 3، ص 738) و نسب او را به سَعدبن عُباده* رسانده‌اند (رجوع کنید به صفدى، ج 22، ص 157؛ ابن‌تغرى بردى، ج 8، ص 177). وى مالکى مذهب و فردى معتمد بود (ابن‌رشید؛ ابن‌تغرى بردى، همانجاها).خزرجى در حدود 590 در بِیغُو، شهرى در اندلس، از توابع غرناطه، به دنیا آمد (ابن‌رشید، همانجا؛ قس ابن‌زبیر، همانجا، که او را اهل باغه از توابع اِلْبِیره دانسته است). وى سپس در اسکندریه سکنا گزید و در همانجا در 686 درگذشت (صفدى؛ ابن‌رشید؛ ابن‌حبیب، همانجاها).خزرجى در زادگاهش، بنا به رسم آن روز، ابتدا قرآن را نزد ابوالولید هشام‌بن واقف (یا واجب) مُقْرئ و ابوالقاسم عَیشون خواند. همچنین در 606 ابوالحجاج منصفى، زاهد مشهور، را در مالقه ملاقات کرد و در 607 صحیح مسلم را نزد قاضى ابومحمد ابن‌حوط‌اللّه قرائت و از او استماع حدیث کرد. سپس در اندلس یا مصر، از جعفر همدانى استماع حدیث کرد و کفایة‌المتحفظ (کتابى در باب لغت) اَجْدابى را نزد وى خواند. همچنین مُلَخِّصِ (کتابى در باب حدیث) قابسى را نزد همدانى و ابوخطّاب ابن‌دِحْیَه و المُوَطَّأ (کتابى در باب حدیث) را نزد ابوعَمرو ابن‌دحیه و المعشَّرات الحُبیة (= عشرینیات/ عشرات؛ کتابى در باب مدایح نیوى) را نزد ابوزید فازازى خواند و این اشخاص، به او اجازه روایت دادند (ابن‌زبیر، همانجا؛ ابن‌رشید، ج 3، ص 44ـ45). همچنین گفته شده وى به مکه رفت و آنجا از شیخ‌شهاب‌الدین سهروردى استماع حدیث کرد، زمان این سفر دانسته نیست (ابن‌زبیر، همانجا).به جز دِمیاطى و بِرازلى که از وى روایت کرده‌اند (صفدى؛ ابن‌تغرى بردى، همانجاها)، خزرجى به ابن‌رُشَید و پسرش محمد و دو خواهرش و دو خواهر خود اجازه روایت داد. این شهادت‌نامه را زین‌الدین ابوبکر ابن‌منصور در 684 به دستور خزرجى نوشت زیرا او آن زمان دچار ضعف بینایى شده بود (ابن‌رشید، ج 3، ص 43).وى در شعر از اسلوبِ محیى‌الدین ابن‌عربى* تقلید مى‌کرد و بیشتر سروده‌هایش در مدح رسول اکرم صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم بود (صفدى؛ ابن‌تغرى بردى، همانجاها، قس ابن‌زبیر، همانجا: اشعارش فقط در مدح رسول اکرم صلى‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم است). او قصیده‌اى بالغ بر 230 بیت دارد که آن را در معارضه با بانَتْ سعاد* کعب‌بن زهیر سروده است (ابن‌رشید، ج 3، ص 48ـ49). وى در قصیده‌اى 41 بیتى به معارضه با حریرى برخاسته و در آن او را از تصنع و نوآورى به‌دور داشته و به پرهیزگارى فراخونده است (همان، ج 3، ص 46). بنابه قول ابن‌رشید (ج 3، ص 44) وى دیوانى با نام المواجد الخزرجیة داشته است.منابع :ابن‌تغرى‌بردى، المنهل‌الصافى، ج 8، چاپ محمد محمد امین، قاهره 1999؛ ابن‌حبیب، تذکرة‌النبیه فى ایام‌المنصور و بنیه، چاپ محمد محمد امین قاهره 1976ـ1986؛ ابن‌رُشید، ملء العیبة بما جمع بطول الغیبة فى الوجهة‌الوجیهة، ج 3، چاپ محمد حبیب‌بن خوجه، تونس 1981؛ ابن‌زبیر، کتاب صلة‌الصلة، قسم 4، چاپ عبدالسلام هراس و سعید اعراب، ]مراکش [1414/1994؛ صفدى؛ احمدبن على مَقریزى، کتاب السلوک لمعرفة دول‌الملوک، ج 1، قسم 3، چاپ محمد مصطفى زیاده، قاهره 1970.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رضوان مسّاح

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 15
تاریخ چاپ 93
وضعیت انتشار
  • چاپ شده